Дональд Трамптын пландалган сапарынан бир нече күн мурун Кытай дипломатиялык чыңалуунун болуп көрбөгөндөй күчөшүнүн алкагында Иран мунайын сатып алуучуларга каршы АКШнын санкцияларын расмий түрдө жокко чыгарды. Пекин Вашингтондун бир тараптуу чаралары «Кытай аймагында юридикалык күчкө ээ эмес» деп билдирди.
Ишемби күнү Кытайдын Соода министрлиги АКШнын «чайниктер» деп аталган беш жеке мунай кайра иштетүүчү заводуна каршы санкцияларын бөгөттөө боюнча расмий буйрук чыгарды. Алардын ичинде Hengli Petrochemical жана Шаньдун провинциясындагы дагы төрт ишкана бар. Вашингтон бул заводдорду америкалык санкцияларды бузуп, Иран мунайын сатып алган деп айыптаган. Бирок Пекин америкалык санкцияларды «укуктук негизсиз» деп атап, аларды колдонууга тыюу салды.
Кытайдын Мамлекеттик кеңеши 2021-жылы кабыл алган мыйзамга таянуу менен Соода министрлиги чет өлкөлүк санкцияларды «мыйзамсыз жана юридикалык күчү жок» деп атады. Министрлик ошондой эле кытай компанияларынын үчүнчү өлкөлөр менен соода байланыштарына коюлган бардык чектөөлөр эл аралык укукту бузат деп билдирди. АКШнын басымына жооп катары Пекин АКШ менен санкцияларга байланышкан бардык кызматташтыкка тыюу салган жана анын юридикалык күчү жок экенин көрсөткөн директива да чыгарды.
Буйрукта АКШнын бул санкцияларын Кытай аймагында аныктоо, колдонуу же аткаруу тыюу салынары түз көрсөтүлгөн. Кытайдын Соода министрлигинин пикири боюнча, Вашингтондун санкциялары Бириккен Улуттар Уюму тарабынан жактырылган эмес жана ошондуктан эл аралык укукту жана эл аралык мамилелердин негизги принциптерин бузат.
Кытайдын жооп чаралары негиздүү коргонуу чаралары деп аталып, иш жүзүндө АКШнын экстерриториялык юрисдикциясын жокко чыгарат. АКШ көптөн бери доллардын үстөмдүгүн пайдаланып, санкцияларын, анын ичинде үчүнчү тараптарга каршы багытталган экинчи даражадагы санкцияларды жайылтып келген. Эми Пекин өз компанияларын мындай басымдан чечкиндүү коргоп жатат.
Мындан тышкары, кытай бийлиги кытай компанияларынын мыйзамдуу укуктарын бузган чет элдик фирмалар үчүн «ишенимсиз уюмдардын тизмесин» даярдап жатканын жарыялады. Ошол эле учурда бул кадам Кытайдын эл аралык милдеттенмелерди аткаруусуна жана чет элдик инвестициясы бар ишканалардын мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоого таасир этпей турганы белгиленди.
Бул кадам АКШнын дүйнөлүк энергетикалык жеткирүү чынжырынын эң сезимтал түйүндөрүнүн бирине болгон финансылык таасирин иш жүзүндө нейтралдаштырат.
Эл аралык аналитиктер Кытайга Иран мунайынын жеткирүүлөрүн кыскартуу аракеттери дүйнөлүк баалардын болуп көрбөгөндөй өсүшүнө алып келиши мүмкүн экенин эскертишүүдө.
Укуктук аналитиктердин айтымында, Кытайда 2021-жылы кабыл алынып, акыркы жолу апрелде жаңыланган мыйзам Пекинге жооп чараларын, анын ичинде соода чектөөлөрүн киргизүүгө мүмкүндүк берет. Жэньминь жибао бул чечимди «АКШнын экстерриториялык юрисдикциясына каршы күчтүү укуктук инструмент» деп атады.
«Бул директива контрагенттерди оор абалга кептейт, анткени алар чет элдик санкцияларды аткарса, Кытай мыйзамдарын бузуу коркунучуна туш болушат», — деп белгиледи басылма.














