Eurasiatoday
Шейшемби, 17-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Өзбекстан кайрадан алфавитин өзгөртүп жатат

  • Өзбекстан
  • 06.08.2026 16:59

Loading

Өлкөнүн парламенти жаңы латын тамгаларын бекитти.

7-июлда Өзбекстандын Олий Мажлисинин Мыйзам чыгаруу палатасы өзбек алфавитин латын графикасына өзгөртүү жөнүндө мыйзамды үч окууда — бир дагы каршы добуш бербестен — кабыл алып, Сенатка жөнөттү. Жогорку палата тарабынан бекитилгенден кийин, документке президент Шавкат Мирзиёев кол коюшу керек, ошондон кийин гана анын күчүнө кирүү күнү аныкталат.

Реформанын маңызы жөнөкөй: азыркы 26 тамганын жана үч тамга айкалышынын ордуна алфавит 28 тамгадан жана бир апострофтон турат. Учурда эки символ менен көрсөтүлгөн төрт “көйгөйлүү” тамга бирден белги алат: “oʻ” “ö” болуп калат, “gʻ” “ğ” болуп калат, “sh” “ş” болуп калат жана “ch” “ç” болуп калат. “ng” айкалышы алфавиттен алынып салынат, ал эми калган тамгалар өзгөрүүсүз калат.

Тема боюнча

Өзбекстан менен Япониянын Ямагата префектурасы жумушка орноштуруу жаатындагы кызматташтыкты талкуулашты

Өзбекстан менен Япониянын Ямагата префектурасы жумушка орноштуруу жаатындагы кызматташтыкты талкуулашты

23.10.2026

Өзбекстан Илимдер академиясынын жаңы алфавитин иштеп чыгуучулары “бир үн, бир тамга” принцибин жана башка түрк тилдүү өлкөлөрдүн тажрыйбасын мисал келтиришет: жаңы тамгалар түрк, азербайжан жана түркмөн алфавиттерине, ошондой эле Түрк мамлекеттеринин уюму тарабынан сунушталган 34 тамгадан турган пантүрк алфавитине шайкеш келет.

Бул техникалык түзөтүү эмне үчүн маанилүү болгонун түшүнүү үчүн, эстен чыгарбоо керек: акыркы жүз жылда өзбек жазуусу алты жолу өзгөргөн, ар бири саясий себептерден улам, деп белгилейт Gazeta.uz. 1920-жылдардын аягына чейин өзбектер араб арибинде жазышкан, аны жадиддер түрк фонетикасына ылайыкташтыруу үчүн реформалоого жетишкен. 1926-жылы Бакудагы Биринчи Түркологиялык Конгресс СССРдин бардык түрк тилдерин латын алфавитине, “Яналифке” өткөрүүнү бекиткен жана 1929-жылга чейин Өзбекстандагы араб жазуусу 34 тамгадан турган латын алфавити менен алмаштырылган, деп билдирет Фергана. Бирок 1940-жылдын май айында, “пантүркизмге” каршы күрөштүн жүрүшүндө, Өзбек ССРинин Жогорку Кеңеши латын алфавитин кириллица менен алмаштырган – бул кийинки жарым кылымдын алфавити.

Кайра кайтуу жолу бир топ узакка созулган. 1989-жылы өзбек тилине мамлекеттик статус берилгенден жана СССР кулагандан кийин, парламент 1993-жылдын 2-сентябрында “Латын графикасына негизделген өзбек алфавитин киргизүү жөнүндө” мыйзамды кабыл алган. Жаңы латын алфавитинин биринчи версиясында диакритикалык белгилер – жогоруда айтылган “ö”, “ğ”, “ş” жана “ç” болгон. Бирок, 1995-жылы алфавит кайра иштелип чыккан: диакритикалык белгилер алынып салынган, алардын ордуна апострофтор жана эки тамгалуу айкалыштар колдонулган – бул популярдуу теорияга ылайык, англис тилинин стандарттуу жайгашуусуна ылайыкташтырылган. Дал ушул чечимди тилчилер ондогон жылдар бою реформанын негизги катасы деп атап келишкен. Толук өтүү мөөнөтү үч жолу артка жылдырылган: 2000-жылдан 2005-жылдын 1-сентябрына, андан кийин 2010-жылга чейин – жана эч качан аткарылган эмес.

Натыйжада, өлкө ондогон жылдар бою эки ​​графиктин ортосунда калып калган. Мектептер 1994/95-окуу жылынан бери латын алфавитинде окутуп келишет жана кириллицаны “чоң эненин жазуусу” деп эсептеген бүтүндөй бир муун өсүп чыкты. Ошол эле учурда китептердин, басма сөздүн жана документтердин олуттуу бөлүгү кириллицада басылып чыгарыла берген, ал эми латын алфавитинин өзү “o” жана “g” тамгалары менен терүү, издөө жана санариптештирүү жагынан тынымсыз көйгөйлөрдү жаратып келген. Реформага Өзбекстандын экинчи президенти Шавкат Мирзиёев жаңы дем берди: 2020-жылы ал өзбек тилин өнүктүрүү боюнча жарлыкка кол койгон. 2021-жылы өкмөт латын алфавитине этап-этабы менен, толук өтүү программасын бекиткен. Жакшыртылган алфавиттин долбоорлору 2018, 2021 жана 2026-жылдары коомдук талкууга коюлган.

Жаңы тамгалар акырындык менен жана өнөктүксүз киргизилет деп убада берилген: бар документтер, улуттук валюта жана баалуу кагаздар, мамлекеттик органдардын белгилери жана мөөрлөрү өкмөт белгилеген мөөнөткө чейин күчүндө болот, ошондо баарын бир убакта алмаштырып, бюджетке оорчулук келтирбейт.

Эгерде Сенат жана президент мыйзамды жактырса, реформа башталгандан 33 жыл өткөндөн кийин Өзбекстан постсоветтик мейкиндиктеги эң узак алфавиттик өтүүнү аяктоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Салыштырмалуу, Азербайжан латын алфавитине 2001-жылы толугу менен өткөн.

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: криллицалатын алфавитиӨзбекстан
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Ш. Мирзиёев дүйнөдөгү эң таасирдүү 50 мусулмандын катарына кирди: Өзбекстандын президенти эмнеси үчүн белгиленди?

Ш. Мирзиёев дүйнөдөгү эң таасирдүү 50 мусулмандын катарына кирди: Өзбекстандын президенти эмнеси үчүн белгиленди?

14.11.2026
Өзбекстан менен Япониянын Ямагата префектурасы жумушка орноштуруу жаатындагы кызматташтыкты талкуулашты

Өзбекстан менен Япониянын Ямагата префектурасы жумушка орноштуруу жаатындагы кызматташтыкты талкуулашты

23.10.2026
Өзбекстандыктар эң көп чыккан чет өлкө – Кыргызстан

Өзбекстандыктар эң көп чыккан чет өлкө – Кыргызстан

21.10.2026
Чумабы же кооптуу ушакпы? Лаборанттын өлүмүнөн кийин Иркутскиде эмне болду?

Чумабы же кооптуу ушакпы? Лаборанттын өлүмүнөн кийин Иркутскиде эмне болду?

09.10.2026
Өзбекстанда чумага байланыштуу тынчсызданууга негиз жок — Санэпидкомитет

Өзбекстанда чумага байланыштуу тынчсызданууга негиз жок — Санэпидкомитет

08.10.2026
С. Мирзиёева педофилдерге өлүм жазасын киргизүүнү сунуштады

С. Мирзиёева педофилдерге өлүм жазасын киргизүүнү сунуштады

28.09.2026
АКШнын мамлекеттик катчысы Марко Рубио октябрда Өзбекстанга барат

АКШнын мамлекеттик катчысы Марко Рубио октябрда Өзбекстанга барат

28.09.2026
Өзбекстанда электромобилдердин саны бир жылда 67 пайызга өстү

Өзбекстанда электромобилдердин саны бир жылда 67 пайызга өстү

24.09.2026
Өзбекстанда фаст-фуд түйүнүнөн тамактанган 100дөн ашык адам ууланды

Өзбекстанда фаст-фуд түйүнүнөн тамактанган 100дөн ашык адам ууланды

23.09.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

16.11.2026
Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

13.11.2026
АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

13.11.2026
2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

13.11.2026
Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

13.11.2026
Иран Ормуз кысыгында АКШнын MQM-170 дронун кармап алганын билдирди. Видео

Иран Ормуз кысыгында АКШнын MQM-170 дронун кармап алганын билдирди. Видео

29.10.2026

Валюталар курсу

Экономика

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

24.10.2026
АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

19.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
213 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.