Франциядагы Лувр музейинде болуп өткөн мурда болуп көрбөгөндөй уурулуктан кийин бул музей кайрадан дүйнөлүк көңүл борборуна айланды. Бирок резонанстуу окуялардын артында бир маанилүү чындык жашыруун бойдон калууда — Луврдагы экспонаттардын чоң бөлүгү Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүнөн, анын ичинде Ирандан келип чыккан жана алар колониялык доорлордо тоноо жана мыйзамсыз алып кетүү жолу менен Францияга жеткен.
Ирандык байлыктар Луврга кантип келип калган?
Лувр музейинде 550 миңден ашуун экспонат бар жана ал европалык колониализм доорунда чыгыш артефакттарын чогултууда чоң роль ойногон. 2016-жылы музейдин мурдагы директору Жан-Люк Мартинес Луврдагы ирандык буюмдардын так санын аныктоо мүмкүн эместигин мойнуна алган. Бирок ар түрдүү баалоолорго ылайык, Лувр Ирандын сырткаркы эң ири маданий мурастарынын жыйнагын сактап турат.
Каджарлар жана Пехлевилер доорунда батыш өлкөлөрүнө Ирандагы археологиялык казууларга кеңири мүмкүнчүлүк берилген. 1895-жылы Франция Иранда археологиялык иштерди жүргүзүү боюнча өзгөчө укук алган, ал эми табылган байлыктар эки өлкө ортосунда тең бөлүнгөн. Натыйжада миңдеген байыркы перс искусствосунун буюмдары Францияга чыгарылып кеткен.
Уурдалган плиткалардан тартып Калмакарре үңкүрүнүн сырларына чейин
Лувр музейинде Тегерандын тарыхый мечиттеринен жана мончолорунан мыйзамсыз түрдө чыгарылган Сефевиддер жана Каджарлар доорундагы керамикалык плиткаларды көрүүгө болот. Ирандык маданий мурастын эксперттери бул экспонаттарды колониялык талап-тоноочулуктун натыйжасы деп аташат. Музейде ошондой эле атактуу сүрөтчү Камаль-оль-Мольктун эмгектери да сакталууда.
Өзгөчө орунду Лурестандагы Калмакарре үңкүрүнүн тарыхы ээлейт — бул дүйнөдөгү эң чоң археологиялык кендердин бири. 2005-жылы бул үңкүр ачылгандан кийин табылган көптөгөн коло идиштер жана айкелдер мыйзамсыз түрдө өлкөдөн чыгарылып, алардын бир бөлүгү Луврга түшкөн.
Маданий баалуулуктарды кайтаруу үчүн мыйзамдык жана дипломатиялык аракеттер
Акыркы жылдары Иран Батыш музейлерине, анын ичинде Луврга кайрылып, уурдалган артефакттарды кайтаруу боюнча активдүү иш жүргүзүүдө. Расмий маалыматтарга ылайык, 2005-жылдан бери өлкөгө 3 миңден ашуун экспонат кайтарылган, дагы 13 иш эл аралык соттордо жана дипломатиялык деңгээлде каралууда.
Иран ошондой эле ЮНЕСКОнун эл аралык конвенцияларын жана соттук механизмдерди колдонуп, мыйзамсыз чыгарылган маданий баалуулуктарды кайтарууда бир катар ийгиликтерге жетишти. Мисалы, 2014-жылы Бельгия соту 35 жылга созулган процесстен кийин ирандык байыркы буюмдарды кайтаруу чечимин чыгарган.
Улуттук мурастын кайтарылышы — тарыхый адилеттүүлүктүн ордуна келиши
Луврда ирандык артефакттардын сакталуусу — бул колониялык талап-тоноочулуктун тарыхын эске салган көрүнүш. Иран үчүн бул баалуулуктарды кайтаруу тарыхый адилеттүүлүктү орнотуу, улуттук өзүн-өзү таанууну жана маданий сыймыкты бекемдөө дегенди билдирет.
Лувр — адамзат маданиятынын улуу символдорунун бири болгону менен, ошол эле учурда дүйнөнүн күчтүү державалары башка элдердин мурастарын өздөрүнө ыйгарып алган доордун унчукпас күбөсү бойдон калууда.

















