2025-жылы Өзбекстанда сөөксүз уй этинин баасы жылдык инфляциядан 3,3 эсе, ал эми кой эти — 3,7 эсе жогорулаган. Январь айында баалар кайрадан көтөрүлгөн. Өткөн жылы эт өндүрүшүнүн өсүү темпи жайлап, ошол эле учурда уй этин импорттоо көлөмү сандык көрсөткүч боюнча 67%га, ал эми акчалай эсепте 80,5%га көбөйгөн.
Өткөн жылы Өзбекстанда эттин кымбатташы калктын күнүмдүк чыгымдарына олуттуу таасир тийгизген. Айрыкча уй этинин баасынын тез-тез өзгөрүшү азык-түлүк коопсуздугу, инфляция жана агрардык саясаттын натыйжалуулугу тууралуу маселелерди кайрадан күн тартибине алып чыккан.
2026-жылдын январында баалардын өсүшү уланууда. Экономика жана каржы министрлигинин маалыматына ылайык, 30-декабрда «Эски Жува» дыйкан базарында уй этинин 1 килограммынын дүң минималдуу баасы 66 миң сум, максималдуу баасы 100 миң сум, ал эми кой эти — тиешелүүлүгүнө жараша 70 миң жана 105 миң сум болгон.
Тема боюнча
30-январга карата уй этинин минималдуу баасы 70 миң сумга, максималдуу баасы 103 миң сумга, ал эми кой эти 82 миң жана 110 миң сумга чейин жогорулаган. Ошентип, акыркы бир айда уй этинин дүң минималдуу баасы 6%га, максималдуу баасы 3%га, ал эми кой эти — тиешелүүлүгүнө жараша 17%га жана дээрлик 5%га жогорулаган.
Эске салсак, 2025-жылы:
сөөксүз уй эти 25%га,
сөөктүү уй эти 23,9%га,
кой эти 26,8%га кымбаттаган.
Улуттук статистика комитетинин расмий маалыматына ылайык, акыркы жылдары сөөктүү уй этинин баасынын өсүшү төмөнкүдөй болгон:
2017-жыл — 35,9% (жалпы инфляция — 14,4%);
2018-жыл — 26,9% (жалпы инфляция — 14,3%);
2019-жыл — 26,6% (жалпы инфляция — 15,2%);
2020-жыл — 21,1% (жалпы инфляция — 11,1%);
2021-жыл — 10,4% (жалпы инфляция — 9,98%);
2022-жыл — 9,8% (жалпы инфляция — 12,3%);
2023-жыл — 9,3% (жалпы инфляция — 8,8%);
2024-жыл — 13,3% (жалпы инфляция — 9,8%).
Эт өндүрүшү жана импорту
Расмий маалыматтарга ылайык, 2025-жылы Өзбекстанда тирүү салмакта 2 млн 987 миң тонна эт өндүрүлгөн. Бул мурунку жылга салыштырмалуу 1,5%га көп. Тактап айтканда:
2024-жыл — 2 млн 942 миң тонна (+3,9%);
2023-жыл — 2 млн 833 миң тонна (+3,9%);
2022-жыл — 2 млн 726 миң тонна (+3,4%).
Ошол эле учурда эттин импорту да жылдан-жылга өсүүдө. Бажы комитетинин маалыматы боюнча, 2025-жылы Өзбекстанга 869 млн долларлык эт жана эт азыктары импорттолгон. Анын ичинен уй эти 661 млн долларды (болжол менен 157 миң тонна) түзгөн. 2024-жылга салыштырмалуу бул көрсөткүч сандык жактан 67%га, ал эми нарктык жактан 80,5%га жогорулаган. Импорттолгон уй этинин 1 килограммынын орточо баасы 4,2 долларды түзгөн (2024-жылы — 3,9 доллар).
Өткөн жылы канаттуу куш этин импорттоо 6,3%га, ал эми кой этин импорттоо дээрлик 2,5 эсеге көбөйгөн.
Маалымат үчүн: Өзбекстанда эт импортуна нөлдүк бажы алымы колдонулат.
Эмне үчүн эт кымбаттап жатат?
Акыркы жылдардагы эттин баасынын өсүшү бир катар факторлор менен түшүндүрүлөт.
Биринчиден, малды тоюттандыруу үчүн бөлүнгөн жер аянттары малдын санына шайкеш келбейт. Мурдагы жайыттар айдоо жерлерине айланып жаткандыктан, бул тең салмаксыздык ого бетер күчөп жатат. Башкача айтканда, мал чарбачылыгын кеңейтүүгө ниет болсо да, фермерлерде жетиштүү жер ресурстары жок.
Жайыттык мал чарбачылыгында эт өндүрүүнүн өздүк наркы короодо багууга караганда кыйла төмөн болуп, дал ушул фактор баанын өсүшүн кармап турат. Бирок климаттын өзгөрүшү жана суу тартыштыгы жайыттардын аянтынын кыскарышына алып келүүдө. Мындан тышкары, бадалдар менен жарым бадалдардын отунга жана чарбалык муктаждыктарга кыйылышы жайыттардын деградациясын жана чөлдөшүү процессин тездетүүдө.
Жайыттардын кыскарышы алардын ашыкча пайдаланылышына алып келет. Натыйжада өсүмдүктөрдүн кадимки өсүшү, уруктардын пайда болушу жана топуракка сиңиши сыяктуу маанилүү табигый процесстер жайлайт.
Демек, баанын азыркы өсүшүн турукташтыруу жана рыноктогу сунушту көбөйтүү үчүн биринчи кезекте ушул көп жылдык системалуу маселени чечүү зарыл. Чөлдүү жайыттардын аянтын жана өндүрүмдүүлүгүн арттырмайынча, малдын санын көбөйтүү мүмкүн эмес. Мисалы, айрым өлкөлөрдө жайыттарды жакшыртуу үчүн жыл сайын бир жылдык тоют өсүмдүктөрүн себүү тажрыйбасы колдонулат.
Экинчиден, эттин олуттуу бөлүгү жеке көмөкчү чарбаларда өндүрүлөт. Кошумча киреше алуу максатында малдын жаш төлү сатып алынып, андан соң семиртилгенден кийин сатылат. Шрот жана жмых сыяктуу тоют азыктарынын баасынын жогорку туруксуздугу, тоют өсүмдүктөрүнө жердин жетишсиздиги, ошондой эле жүгөрү себүүгө байланыштуу расмий эмес чектөөлөр мал үчүн тоюттун кымбатташына алып келүүдө.
