2026-жылдын биринчи жарым жылдыгынын жыйынтыгы боюнча Өзбекстандын мамлекеттик карызы 1,46 млрд долларга көбөйүп, 48,3 млрд долларды түздү. Тартылган кредиттердин так жарымы мамлекеттик бюджетти колдоого багытталган. Эң ири кредиторлор — Дүйнөлүк банк жана Азия өнүктүрүү банкы.
1-июлга карата Өзбекстандын мамлекеттик карызы 48,3 млрд долларга жетип, жылдын биринчи жарымында 1,46 млрд долларга көбөйгөн. Бул тууралуу Экономика жана каржы министрлигинин отчетунда айтылат.
Мамлекеттик карыздын негизги бөлүгүн — 84%ын тышкы карыз түзөт, анын көлөмү 40,71 млрд долларды түзгөн. Тышкы карыздын ички дүң өнүмгө (ИДП) карата катышы биринчи чейректеги 22,2%дан 22,8%га чейин өскөн.
Бул мезгилде ички карыз 9,2%га, башкача айтканда 642 млн долларга көбөйүп, 7,6 млрд долларга жеткен. Анын ИДПга карата үлүшү да 4%дан 4,2%га чейин жогорулаган.
2026-жылдын биринчи жарым жылдыгынын жыйынтыгы боюнча мамлекеттик карыздын жан башына туура келген көлөмү 1254 долларды түздү.
Тартылган карыз каражаттары кайда жумшалды?
Отчеттук мезгилдин жыйынтыгы боюнча мамлекеттик тышкы карыздын жалпы көлөмүнүн:
- 50%ы — 20,5 млрд доллар мамлекеттик бюджетти колдоого;
- 13%ы — 5,5 млрд доллар отун-энергетика тармагына;
- 8%ы — 3,3 млрд доллар айыл чарба жана суу чарбасы тармагына;
- 8%ы — 3 млрд доллар транспорт жана транспорттук инфраструктурага;
- 8%ы — 3,4 млрд доллар турак жай-коммуналдык чарбага багытталган.
Өзбекстан кимдерден карыз алды?
2026-жылдын 1-июлуна карата мамлекеттик тышкы карыздын негизги бөлүгү төмөнкү уюмдардан тартылган:
- Дүйнөлүк банк — 9,1 млрд доллар;
- Азия өнүктүрүү банкы — 8,2 млрд доллар;
- эл аралык инвесторлор (эл аралык евробонддор) — 6,7 млрд доллар;
- Кытайдын каржы уюмдары — 3,9 млрд доллар;
- Япониянын каржы уюмдары — 3,1 млрд доллар;
- Азия инфраструктуралык инвестициялар банкы — 2,3 млрд доллар;
- Франциянын каржы уюмдары — 1,3 млрд доллар;
- Ислам өнүктүрүү банкы — 1,2 млрд доллар;
- Германиянын мамлекеттик банкы — 725 млн доллар;
- Кореянын каржы уюмдары — 693 млн доллар;
- Эл аралык валюта фонду — 608 млн доллар;
- Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкы — 478 млн доллар;
- башка каржы уюмдары — 2,1 млрд доллар.
Мамлекеттик тышкы карыздын валюталык түзүмү төмөнкүдөй:
- АКШ долларындагы кредиттер — 57%;
- евродогу кредиттер — 8%;
- жапон иениндеги кредиттер — 6%;
- өзбек сумундагы кредиттер — 4%.
Жалпы тышкы карыз — 82,2 млрд доллар
Тышкы карыз эки түргө бөлүнөт: мамлекеттик карыз жана жеке (корпоративдик) карыз.
Учурда Өзбекстандын мамлекеттик карызы 48 млрд доллардан ашат. Ал эми Өзбекстанда катталган уюмдар мамлекеттин кепилдигисиз тышкы кредит алса, ал жеке тышкы карыз катары катталат.
Ошол эле учурда мындай «жеке» карыздардын олуттуу бөлүгү мамлекетке таандык компанияларга туура келет. Мисалы, Узсаноаткурилишбанк, Асакабанк жана Алокабанк Кытай банктарынан алынган кредиттердин эсебинен жаңы имараттарды курган.
Эгер Өзбекстандагы мамлекеттик банк же мамлекеттик ишкана өзүнүн атынан жана мамлекеттин расмий кепилдигисиз карыз алса, ал жеке карыз катары эсептелет. Бирок карыз мамлекеттик банк тарабынан алынгандыктан, аны «жарым-жартылай мамлекеттик» же «квазимамлекеттик» карыз катары да классификациялоого болот. Себеби карыз алуучу — мамлекетке таандык же мамлекет тарабынан көзөмөлдөнгөн уюм.
Бул карыз мамлекеттик карыздын курамына кирбейт, бирок өлкөнүн финансылык туруктуулугуна таасир этиши мүмкүн. Айрыкча мамлекеттик ишкана өз карызын төлөөдө кыйынчылыкка туш болгондо мындай тобокелдик күчөйт.
2026-жылдын 1-январына карата Өзбекстандын жалпы тышкы карызы 82,2 млрд долларды түзгөн.



















