Иран байытылган урандын өз запастарын чет өлкөгө өткөрүп берүүнү ниет кылбайт. Бул тууралуу Улуттук коргонуу боюнча Жогорку кеңештин жогорку даражалуу мүчөсү жана Ислам революциясынын лидеринин саясий кеңешчиси Али Шамхани билдирди.
Al Mayadeen телеканалына берген эксклюзивдүү маегинде аскердик форма кийген Шамхани Иранга өзөктүк сүйлөшүүлөрдүн алкагында берилген сунуштарга жана бул маселеде Россия жардам бере алат деген пикирлерге жооп кылып: «Топтолгон материалдарды Ирандан алып чыгууга эч кандай себеп жок», — деди. Ал Ирандын өзөктүк программасы «тынчтык мүнөздө жана жергиликтүү мүмкүнчүлүктөргө шайкеш» экенин белгилеп, «эгер алар тынчсызданып жатышса, уранды 60%дан 20%га чейин байытууну кыскартууга болот, бирок анын ордуна алар да бир нерсе сунушташы керек», — деп кошумчалады.
Улук кеңешчи Иранда 60%га чейин байытылган уран биринчи кезекте «бизге каршы душмандардын кутумдарына бөгөт коюу үчүн, экинчи кезекте сүйлөшүүлөргө жана диалогго даярдык көрүү үчүн» сакталууда экенин баса белгиледи.
Өзөктүк курал боюнча суроого жооп берип жатып, ал мындай деди: «Балким, Батыш биз айткан нерсени түшүнбөйт же түшүнгүсү келбейт: курал-жарак өндүрүү же ага ээ болуу диний фатва менен тыюу салынган». Ал бул маселе талкууга жатпай турганын жана Ислам революциясынын лидери аятолла Сейед Али Хаменейинин диний көз карашына негизделгенин белгиледи.
Ирандын мурдагы позициясын ырастап, Шамхани сүйлөшүүлөрдүн мурунку раунддарында айтылган «үч жокту» кайрадан тизмектеди: «Иран өзөктүк курал жасоого умтулбайт, умтулбайт да жана эч качан өзөктүк куралды топтобойт. Бирок ал үчүн каршы тарап белгилүү бир бааны төлөшү керек».
Ал ошондой эле Ирандагы уран запастары тууралуу маанилүү маалыматты ачып, мындай деди: «Байытылган урандын көлөмү белгисиз бойдон калууда, анткени запастардын бир бөлүгү урандылардын астында калган. Аларды чыгарып алуу боюнча азырынча демилге жок, себеби бул өтө кооптуу». Дал ушундан улам, Шамханинин айтымында, Эл аралык атомдук энергия агенттиги (МАГАТЭ) менен «коопсуздукту сактоо жана тобокелдиктерди алдын алуу менен көлөмдү баалоо максатында» сүйлөшүүлөр улантылууда.
АКШ менен сүйлөшүүлөр тууралуу айта келип, Улуттук коопсуздук кеңешинин жогорку өкүлү Иран «практикалык сүйлөшүүлөргө даяр экенин бир нече жолу ырастап, муну иш жүзүндө көрсөткөнүн, бирок бул сүйлөшүүлөр АКШ менен гана жүргүзүлөрүн, башка тараптар менен эмес экенин» билдирди. Ал бул контекстте Европанын ролун сынга алып, Европа «АКШнын президенти Дональд Трамп 2018-жылы өзөктүк келишимден чыккандан кийин да, өткөн жылдын июнь айындагы согушка чейинки сүйлөшүүлөр маалында да эч нерсе кыла албастыгын иш жүзүндө далилдеди» деди.
«Трамп өзү да аларга бул иштерге кийлигишүүгө уруксат берген эмес», — деди Шамхани Al Mayadeen телеканалына берген маегинде.
Андан ары ал тактап: «Өзөктүк маселе боюнча, келишимге жетүүгө мүмкүн болгон багытта сүйлөшүүлөр АКШ менен гана жүргүзүлөт», — деди.
Сүйлөшүүлөрдүн шарттары тууралуу Шамхани алардын «коркутуу жана мажбурлоо атмосферасынан тышкары» өтүшү керектигин, эки тарап тең «тең ата катары сүйлөшүү столуна отуруп, өз ара түшүнүүгө негизделген эки тараптуу сүйлөшүүлөрдү баштап, логикасыз жана негизсиз талаптардан алыс болушу» зарыл экенин айтты.
«Ошондо гана келишимге жетишүүгө болот», — деди ирандык жогорку даражалуу аскер жетекчиси.
Иран менен АКШ өкүлдөрүнүн Түркияда мүмкүн болуучу жолугушуулары тууралуу ал мындай деди: «Эгер сүйлөшүүлөр мен айткан шарттарда — коркутуулардан жана логикасыз буйруктардан алыс болуу деген эки негизги талап сакталган учурда — башталса, анда, албетте, америкалык тарап менен түз жана кыйыр жолугушууларга мүмкүнчүлүк пайда болот».
Түз сүйлөшүүлөр жөнүндө сөз кылып жатып, Шамхани мындай деп түшүндүрдү: «Аларга чейин кыйыр сүйлөшүүлөр болот. Эгер өз ара түшүнүү жаралып, ал тез калыптанса, абал түз сүйлөшүүлөргө өтүшү мүмкүн». Ал мындай сүйлөшүүлөрдүн баары өзөктүк программа менен гана чектелерин кайрадан баса белгиледи.
«Сүйлөшүүлөрдүн шарттарынын бири — алардын өзөктүк досьенин чегинде гана болушу», — деди ал.
Улуттук коргонуу боюнча Жогорку кеңештин жогорку даражалуу мүчөсү Иранга каршы согуш коркунучунун өсүп жаткандыгы тууралуу да пикирин билдирип, аскердик форма кийип чыгышын практикалык даярдыктын белгиси катары түшүндүрдү. Ал мындай деди: «Согуш — бул жөн гана ок атышуулар же замбиректердин дүңкүлдөшү эмес. Биз иш жүзүндө согуш шартында жашап жатабыз, бирок пайда болушу мүмкүн болгон бардык жагдайларга даярбыз».
Ал бул аскердик даярдык «согушту козутууну билдирбестигин», бирок Иран «душмандар тарабынан таңууланган адилетсиз согушка жана коркутууларга туш болуп жатканын, алар бул согушка бардык мүмкүнчүлүктөрүн колдонуп даярданып жатканын» айтты.
Иранга карата согуш коркутууларынын чыныгы максаты тууралуу Шамхани мындай деди: «Душмандар Иранды жутуп алууну көздөшөт». Ал кошумчалагандай, «Ислам Республикасы бар кезде Иранды жутуп алуу мүмкүн эмес. Иран — алардын тамагына тыгылып калган кесек сыяктуу; алар аны эч качан жута алышпайт».
Ал каршылаштар «мурунку тажрыйбасынан сабак алышкан жок» деп белгилеп, «акыркы кырк жыл ичинде алар Ислам Республикасы Иранды жутуп алуу максатында көптөгөн чараларды көрүшкөн, бирок ийгиликке жеткен эмес» деди.
Al Mayadeen телеканалына берген маегинде Шамхани мындай деди: «Бул жолу да алар чындыкты түшүнүп, Иранды жута албай турганын аңдашат деп үмүттөнөм. Алар каражаттарын коротуп, аймактын коопсуздугун коркунучка салганга чейин, мындай жүрүм-турумдан баш тартууга тийиш».
Согуш сөзсүз болобу же саясий жол менен чыгуунун мүмкүнчүлүгү барбы деген суроого ирандык адмирал мындай деп жооп берди: «Биздин аскердик мүмкүнчүлүктөрдү эске алганда, согуш сөзсүз болот деп эсептешибиз керек, шексиз». Бирок ал «саясий реалдуулуктарды эске алуу менен, мүмкүнчүлүктөрдү туура багытта колдонууга али жетиштүү убакыт бар» экенин да кошумчалады.


















