Энергия ресурстарынын баасынын өсүшү, газ запастарынын азайышы, Ормуз жана Баб-эль-Мандеб кысыктарындагы туруксуздук, ошондой эле Россия менен Украинанын ортосунда уланып жаткан согуш суук мезгилдин алдында Европаны олуттуу сыноого кептеди.
Pars Today басылмасынын Mehr маалымат агенттигине шилтеме берүү менен маалымдашынча, суук мезгилдин алдында энергия менен камсыздоо бааларынын болуп көрбөгөндөй өсүшү Европа экономикасынын континенттен тышкаркы окуяларга канчалык көз каранды экенин дагы бир жолу көрсөттү.
Европа комиссиясынын төрайымы Урсула фон дер Ляйен 6-октябрда билдиргендей, АКШ менен израилдик режимдин Иранга каршы агрессивдүү чабуулдары башталгандан бери Европада газдын баасы 140 пайызга өскөн, дизелдик отундун баасы эки эсеге жогорулаган, ал эми Евробиримдиктин казылып алынуучу отунду импорттоого кеткен чыгымы 100 миллиард еврого көбөйгөн. Мунун баары континентке энергия ресурстарын жеткирүү көлөмү көбөйбөгөн шартта болгон.
АКШ менен Израилдин Иранга каршы агрессиясы 2025-жылдын март айында башталгандан бери Европанын энергетикалык рыногунда баалар өсүп, газ менен камсыздоонун туруктуулугуна байланыштуу кооптонуулар күчөдү.
12-октябрдагы рыноктук маалыматтарга ылайык, Нидерландиядагы европалык эталондук газдын баасы бир мегаватт-саатына болжол менен 83 еврого жеткен. Ал эми кризиске чейин бул көрсөткүч 30–35 евронун тегерегинде болчу.
Ошол эле учурда 11-октябрда Евробиримдиктеги газ сактоочу жайлардын толушу алардын жалпы сыйымдуулугунун болжол менен 73,6 пайызын түзгөн. Бул көрсөткүч өткөн жылдын ушул мезгилиндеги деңгээлден дагы эле төмөн.
Европанын газ өткөрүү системалары операторлорунун тармагы 2026–2027-жылдардагы суук мезгилге карата газ менен камсыздоо боюнча божомолунда суюлтулган жаратылыш газын (СЖГ) жеткирүү чектелүү бойдон калса, суук мезгилдин аягына чейин Европадагы газ запастары 30 пайыздан төмөн түшүп кетиши мүмкүн экенин эскертти.
Баалардын өсүшү, газ запастарынын төмөн деңгээли жана газ жеткирүү үчүн дүйнөлүк атаандаштыктын күчөшү жакынкы айларда Европанын энергетикалык туруктуулугун төмөндөтүп, континентти катуу сууктарга же жеткирүүдөгү жаңы үзгүлтүктөргө көбүрөөк алсыз кылышы мүмкүн.
Европанын энергетикалык жактан алсыздыгы континенттеги газ запастары менен гана чектелбейт. Ал ошондой эле транзиттик каттамдардын коопсуздугуна жана энергия өндүрүлгөн аймактардагы туруктуулукка байланыштуу.
2025-жылы дүйнөдөгү суюлтулган жаратылыш газын ташуунун болжол менен 20 пайызы Ормуз кысыгы аркылуу өткөн. Бул каттамдын үзгүлтүккө учурашы дүйнөлүк жеткирүүлөрдүн кыскарышына жана жеткиликтүү газ жүктөрү үчүн атаандаштыктын күчөшүнө алып келип, Европага газ жеткирүүнүн баасын жогорулатат.
Байкоочулардын белгилешинче, бул кырдаалдын кесепеттери электр энергиясы менен жылытуунун кымбатташы менен эле чектелбейт. Ал үй чарбаларынын сатып алуу жөндөмүнө жана өнөр жайдын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүнө да басым жасайт.
Энергия ресурстарынын кымбатташы химия өнөр жайы, пластмасса жана жер семирткичтерди өндүрүү сыяктуу тармактардагы өндүрүш чыгымдарын көбөйтөт. Мунун натыйжасында чийки заттын баасы көтөрүлүп, ишканалардын кирешелүүлүгү төмөндөп, ишкердик активдүүлүк чектелиши мүмкүн.
Ошол эле учурда Баб-эль-Мандеб кысыгы менен Кызыл деңиздеги туруксуздук кемелерди Жакшы Үмүт тумшугун айланып өтүүчү каттамга багыттоого мажбурлашы мүмкүн. Бул энергия ресурстарын ташуунун убактысын жана чыгымдарын көбөйтөт.
2026-жылдын жай айларында жарыяланган маалыматтарга ылайык, айрым мунай ташуучу танкерлердин жол жүрүү убактысы болжол менен 19 күндөн дээрлик 48 күнгө чейин узарган.



















