4-декабрда, “Манас” эпосунун күнүнө карата, жеке ишкер Нургалы Асаналиев 7 манасчыга ак өргө белек кылды. Бул демилге улуу мурас болгон «Манас» эпосун даңазалоого жана аны жаш муундарга кеңири жайылтууга багытталганын Маданият, маалымат жана жаштар саясаты министрлиги билдирди.
“Бул колдоо – манасчылык өнөрүнүн өнүгүшүнө жана элдик мурастын сакталышына чоң салым болору баса белгиленди”,-деп айтылат министрликтин маалыматында.
“Манас” эпосунун күнү…
Алгач 2013-жылы ушул дата Манас, Семетей жана Сейтек үчилтиги — кыргыз эл эпостору — UNESCOнун Адамзат маданиятынын материалдык эмес маданий мурастарынын тизмесине киргизилген.
Андан соң, 2015-жылдын 27-апрелинде Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому менен 4-декабрь расмий түрдө «Манас эпосунун күнү» деп жарыяланган.
Бул күндү белгилөөнүн негизги максаты — Манас эпосун сактоо жана жайылтуу, “манас таанууну” өнүктүрүү менен манасчыларга колдоо көрсөтүү болгон.
Ошондон тарта, ар жылы 4-декабрда өлкө аймагында ар түрдүү маданий иш-чаралар, көргөзмөлөр, манас айтылуулар, адабий-семинарлар, спектаклдер уюштурулат. Мисалы, окуу жайларда, кыргыз адабияты кафедраларында “Манас күнү — улуттун күнү” деген темада семинарлар өтөт, эпос темаларына арналган көрмөлөр, баяндама-конференциялар уюштурулат.
Эпос жана коом…
“Манас эпосунун күнү” — бул ар бир кыргызды, анын ичинде жаштарды, чоңдорду эпостун маңызы, анын каармандары, түпкү мааниси жөнүндө ойлоого чакырат. Эпос — улуттук биримдиктин, тарыхтын, салт-санаанын сакталышына өбөлгө болуп саналат.
Манасчыларга — эпосту айтып, сактап келгендерге — ар түрдүү колдоолор берилип келген, алардын чыгармачылыгы бааланып, эпостун мааниси коомдо таанылат. Эпос аркылуу бабалардын тарыхы, салты, психологиясы, коомдук баалуулуктары жаштарга жеткирилет. Муну окуу-семинарлар, көркөм-маданий иш-чаралар, театрлар аркылуу камсыз кылууга аракет кылынат.
“Манас” эпосу — абдан чоң чыгарма. Аны толугу менен окуу же айтып берүү күндөрдү, жада калса жуманы талап кылышы мүмкүн. Ал эми күндөлүк турмушта, айрыкча глобалдашкан заманда, интернет менен медиага маани беришкен убакта, бул мурастын маңызы кээде эске алынбай калышы да ыктымал. Ошондуктан “Манас эпосунун күнү” сыяктуу майрамдар, манасчыларга колдоо, чыгармачылыкты баалоо — абдан маанилүү.
“Манас” — дүйнөлүк масштабдагы уникалдуу мурас
Эпос — бир гана кыргыздардын эмес, бүтүндөй адамзаттын маданий байлыгы. Башкача айтканда: “Манас” дүйнөдө ыр менен айтылган — же ыр менен берилген — эң узун эпос болуп эсептелет. Классикалык варианттардан биринде — 500 553 сап ыр бар делет.
Эпостун үчилтиги — “Манас”, “Семетей”, “Сейтек” — аркылуу кыргыз элинин руханий, тарыхый, социалдык, философиялык багыттары, салт-санаалары, коомдук баалуулуктары билдирилет. Бул — бир элдин жашоосу, дүйнө таанымы, өткөнү жана келечеги жөнүндө кең көркөм баяндама.
“Манас” — белгилүү дүйнөлүк эпостордон (мисалы, индиялык “Махабхарата”, перстердин “Шахнаме” ж.б.) да узундугу жана масштабы менен айырмаланат. Ал Гомердин “Илиадасына” салыштырганда миңдеген эсе чоң формада экендиги айтылат.
Эпос — кыргыздардын этностук, маданий, улуттук иденттүүлүгүнүн, руханий биримдигинин символу. Ал кыргыз элинин өткөнү, багыты, наркы — жашоодогу баалуулуктары жөнүндө баяндайт. Ошондуктан “Манас” — кыргыз маданиятынын, кыргыз рухий дүйнөсүнүн темир багыты.
Бул жагынан алганда, “Манас” — тек гана улуттук эпос эмес, дүйнөлүк адабиятта, дүйнөлүк маданиятта өзгөчө орду бар. Өзүнүн көлөмү, мааниси, мазмундук тереңдиги, коомдогу ролу менен ал дүйнө элдеринин көңүлүн бурат жана кыргыз элинин маданий дипломатиясы катары кызмат кыла алат.
Манасчы — эпостун жандуу булагы
Эпос — китептеги, жазылган тексттеги гана нерсе эмес. “Манас” — жандуу айтылат, муундан муунга өтүп келет. Буга жооптуу — манасчылар. Алар эпосту угарман менен бөлүшөт, ыр менен айтып берет, мелодия, сезим, үн — баары бир дем менен айтылат.
Ар бир манасчыда өз стили, өз чечмелөөсү, өз үнү болот. Айтуу ыкмасы, ыргак, ритм, сөздү илгерилетүү, окуучулук — баары манасчыдан жаралат.
Эпостун масштабын карасак — ал бир гана кыргыз үчүн эмес, бүтүндөй дүйнө адабияты үчүн маанилүү. “Манас” — поэзия, эпос, фольклор, мифология, тарыхты бириктирген чоң мурас.
“Манас эпосунун күнү” менен бирге, бул мурасты — башка элдерге, башка маданияттарга, келечек муундарга көрсөтүп, таанытса болот. Эпос — көп тилдерге которулган; ар кандай элдер, улуттар аны окуп, изилдеп, баалап келишет. Андыктан “Манас” — бул тек кыргыздын эмес, жалпы адамзаттын мурасы. Ал жол, адеп, баалуулук, эркиндик, биримдик жөнүндө универсалдуу темаларды камтыйт.
А.Белеков



















