Жүк жеткирүүнүн баасына ар кандай факторлор таасир этет, анын ичинде согуштар жана аскердик чыңалуу. Кандай гана деңгээлдеги чыңалуу болбосун, жеткирүү баасы адатта өзгөрөт жана мындай факторлордун бири — тобокелдиктин жогорулашы.
Чыңалуу жана согуш мезгилдеринде деңиз аркылуу ташууларга байланыштуу коркунуч өсөт, бул болсо камсыздандыруу жана коопсуздук чыгымдарынын көбөйүшүнө алып келет.
Эксперттер белгилеген экинчи себеп — кеме каттамдарынын өзгөрүшү. Кризис учурунда кемелер кооптуу аймактардан качуу үчүн узагыраак маршруттарды тандашат, бул күйүүчү майга кеткен чыгымдардын жана жол убактысынын көбөйүшүнө алып келет.
Дагы бир фактор — санкциялар жана чектөөлөр.
Өлкөлөргө санкциялар же чектөөлөр киргизилгенде, жеткирүү баасы бул талаптарды сактоо зарылдыгынан улам өсүшү мүмкүн.
Мындан тышкары, согуш же чыңалуу шартында товарларга болгон суроо-талап өзгөрүп, бул бааларга жана жеткирүү наркына таасир этет.
Эксперттер ошондой эле Перс булуңу жана Оман деңизи аймагындагы өлкөлөрдүн экономикалык абалы да жеткирүү баасына таасир этерин белгилешет.
Эгерде өлкөнүн экономикасы согуштан улам жабыркаса, бул соода көлөмүнүн кыскарышына жана натыйжада жеткирүү баасынын төмөндөшүнө алып келиши мүмкүн.
Ушуга байланыштуу Кеме ташуу жана ага байланыштуу тармактар ассоциациясынын башкы катчысы Масуд Полмех IRNA агенттигине берген маегинде АКШ–Израиль коалициясы Иранга каршы баштаган согуштан бери аймактагы деңиз ташууларынын баасынын өсүшү тууралуу айтып жатып, Перс булуңу жана Оман деңизи «согуш аймагы» деп жарыялангандан кийин, жүктөрдү (сыпырма жүктөр жана контейнерлер) ташуу баасына «согуш коркунучу үчүн кошумча акы» кошулганын белгиледи.
Ал жеткирүү баасы айрым учурларда камсыздандыруу жана согуш тобокелдиги үчүн төлөмдөрдү эсепке албаганда эле үч эседен ашык өскөнүн айтты.
Анын айтымында, бул аймактагы өлкөлөргө гана эмес, ал жерде жүргүзүлгөн бардык ишмердүүлүккө тиешелүү.
Полмех күйүүчү май чыгымдары кемелердин эксплуатациялык жана транспорттук чыгымдарынын болжол менен 30% түзөрүн белгилеп, акыркы өзгөрүүлөр фрахт баасынын 100% өсүшүнө алып келгенин кошумчалады.
Башкы катчы бул көрсөткүчтөр жакын арада дүйнөлүк соодада инфляциялык таасирин көрсөтөрүн, ал эми аймак аркылуу товар ташууга коюлган ар кандай чектөөлөр дагы олуттуу кесепеттерге алып келерин белгиледи.
Ал ошондой эле бул аймакта кайсы өлкөнүн кемеси болбосун жүрсө, сөзсүз түрдө согуш тобокелдиги үчүн кошумча акы алынарын эске салды.
Жыйынтыгында ал Иран Ислам Республикасынын бул таңууланган согуштагы чечкиндүү жеңишинен кийин дүйнөлүк жана аймактык соода, ошондой эле Ирандын экономикалык кызыкчылыктары мүмкүн болушунча тез арада калыбына келет деген үмүтүн билдирди.

















