Тажикстан ички рыноктогу күйүүчү май тартыштыгын чечүү максатында Ирандан 2,55 миллион тонна мунай заттарын жана чийки мунайды жеткирүүнү сурады. Иран менен жетишилген келишимдердин чоо-жайын Тажикстандын Транспорт министрлиги жарыялады. Бул тууралуу Asia Plus басылмасы жазды.
Тажикстандын Транспорт министрлигинин маалыматына караганда, суралган күйүүчү майдын жалпы көлөмү болжол менен 51 миң темир жол вагонуна барабар. Жалпы көлөмү 2,55 миллион тоннаны түзөт:
- 2 миллион тонна — чийки мунай;
- 150 миң тонна — бензин;
- 300 миң тонна — дизель майы;
- 100 миң тонна — авиациялык күйүүчү май.
Бул макулдашуулар тууралуу Тажикстан делегациясынын 15-августта Тегеранда Ирандын расмий өкүлдөрү менен өткөргөн сүйлөшүүлөрүнөн кийин белгилүү болду.
Тажикстандын Транспорт министри Азим Иброхим Ирандын Жол жана шаар куруу министри Фарзоне Садек менен жолугушууда геосаясий кырдаал Тажикстанга күйүүчү май жеткирүүнүн көлөмүнүн кыскарышына алып келгенин билдирди.

Анын айтымында, буга чейин Тажикстанга күйүүчү майдын 80 пайыздан ашыгы Орусиядан импорттолуп келген. Жеткирүүлөрдөгү көйгөйлөрдүн фонунда Душанбе Иранды жана башка мамлекеттерди күйүүчү майдын альтернативдүү булактары катары карап жатат.
Душанбе транзитти тездетүүнү өтүндү
Азим Иброхим Ирандын Жол жана шаар куруу министри Фарзоне Садекке бир катар маселелерди чечүүгө көмөктөшүүнү өтүндү:
- Тажикстанга күйүүчү май ташуу үчүн темир жол цистерналарынан турган атайын жүк поезддерин уюштуруу сунушталды;
- Ирандын темир жол тармагы аркылуу Тажикстанга багыт алган күйүүчү май ташыган вагондорго артыкчылык берүүчү өзгөчө режимди жана «жашыл коридорду» киргизүү өтүнүчү;
- Чабахар портундагы Тажикстандын логистикалык борборундагы объектилерди куруу, эксплуатациялоо жана өткөрүп берүү үчүн концессиялык келишимдин алкагында жеңилдетилген шарттарды камсыз кылуу;
- Тажикстандык жүк ташуучулар Ирандын аймагы аркылуу өтүп жатканда туш болгон көйгөйлөрдү, анын ичинде эл аралык жүк ташууга берилген пайдаланылбай калган уруксат кагаздары жана жүк ташуучу унаалардын бактарындагы күйүүчү майдын көлөмүнө байланыштуу маселелерди чечүү суралды;
- Тажикстан Ирандын аэропортторунда учактарды жер үстүндө тейлөө, навигация жана май куюу кызматтарына, ошондой эле Иранга каттамдарды баштоону пландап жаткан Somon Air авиакомпаниясынын каттамдарын камсыздандырууга жеңилдиктерди берүүнү өтүндү.
«Биздин өлкө Иран Ислам Республикасы менен достук мамилелерге жана көп тараптуу кызматташтыкка өзгөчө маани берет. Биз транспорт тармагындагы кызматташтыкты эки өлкөнүн экономикалык, соода жана транзиттик мамилелеринин маанилүү багыттарынын бири катары карайбыз жана аны салттуу эки тараптуу кызматташтыктын чегинен чыгарып, транспорттук жана логистикалык интеграциянын жаңы деңгээлине көтөрүүгө даярбыз», — деди Иброхим.
Ирандын министри Фарзоне Садек бул маселелерди чечүүгө көмөктөшүүгө даяр экенин билдирип, анын ичинде ведомстволор аралык жумушчу топторду координациялоо аркылуу жардам көрсөтүлөрүн айтты.
Эки өлкөнүн ортосунда жүк ташуу көбөйүүдө
Тажикстандын Транспорт министрлигинин маалыматына ылайык, 2026-жылдын биринчи алты айында эки өлкөнүн ортосунда 432,8 миң тонна жүк ташылган. Бул өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 17,5 пайызга көп. Анын ичинен дээрлик 334 миң тонна жүк темир жол аркылуу, ал эми болжол менен 99 миң тонна жүк автоунаалар менен ташылган.

Учурда Тажикстан менен Ирандын ортосундагы мунай продуктуларынын соода көлөмү жылына болжол менен 800 миң тоннаны түзөт.
Ошондой эле тараптар Иран — Ооганстан — Тажикстан — Кытай багытындагы жаңы логистикалык каттамды түзүү маселесин талкуулап жатышат. Долбоордун алкагында темир жол куруу мүмкүнчүлүгү да каралууда.
Душанбе жаңы кургактык коридору жүк жеткирүү жолун болжол менен 2 миң километрге кыскартууга, ал эми ташуу мөөнөтүн айрым учурдагы деңиз маршруттарына салыштырмалуу 10 күнгө чейин азайтууга мүмкүндүк берет деп эсептейт.
Азим Иброхимдин айтымында, темир жол долбоорунун ишке ашырылышы Иранды ири континенттик логистикалык борборго айлантышы мүмкүн.
Иран — Орусиядан келген мунай заттарына альтернатива

Ирандан күйүүчү май жеткирүү боюнча өтүнүч Тажикстанда күйүүчү май тартыштыгы уланып жаткан шартта айтылды. Айрыкча өлкөдө акыркы эки айдан бери дизель майынын тартыштыгы байкалууда.
Салттуу түрдө Тажикстанга мунай заттарынын негизги бөлүгү Орусиядан келет. Бирок Орусиянын күйүүчү май рыногундагы көйгөйлөр жана экспортко коюлган чектөөлөрдүн фонунда Душанбе жеткирүүнүн альтернативдүү булактарын издөөгө аргасыз болууда.
Мындай шартта Иран эң келечектүү багыттардын бири катары каралууда. Ирандын географиялык жайгашуусу, Чабахар портуна жеткиликтүүлүгү жана темир жол маршруттарын пайдалануу мүмкүнчүлүгү Тегеранды Тажикстан үчүн күйүүчү май жеткирүүнү диверсификациялоодо жана кеңири транспорттук байланыштарды өнүктүрүүдө маанилүү өнөктөшкө айлантып жатат.

















