Батыш медиаларында жарыяланган техникалык отчеттор Иран бийлиги менен спутниктик байланыш кызматтарынын ортосундагы санариптик каршылыктын жаңы баскычын көрсөтүп турат. Бул отчетторго ылайык, Иран биринчи жолу өлкө ичинде Starlink спутниктик интернетин максаттуу түрдө үзгүлтүккө учуратууга жетишкен.
Франциянын France 24 телеканалы Иранда интернет кеңири масштабда өчүрүлгөн учурда Тегеран Starlink байланышын бузуу үчүн өнүккөн технологияларды колдонгонун ырастады. Бул отчеттор интернетти өчүрүү мындан ары ички инфраструктура менен гана чектелбестен, космостук байланыштар тармагына да жайылганын көрсөтөт.
The Times of Israel гезити да ушул сыяктуу отчетто Ирандын расмий өкүлдөрүнүн жүрүм-туруму алардын “адаттагы GPS тоскоолдуктарынан тышкары” чараларды көрүп жатканын көрсөтүп турганын жазган. Бул булактын билдирүүсү боюнча, негизги максат — ички интернет өчүрүлгөн мезгилде Starlink байланышын иштен чыгарып, байланыштын сейрек альтернативдүү жолдорунун бирин жабуу болгон.
Бул стратегиянын биринчи таянычы GPS сигналдарына тоскоолдук жаратуу болгон. Starlink’тин жердеги терминалдары антенналарды так багыттоо жана спутниктер менен байланыш түзүү үчүн GPS маалыматтарына көз каранды. Бул сигналдар бузулганда, түзмөктөр спутниктик тармак менен синхрондошуу мүмкүнчүлүгүн жоготуп, байланыш иш жүзүндө туруксуз же мүмкүн эмес абалга келет. Бул ыкманын өзү эле системанын иштешин олуттуу начарлата алат.
Бирок кийинки белгилер Иран муну менен эле чектелбегенин көрсөтөт. Колдо бар далилдер жайгашууну аныктоочу сигналдарды гана эмес, түздөн-түз байланыш каналдарын — башкача айтканда, Starlink жердеги терминалдар менен спутниктер ортосунда маалымат алмашууда колдонгон жыштыктарды — бутага алган тагыраак технологиялар колдонулганын айгинелейт.
Эгер бул отчеттор акырындап толук ырасталса, анда Ирандагы олуттуу техникалык жылыш жөнүндө сөз кылууга болот. Буга чейин спутниктик интернетке багытталган тоскоолдук жаратуу татаал жана кымбат иш катары эсептелип, аны аз сандагы мамлекеттер гана аткара алат деп саналган. Ошол эле учурда, бул өзгөрүү санариптик мейкиндикти көзөмөлдөө Ирандын эгемендиги үчүн канчалык маанилүү экенин жана бул көзөмөл өлкөнүн географиялык чек араларынан да ашып өтүүгө ниеттенгенин көрсөтөт.
Техникалык деталдарга карабай, бул аракеттин саясий билдирүүсү айкын: санариптик бөгөт мындан ары улуттук тармактар менен гана чектелбейт, ал глобалдык инфраструктураларды да камтыйт. Starlink сыяктуу компаниялар үчүн бул өзгөрүү негизги суроону жаратат: мамлекеттер космосту да өз көзөмөл аймагы катары аныктаганда, эркин интернет канчалык деңгээлде туруктуу боло алат?
Starlink — SpaceX компаниясы тарабынан иштелип чыккан, интернетке жеткиликтүүлүктү тездик жана кеңдикте жайылтууну камсыздаган глобалдуу спутниктик система.
Иран бийлиги 28-декабрда башталган массалык нааразычылык акцияларынын алкагында 8-январда бүткүл өлкө боюнча интернетти өчүрүү чечимин кабыл алган. Ирандын Тышкы иштер министрлиги өлкөдөгү массалык нааразычылык акцияларын АКШ жана Израил уюштурганын билдирген.
Буга чейин Bloomberg булактарга шилтеме берип, ишкер Илон Маскка таандык америкалык SpaceX компаниясы Иранда нааразычылык акциялары жана бүткүл өлкө боюнча интернеттин өчүрүлүшүнөн улам Starlink спутниктик кызматын акысыз кылганын билдирген. Бирок, компания бул маалыматты азырынча тастыктай элек.
