Казакстандын Энергетика министрлиги 2024-жылдын башынан бери болгон мунайдын ашыкча өндүрүлгөн көлөмүн компенсациялоону убада кылган, анткени Казакстанга квота боюнча бөлүнгөн көлөмдөн ашып кеткен деп айыпталган. Казакстан өндүрүштү азайта турган мезгил 2025-жылдын сентябрынын аягына чейин созулат. «Казинформдун» өз кабарчысы ОПЕК+ өлкөлөрүндө чечимдер кандай кабыл алынарын билүүгө аракет кылды.
ОПЕК өлкөлөрүнүн өндүрүшү дүйнөлүк чийки мунай берүүнүн 40% түзөт
ОПЕК – 1960-жылы түзүлгөн эл аралык өкмөттөр аралык уюм, анын мүчөлөрү дүйнөлүк рынокко мунай экспорттоочу мамлекеттер болуп саналат. ОПЕК түзүлгөнгө чейин эл аралык мунай рыногунда трансулуттук энергетикалык компаниялардын “жети эже-сиңди” тобу үстөмдүк кылган. ОПЕК глобалдык өзгөрүү учурунда, “кеңири деколонизация жана өнүгүп келе жаткан дүйнөдө көптөгөн жаңы көз карандысыз мамлекеттердин пайда болушу менен” түзүлгөн. Уюмга учурда 12 өлкө кирет.
2016-жылы ОПЕК+ түзүлдү – уюмга Казакстандан тышкары Азербайжан, Бахрейн, Бруней, Бразилия, Малайзия, Мексика, Оман, Орусия, Судан жана Түштүк Судан кирген 10 өлкөнүн кеңейтилген курамы да кошулган.
ОПЕКтин эсеби боюнча, анын мүчө өлкөлөрү дүйнөдөгү далилденген мунай корунун 80%га жакынын ээлейт, ал эми ОПЕКтин өндүрүшү дүйнөлүк чийки мунайдын 40%ын түзөт, бул уюмга баалардын жана сунуштун деңгээлинен олуттуу рычагдарды берет.
Бүгүнкү күндө ОПЕК+ Казакстан үчүн өндүрүштүн чегин суткасына 1,468 миллион баррел деп койду
Квота бөлүштүрүү
Ар бир ОПЕК+ мүчө-өлкөсүндө мунай өндүрүүнүн белгилүү бир квоталары бар, алар үзгүлтүксүз жыйындарда каралып, макулдашылган. Бул квоталар дүйнөлүк мунай рыногундагы учурдагы кырдаалды жана суроо-талап, мунай запастары жана геосаясий кырдаал сыяктуу факторлорду эске алуу менен аныкталат. Өндүрүштүк квоталар боюнча чечим уюмга мүчө мамлекеттердин консенсусу аркылуу кабыл алынат жана ар бир өлкө белгиленген чекти сактоого милдеттүү.
ОПЕК+теги чечимдер бул уюмга мүчө өлкөлөрдүн ортосундагы макулдашуу жана макулдашуулар аркылуу кабыл алынат. ОПЕК+тин негизги максаты – мунайдын дүйнөлүк баасын рынокто мунай менен камсыз кылууну көзөмөлдөө аркылуу жөнгө салуу, ошону менен мунай өндүрүүчү өлкөлөргө адилет компенсация берүү жана алардын экономикасын колдоо үчүн мунайдын баасын турукташтыруу.
ОПЕК+ бааны турукташтыруу же көтөрүү үчүн мунай өндүрүүнү азайтуу же көбөйтүүнү чечиши мүмкүн.
Көп баскычтуу чечим кабыл алуу процесси
ОПЕК жана ОПЕК+ комплекстүү башкаруу структурасына ээ жана ар бир мүчө өлкөнүн уникалдуу экономикалык жана геосаясий кызыкчылыктары бар. ОПЕКтин чечимдерди кабыл алуу түзүмү кызматташтыкты илгерилетүү менен бирге ушул ар түрдүү перспективаларды эске алуу үчүн иштелип чыккан.
Акыркы чечимдер министрлердин кезектеги жыйындарында кабыл алынат. ОПЕК+ министрлеринин жолугушуулары адатта жылына эки жолу өткөрүлөт, бирок зарыл болсо кошумча жолугушуулар уюштурулушу мүмкүн. Алар өндүрүш көлөмү, экспорттук квоталар сыяктуу негизги маселелерди талкуулап, чечим кабыл алышат.
ОПЕК+ алкагында мунай рыногу, өндүрүштүк мүмкүнчүлүктөр жана башка факторлор боюнча маалыматтарды талдоочу жумушчу топтор жана техникалык комитеттер да бар. Бул топтор министрлердин жолугушууларына сунуштарды даярдашат. Маселен, чечимдердин аткарылышын көзөмөлдөөдө жана сунуштарды даярдоодо Биргелешкен техникалык комитет (ЖТК) жана Биргелешкен Министрликтин мониторинг комитети (БММК) маанилүү роль ойнойт.
ОПЕК+теги чечимдер консенсустун негизинде кабыл алынат. Бул бардык мүчө-өлкөлөр мунай өндүрүүгө квоталарды белгилөөгө же рынокту жөнгө салуу стратегияларын өзгөртүүгө макул болуу менен аракеттерди координациялашы керек дегенди билдирет. Консенсуска жетүү кыйын болушу мүмкүн, айрыкча ар кайсы өлкөлөрдүн кызыкчылыктары ар башка болгондо.
Хартияга ылайык, ар бир мүчө өлкө бир добушка ээ жана мунай менен камсыздоо келишимдери бир добуштан жактырууну талап кылат. Бирок иш жүзүндө Сауд Аравиясы ОПЕКтин эң ири өндүрүүчүсү жана эң көп иштетилбеген өндүрүштүк кубаттуулугу бар өлкө статусунан улам үстөмдүк кылуучу ролду ойнойт.
Ошондой эле ОПЕК+ уюмунда Сауд Аравиясы гана эмес, Орусия да алдыңкы ролду ойнойт деген пикир кеңири тараган, анткени эки өлкөнүн тең олуттуу запастары жана мунай өндүрүү мүмкүнчүлүктөрү бар, бул аларга чечим кабыл алууда олуттуу таасир этүүгө мүмкүндүк берет. Эки өлкө тең өз аракеттерин координациялоо жана мунай рыногун турукташтыруу үчүн көп учурда тандемде иштешет. Бул өлкөлөр мунай өндүрүүгө квоталарды гана белгилебестен, рынокту турукташтырууга багытталган стратегиялык чечимдерди да кабыл алышат.
Сауд Арабиясы менен Орусия күнүнө 9 жана 9,3 миллион баррелге жакын мунай өндүрөт. Россия чийки мунай өндүрүү боюнча Сауд Аравиясына атаандаш болсо да, анын запастык өндүрүштүк кубаттуулугу алда канча аз.
Ошентип, ОПЕК+теги чечимдерди кабыл алуу процесси бардык мүчө-өлкөлөрдүн кызыкчылыктарын координациялоону талап кылган көп деңгээлдүү жана татаал.


















