Eurasiatoday
Шаршемби, 18-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Ташиев ишарат кылып жаткан жерлердин баяны…

  • Аналитика
  • 19.09.2023 16:34

Loading

Кыскасы, Орусия империясы Кокон хандыгын талкалап, Борбор Азия чөлкөмүнүн көпчүлүк бөлүгүн өзүнө караткан соң бул аймакта бир нече (Жети-Суу (Семиречинская), Фергана, Самарканд) облустарды түзөт.

Анын ичинде 1876-жылы уюшулган Фергана облусунун курамына Фергана, Наманган, Анжиян, Маргалаң, Кокон, Ош, Жерге-Тал, Мургаб аймактары карап турат. Орусиядагы төңкөрүштөн соң, 1918-жылы чөлкөмдө Түркстан АССРи уюшулуп, Фергана облусу ошого кошулат.

1924-жылкы улуттук-аймактык бөлүштүрүүнүн натыйжасында Фергана облусунун Фергана, Наманган, Анжиян, Маргалаң, Кокон аймактары Өзбек ССРине берилип, Ош, Жерге-Тал, Мургаб аймактары Кара-Кыргыз автономдук облусунун үлүшүндө калат.

Тема боюнча

К. Ташиев кыргыз-тажик чек арасы кандай чечилгендиги боюнча маалымат берди

К. Ташиев кыргыз-тажик чек арасы кандай чечилгендиги боюнча маалымат берди

27.02.2025

Бул арада Бухара Эмираты менен Хива (Хорезм) хандыгы Орусия империясынын вассалы катары, бирок өз алдынча сакталып турат. 1920-жылы большевиктер экөөнү тең биротоло ээлеп, Бухара Советтик Эл Республикасы менен Хорезм Советтик Эл Республикасын түзөт.

1924-жылы улуттук-аймактык бөлүштүрүүдө анча-мынча алымча-кошумчалар менен Хорезм Түркмөн ССРи деп өзгөртүлсө, Бухара Тажик АССРи деп аталып, Өзбек ССРинин курамына кирет.

Беш жылдан соң – 1929-жылы Москванын чечими менен Тажик АССРи Өзбек ССРинен бөлүнүп, өз алдынча Тажик ССРи болуп түзүлгөн. Тажик ССРи башында жети аймактан туруп, ага Өзбекстандын Кожент округу өткөрүлүп берилген. Тажик бийлиги Кожент округун кийин Согд деп атоого өткөн.

Ошол эле 1929-жылы Кыргыз АССРинин карамагында турган Жерге-Тал жана Мургаб райондору да Тажик ССРинин курамына өткөрүлгөн. Тажик бийлиги Жерге-Талды жакынкы эле жылдары Лахш деп өзгөртүп алды. Жерге-Талдын жана Мургабдын ичиндеги дагы жүздөгөн кыргызча жер-суу аталыштары да тажикчеленген.

Адистер ырастагандай, Тажикстандын азыркы бийлиги чек арадагы такталбаган тилкелерди 1924-1927-жылкы карталар менен чечкиси келет. Айталы, алар Ворух ошол маалда Согд облусунун курамында болгонун билдирип, “ал анклав болгон эмес” деген жүйөнү келтирет.

Бирок, ал мезгилде Согд облусу өзү Кожент облусу деп аталган жана Өзбек ССРнин курамында болгон. Эгер маселени ошол жылдардагы документтер менен чечиш керек болсо, анда Кыргызстан аны Өзбек ССРнин мураскери Өзбекстан менен чечиши керек болуп калат.

Жок, ага да болбой эле, ошол документтерге таянып чечим чыгара турган болсок, анда Тажикстан Кыргызстанга Жерге-Тал менен Мургабды толук кайтарып бериши керек болот. Себеби, 1929-жылга чейин бул эки аймак Кыргыз АССРинин курамында болуп жатканын жогоруда белгиледик.

Мына ушундай ньюанстардан улам Кыргызстандын бийлиги 1924-1927-жылдардагы документтердин “укуктук күчү жок” деп эсептеп келген. Расмий Бишкек талаштарды андан кийинки карталар менен чечүүну чечүүнү сунуштачу.

Тагыраагы, кыргыз тарап 1956-1958-1961-жылдардагы жана 1989-жылкы документтер менен карталарды карманат. Себеби, бул жылдары түзүлгөн карталарды паритеттик, же эки тараптан тең куралган комиссиялар чийген. Такталбаган жерлерди эске албаганда бул карталарда иш жүзүндө азыркы ээлеп турган аймактар бекитилген.

Кыргызстан менен Тажикстандын ортосунда талаштарды чечүүдө союз учурундагы карталардан сырткары дагы бир документ бар. Ал эгемендик алган соң кабыл алынган Алматы декларациясы.

1991-жылдын 21-декабрында мурдагы советтик өлкөлөрдүн 11и кабыл алган бул документ СССРдин тараганын жана Көз карандысыз Мамлекеттер Шериктештигин (КМШ) түзүшкөнүн ырасташкан. Анда алар бири-биринин суверенитетин таануудан сырткары бул өлкөлөр бири-биринин аймактык бүтүндүгүн жана азыркы чек араларын тааный турганын да такташкан. Чек араларда чыккан бардык жаңжалдар тынчтык жолу менен чечилмек болгон.

Тилекке каршы, кыргыз-тажик чек арасында кырдаал андай болбой жатканын көрүп жатабыз. Тажикстан да Ворухка байланыштуу позициясынан кайтпай, Төрт-Көчөнү алып, аны негизги аймагы менен туташтырууга умтулуп келет.

Мындай жагдайда Кыргызстан Жерге-Тал менен Мургабга байланыштуу документтерди издештире баштаган. Кезинде аймактарды ары-бери өткөрүү Москвадан чечилгендиктен негизги документтер ошол жактан табылышы мүмкүн эле.

Айткандай эле, былтыр күздө Орусиянын президенти Владимир Путин Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров менен Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон менен үч тараптуу жолугушуу өткөрүп, ортомчулугун сунуштаган. Москва өз архивинде эки тарапта жок карталар бар экенин билдирип, аларды көтөрөрүн жар салган.
Андан бир жылча убакыттан соң – 15-сентябрда Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасы Камчыбек Ташиев жаңы тарыхый документтер табылганын жар салды. Ал Тажикстан ушул күнгө чейин аймактык дооматтарынан баш тартпай жатканын белгилеп, бул улана берсе Кыргызстан да тарыхый документтердин негизинде коңшу өлкөгө аймактык доомат коёрун эскертти.

Демек, Жерге-Тал менен Мургабга байланыштуу документтер табылды деп бүтүм чыгарсак болот. Мындан аркы сүйлөшүүлөрдө ал сөзсүз түрдө аргумент катары келтирилери талашсыз.

Эрнист Нурматов,

“Азаттык”.

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: Кыргыз-тажик чек ара чыры
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Кыргыз-тажик мамлекеттик чек арасын делимитациялоонун жыйынтыгы жөнүндө сүйлөшүүлөр болду

Кыргыз-тажик мамлекеттик чек арасын делимитациялоонун жыйынтыгы жөнүндө сүйлөшүүлөр болду

29.09.2025
К. Ташиев кыргыз-тажик чек арасы кандай чечилгендиги боюнча маалымат берди

К. Ташиев кыргыз-тажик чек арасы кандай чечилгендиги боюнча маалымат берди

27.02.2025
Кыргыз-тажик чек арасынын чечилиши инвесторлордун келүүсүнө да жол ачат

Кыргыз-тажик чек арасынын чечилиши инвесторлордун келүүсүнө да жол ачат

07.12.2024
Кыргыз-тажик чек арасын тактоо иштери аяктады

Кыргыз-тажик чек арасын тактоо иштери аяктады

05.12.2024
Кыргыз-тажик чек арасында ок атылды

Кыргыз-тажик чек арасында ок атылды

08.05.2024
С. Жапаров: “Биз чек ара маселелерин сүйлөшүүлөр жолу менен гана чечүүгө кызыкдарбыз”

С. Жапаров: “Биз чек ара маселелерин сүйлөшүүлөр жолу менен гана чечүүгө кызыкдарбыз”

29.04.2024
Кыргыз-тажик мамлекеттик чек арасынын дагы 47,05 чакырымы макулдашылды

Кыргыз-тажик мамлекеттик чек арасынын дагы 47,05 чакырымы макулдашылды

14.12.2023
Кыргыз-тажик чек арасынын 90%дан ашыгы чечилди

Кыргыз-тажик чек арасынын 90%дан ашыгы чечилди

13.12.2023
Кыргыз-тажик чек арасынын дагы 24,01 чакырымы такталды

Кыргыз-тажик чек арасынын дагы 24,01 чакырымы такталды

05.12.2023

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

17.11.2026
Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

16.11.2026
Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

13.11.2026
АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

13.11.2026
2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

13.11.2026
Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

13.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

24.10.2026
АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

19.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
215 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.