АКШ президенти Иран менен болгон каршылыктагы чыгымдарды араб мамлекеттерине жүктөөгө аракет кылууда. Ошол эле учурда анын эң жакын өнөктөштөрүнүн бири — Сауд Аравиясынын мураскер ханзаадасы — ачык түрдө таарынып калган, бул кырдаалды дагы татаалдаштырууда.
— Эгер араб өлкөлөрү АКШны Иранга каршы согушту каржылай турган болсо, алар расмий түрдө согушка катышуучулар болуп калабы?
Камолиддин Раббимов: Тарыхта араб мамлекеттери АКШны колдогон учурлар бар — мисалы, Ирак Кувейтке басып киргенден кийин болгон Перс булуңундагы согуш учурунда. Ошондо аймактагы өлкөлөр эл аралык коалицияны колдошкон. Бул коопсуздук жана режимдердин туруктуулугуна байланыштуу прагматикалык чечим болгон.
Дональд Трамп өз саясатын коркутуу, оройлук жана агрессивдүү риторикага негиздейт. Ошондуктан дүйнө лидерлери ага карата катуу билдирүүлөрдү жасоодо этият болушат. Ага ачык жана катуу жооп берген жалгыз өлкө — Иран.
Трамп саясатка бизнес чөйрөсүнөн келген. Президент болгонго чейин ал мамлекеттик түзүмдөрдө да, армияда да иштеген эмес. Ал Нью-Йорктогу кыймылсыз мүлк менен байланышкан операциялары менен белгилүү болуп, ошол моделди саясатка алып келген.
Бир нече күн мурун болгон пресс-конференциядагы окуяны эле алсак, Трамп мураскер ханзааданы ачык түрдө кемсинткен. Ошондуктан бүгүн Сауд Аравиясы «бардык жумуртканы бир себетке салбоо» саясатын карманууда — АКШ менен кызматташууну сактап, ошол эле учурда Россия жана Кытай менен байланыштарын чыңдоодо. Пакистан жана Түркия менен жакындашуу азырынча толук кандуу аскердик союзга айлана элек. Жалпысынан алганда, процесстер бир адамдан же бир өлкөдөн көз каранды эмес — бул көп багыттуу геосаясий каршылык.
Умрбек Юсупов: Трамп сүйлөшүүлөрдү бизнесмен катары жүргүзөт — психологиялык басым, кескин аракеттер жана күтүлбөгөн кадамдар аркылуу. Кээде ал кол алышуу же сүйлөө манерасы менен эле маектешин ыңгайсыз абалга салууга аракет кылат.
Мисалы, Зеленский менен жолугушууда аскердик жардам тууралуу сөз болгондо, ал: «Биз жөнөтпөйбүз, биз сатабыз», — деп айткан. Мындай билдирүүлөр диалогду курчутуп, чыңалууну жаратат.
Бирок мындай тактика дайыма эле иштей бербейт. Айрым учурларда үстөмдүк сезимин берсе, кээ бир учурларда тескерисинче каршылыкты күчөтөт. Эл аралык мамилелерде агрессивдүү риторика ар дайым оң кабыл алынбайт.
Сауд Аравиясы жана БАЭ АКШ менен кызматташууну сактоого аракет кылышат, бирок түздөн-түз аскердик жаңжалдарга тартылуудан качышат.
Жалпысынан алганда, Трамптын ыкмасы катуулук аркылуу жыйынтыкка жетүүгө багытталган. Бирок ал дайыма эле дипломатиялык этикет жана салттуу саясий маданият менен шайкеш келе бербейт.
Толук маекти «Geosiyosat | Kun.uz» YouTube каналынан көрө аласыз.
Булак: kun.uz
