Акыркы күндөрү кыргыз коомчулугунда быйыл 30-июлдан 3-августка чейин Ысык-Көлдө өткрүү белгиленген Формула-1 же F1H2O мелдешинин тегерегинде ар кандай пикирлер айтылууда. Талаш-тартыштын бир тарабы бул мелдеш туризмди өнүктүрүү үчүн керек дешсе, экинчи тарабы аталган спорттук иш чара Көлдүн экологиясына зыян келтирерин жүйө келтирип, каршылык көрсөтүү акциясын уюштуруп жатышат. Экинчи тараптын башында турган Самат Кушбек аттуу Францияда жашаган жарандын максаты эмне? Бул тууралуу Бакыт Кошоев аттуу жаран өз оюн билдирген.
Самат Кушбектин Ысык-Көлдө суудагы Формула-1 жарышын өткөрүүгө каршы позициясы тууралуу сөз болгондо, экологиялык жүйөлөр менен саясий жана коомдук интерпретацияларды бири-биринен ажыратып кароо маанилүү.
Анын айтымында, жогорку ылдамдыктагы кайыктар көлдөгү эндемикалык балыктардын түрлөрүнө ызы-чуу аркылуу терс таасир тийгизиши мүмкүн, көмүр кычкыл газынын бөлүнүп чыгышын көбөйтүп, күйүүчү май же техникалык майлардын көлгө төгүлүү коркунучун жаратышы ыктымал.
Ал жарышка каршы петиция демилгелеп, уюштуруучуларга жана мамлекеттик бийликке коомдук басым түзүү максатында өз позициясын социалдык тармактар аркылуу активдүү жайылтып келет.
Бирок бул маселенин экинчи жагы дагы бар.
Мамлекеттик органдар, туристтик түзүмдөр жана уюштуруучулар F1H2O чемпионаты дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө ондогон жылдардан бери өткөрүлүп келе жатканын, эл аралык экологиялык талаптар катуу сакталарын жана атайын комиссиялардын көзөмөлүндө өтөрүн белгилешүүдө. Алардын маалыматы боюнча, иш-чарага болжол менен 10 миң чет өлкөлүк турист келет деп күтүлүүдө. Мындан тышкары, жарыштын түз эфирдеги көрсөтүүсү дүйнөнүн 100дөн ашык өлкөсүн камтып, Кыргызстан үчүн олуттуу туристтик жана имидждик эффект алып келиши мүмкүн.
Бийлик өкүлдөрү экологиялык коркунучтар ашыкча көрсөтүлүп жатканын жана заманбап жарыш кайыктары техникалык коопсуздуктун жогорку деңгээлине ээ экенин да билдиришүүдө. Кыргызстандын Ички иштер министрлиги өзүнчө билдирүү жасап, айтылып жаткан сын-пикирлердин айрымдары чагымчыл мүнөзгө ээ болушу мүмкүн экенине да көңүл бурган.
Аналитикалык көз караштан алып караганда, Кушбектин аракеттеринин себептерин эки өңүттөн кароого болот. Бир жагынан, бул Ысык-Көлдүн тагдырына байланышкан чыныгы экологиялык тынчсыздануу болушу мүмкүн. Экинчи жагынан, эл аралык деңгээлде чоң резонанс жараткан теманы колдонуу аркылуу өзүнүн коомдук жана саясий салмагын күчөтүүгө болгон аракет катары да бааланышы мүмкүн.
Бүгүнкү күндө үй-бүлөсү менен Францияда жашап жаткан Самат Кушбек Ысык-Көлдө суудагы Формула-1 жарышын өткөрүүгө активдүү каршы чыгып, жалпысынан Кыргызстандын азыркы бийлигине карата да кескин позицияны карманып келет. Бирок байкоочулар арасында мындай суроо жаралууда: анын аракеттери чындап эле экологиялык маселелер менен гана байланыштуубу?
Мындай резонанстуу өнөктүктүн башка максаттары да болушу мүмкүн деген пикирлер айтылууда. Анын катуу билдирүүлөрү жана бийликти туруктуу сынга алышы сөзсүз түрдө коомдук жана саясий резонанс жаратууда. Ушундай шартта Кушбек өз өлкөсүндө саясий кысымга кабылган адамдын образын калыптандырууга кызыкдар болушу мүмкүн деген божомолдор да пайда болууда. Мындай стратегия чет өлкөлөрдө миграциялык жана укуктук маселелерди чечүүдө, анын ичинде саясий башпаанек алуу же анын макамын узартуу маселелеринде кошумча артыкчылык бериши мүмкүн.
Албетте, мындай жүйөлөрдү түздөн-түз тастыктаган далилдер жок. Бирок анын жүргүзүп жаткан өнөктүгүнүн масштабы жана интенсивдүүлүгү көпчүлүктү бир суроонун үстүнөн ойлонууга мажбурлайт: экологиялык активдүүлүк кайсы жерден аяктап, саясий эсеп кайсы жерден башталат?
Бакыт Кошоев
P.S. Макала автордун ФБдагы барагынан алынды жана редакциянын көз карашын билдирбейт



















