Дүйнөдөгү көпчүлүк шаарлардай эле, Ош шаарындагы автоунаалардын саны көбөйгөндөн көбөйүп, айрыкча акыркы 5 жылда авто тыгын күч алгандан күч алды. Аны чечүү боюнча шаардык бийликтин 2-3 долбоору болгону менен акчанын айынан анысы толук ишке ашпай отурат.
Туура, өткөн жылы 31-август, Эгемендүүлүк күнүнө карата Масалиев менен Навои көчөлөрүнүн кесилишинде айланма өтмөк көпүрө куруп, тыгынды бир аз азайтты десе болот. Бирок мындай айланма өтмөк көпүрөлөрдү бир эмес, бир нече жерге куруу пландалган менен ишке аша элек. Азыр Монуев көчөсүндө салынып жаткан эки деңгээлдүү жол өтмөгүнүн курулушу көптөгөн көйгөйлөрдү көл жээгине калкытып чыгарып отурат. Эмесе, кеп башынан болсун.
Ош – байыркы шаар болгондуктан, жаңыдан түптөлгөн башка шаарларга салыштырмалуу калаанын ички жолдору рационалдуу бөлүштүрүлгөн эмес. Баш аламан жайгашкан жеке турак үйлөр көчөлөрдүн бир кылка түптөлүшүнө шарт түзө албаптыр. Дагы жакшы эң чоң деп ишенген үч көчөнү (Масалиев проспектисин, Курманжан датка жана Ленин көчөлөрүн) – стандартка бир аз туура келет десе болот. Анткен менен каза келсең, анын деле кенедей кемчилиги чыга келет.
Азыркы заманда ар ким эле автоунаа сатып алып, шаарда автотыгын күч алган көрүнүш бизде эле эмес, дүйнөдөгү дээрлик бардык шаарларда бар. Ушундай эле көрүнүштү Ош шаары деле кайкып өтө алган жок. Жогоруда айткандай, жолдорду кеңейтип, автотыгындарды азайтуу үчүн шаардык бийлик аракетин көрүп жатканы менен анысы аздык кылат дегенге көпчүлүк макул болсо керек. Биз сөз кыла турган нерсе – калаадагы Монуев көчөсүндө салынып жаткан эки деңгээлдүү жол өтмөгүн куруп жатканда чыккан көйгөйлөрдү санап берүү болду.
Туура, жолдор салынып, курулуштар токтобой жүргүзүлүп туруш керек. Бирок, ал шаардыктарга, шаарга келген конокторго тоскоолдук жаратпаш керек да. Тоскоолдук болсо да, мынчалык болбош керек эле. Тактап айтканда, аталган көчө – адамдын артериялык кан тамырындай эле болчу. Шаарга киргени да, чыкканы да ушул Монуев көчөсү аркылуу болчу. Буга чейин деле автотыгын күч болуп, араң кирип-чыккан жарандар азыр бул жол такыр жабылганына байланыштуу, ыңгайсыздыктын үстүнөн дагы ыңгайсыздык жаралып, кычык көчөлөрдү издеп жүрүшөт. Анысын араң тапсаң, “бомба” түшкөнсүп, ошол кычыктардагы жолдордун баары аңгек болуп калганун айтып бүтө албайсың. Тиешелүү кызматтар шагал төгүп, грейдер салып койсо бир жери сынып калбаса керек эле. Буга негизинен облустук оорукананын арт жагындагы бир эмес, бир нече көчөлөрдү айтууга болот. Шаардык кызматтар унчукпаганынан, жолго жашоочулар өздөрү шагыл төктүрүп, тегиздеп жатышты.
Аталган курулуш тууралуу азыноолак айта кетели. Ушул жылдын 19-июнунда башталган эки деңгээлдүү жол өтмөгү шаардагы Монуев-Шакиров-Алимжанов көчөлөрүнүн кесилишинде салынууда. Алгач шаардык архитектура тарабынан жолго чыгып кеткен же курулушка тоскоолдук жараткан соода түйүндөрүн иретке келтирүү, алып салуу боюнча ээлерине түшүндүрүү иштери жүргүзүлгөн. Жалпы жумуш 600 метр аралыкта жүрүүдө. Жол мурункудан бир топко кеңейтилип, тротуар жана ирригациялык тармактар кошо курулууда. Ал быйыл кышка чейин пайдаланууга берилери пландалган. Жалпы сметалык баасы 269 млн сом деп бааланган. Курулуш иштерине байланыштуу 25-октябрдан тарта Монуев көчөсү бир тараптуу жабылган.
Бул жолдун курулушунан чыккан көйгөйлөр Ошко кире бериштеги “Т” кесилишиндеги жолду ачууга болгон мүмкүнчүлүктөрдү эртелетти. Тактап айтканда, 18-ноябрда кабарлангандай, шаарга кирип-чыгуу багыттары боюнча аталган жол ачылды. Буга чейин 800 метрине асфальт төшөлбөй, анын айынан ачылбай турган жолго бир жума башта УКМК төрагасы К.Ташиев өзү келип көрүп чыккан эле.
Негизи бул жолдун курулушу 2023-жылдын декабрь айында башталган. Жол пайдаланууга берилгенден кийин Ош шаарына кирүүдө 6 чакырым жол кыскарат дешүүдө. Жалпы узундугу 3,4 чакырым болсо, туурасы 8 метр.
Күн мурун Президенттин Ош облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Эльчибек Джантаев, Транспорт жана коммуникациялар министри Абсаттар Сыргабаев жана башка мекеме-ишканалардын жетекчилери менен биргеликте бул жолду текшерип чыгышты. Анын алкагында, Кара-Суу районунун Датка айыл аймагына караган 600 метр аралыгын кеңейтүү жана жеке менчик үйлөрдү жылдыруу боюнча жеринде кеңешме өтүп, жашоочулар менен жолугушуу болду.
Анда маалым болгондой, бүгүнкү күндө жалпы жолдун 3,4 чакырымына асфальт төшөлүп бүткөн. Ал эми калган 600 метр аралыгын (Зухра ресторанына чейин) кеңейтип оңдоо иштери калган. Учурда аталган 600 метр жолду төрт тилкелүү кылып салуу үчүн долбоор даярдалган. Анда жолго чыккан 28 жеке менчик үй бар экени көрсөтүлгөн. Облус жетекчиси турак үйлөрдүн баарын кыдырып көрүп, ээлери менен жеринде сүйлөшүп, жолду кеңейтүү боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүздү. Анда тургундарга атайын көз карандысыз адистер үйлөрдү баалап чыккандан кийин, мыйзам чегинде жер тилке каралып, компенсация төлөнүп берилээрин айтышты. Облустук бийликтин маалымат кызматынан кабарлашкандай, ага чейин каттам үзгүлтүккө учурабайт, жолду убактылуу оңдоп-түзөө иштери менен кошо кеңейтүү иштери жүргүзүлө берет.
Ошентип Ош облустук оорукананын жанында жүрүп жаткан эки деңгээлдүү жолдун курулушу көптөгөн көйгөйлөрдү жаратып, аны менен бирге чечип да баратат. Тактап айтканда, анын шарапаты менен дээрлик бир жылдай бүтпөй турган 4 чакырымдай “Т” кесилишиндеги жол пайдаланууга берүү эртелетилсе, курулуштун айынан шаардан чыгуу көйгөйү – көкөйдү кесе турган болду.
Эми бул эки деңгээлдүү жол бүтүп калса, автотыгын болбой, жыргап калабыз дегенди билдирбейт. Мындан өтсө, Монуев-Масалиев кесилиштери жүргүнчүлөрдү түйшөлтөт. Анткени бул жерде кесилиштен өткөн жөө жүргүнчүлөрдүн автотыгын пайда кылууга чоң мүмкүнчүлугү бар. Сага жашыл жанса, аларга да жанат, анан бурулуп атып жөө жүргүнчүлөрдү өткөрбөй көр…
Буга чейин бул жерге, т.а. Монуев менен Масалиев көчөлөрүнүн кесилишинде жөө жүргүнчүлөр үчүн айланма көпүрө салынат деп долбоорун жарыялашкан болчу. Бирок ишке ашкан жок. Ал эми шаардын Кулатов жана Төлөйкөн кичи райондорундагы айланма жолдо салынган Барсбектин эстелиги алынып, ал жерге да жаңы курулуш түшөт дешкен. Азырынча мындан да кабар жок.
Бирок эмне гана болбосун, автотыгындарды азайтуу үчүн кесилиштердеги тоскоолдуктарды жеңилдетүү – заман талабы болуп турат. Ага бир гана аракет керек.
А. Белеков
