Кыргызстан эгемендик алганына 32 жылга аяк басты. Бул жылдар аралыганда биздин өлкөдө алты президент алмашып, алтынчы президенттин да мөөнөтүнүн жарымы өттү. Бирок өлкөбүздө атамекендик өндүрүш бутуна тура албай жатат.
Айрыкча айыл чарбачылыгы, мал чарбачылыгы ички керектөөбүздү да камсыз кыла албай келет. Бир гана салык кызматы “өнүгүү” жолунда.
Мамлекет качан өнүгөт?
Өлкөдөн ата-мекендик өндүрүштөр чыгып, ички жана тышкы инвесторлор өз ишмердүүлүктөрүн ишенимдүү түрдө баштап жыйынтык бергенде жана жумушчу орундар түзулгөндө гана мамлекет өнүгүү жолуна түштү десек болот.
Тилекке каршы, азыркы биздин мамлекеттик структурада иштеп жаткан системанын механизимдери салыктын түрлөрүн чыгарып, ызы-чуулуу салык жыйноо менен чектелип жатат. Мунун жыйынтыгында ички жана тышкы миграциянын күчөшүнө алып келип, жумушчу күч, тагыраагы жаштар чет мамлекеттерге чыгып кетүүдө. Ошондуктан азыр биз “ысырапчылык” деп кыйкырып жаткан тойлор да тышкы миграция аркылуу келип жаткан акча каражаттарга өтүп жатат. Кала берсе, күнүмдүк керектелүүчү буюмдар менен азык-түлүктөр да рубль, АКШ доллары, евролордун эсебинен бүтүп жатканы жашыруун эмес.
Дагы бир баса белгилей кетүүчү нерсе, Кыргызстан көбүнесе импортко көз каранды. Мунун бирден-бир себеби, ата мекендик өндүрүштун дээрлик жоктугу. Болсо да “Бай Элим Компаниясы” ЖЧК сыяктуу өз киндигин өзү кескен өндүрүшчүлөр. Бул компанияга мамлекеттин кылдай тиешеси жок.Чындыгында мамлекет өзү “тиш чукугуч” өндүргөн өндүрүшү жок. Ошондуктан импорт менен жан багып, базардагы баалар асман чапчыйт.
Эл аралык рынокто азык түлүктөрдүн бааларынын айырмачылыктары
Россия, Москва:
Картошка 1кг. – 13 руб, пияз 1 кг. – 19 руб , сабиз – 16 руб, ун 2 кг. – 84 руб, суу май – 1л. 78 руб, күрүч 1 кг. – 75 руб, макарон 1 кг. – 40 руб.
Түркия, Анталия:
Картошка 1кг 18 лира (53 сом)
Пияз 1 кг – 9 лира (25 сом)
Сабиз 1кг 22 – лира (64 сом)
Ун 2 кг – 29 лира (87сом)
Суу май 1 л – 42 лира (126 сом)
Күрүч 1 кг – 32 лира (96 сом)
Макарон 1 кг – 16 лира (48сом)
Кыргызстан, Бишкек:
Картошка 1 кг – 30 сом, пияз 1кг – 25 сом, сабиз 1 кг. – 37 сом, суу май 1 л – 130 сом, күрүч 1 кг. – 210 сом, макорон 1 кг – 75 сом, жумуртка 1 даанасы -15 сом, эт 1кг. – 600 сом.
Кыргызстан менен Россия, Түркия мамлекеттериндеги азык-түлүктөрдүн орточо баасын көрсөткөнүмдүн себеби, биздин жарандардын дээрлик көпчүлүгү азыр ушул мамлекеттерде басымдуулук кылат. Негизи, Кыргызстанда баалар көтөрүлгөн сайын жаштар дүйнөнүн булуң-бурчуна иш издеп чыгып кетишүүдө.
Чет мамлекеттердеги айлык маяналар менен турак жайдын ижара акысын Кыргызстан менен салыштыруу мүмкүн эмес.
Биздин айрым аткаминерлер ооз көптүрүп орточо айлык акыны 30 миңден жогору деп көрсөткөн менен реалдуу түрдө 15 миң сомдун тегерегинде. Жада калса, “бир адамга бир айга керектелүүчү азык-түлуктүн баасы 7500 сомду түзөт” деп расмий маалымат беришти. Чындыгында 7500 сомго бир жумалык азык-түлүк келет. Буга жогорудагы баалар далил болуп бере алат.
Ал эми ижара акылары Бишкектин баалары менен чет мамлекетте көрсөтүлгөн ижаралардын баалары дээрлик бирдей. Тагыраагы, Бишкекте бир бөлмө 25 миң сомдон жогору.
Даярдаган Турдайым Кожомбердиева.

















