Eurasiatoday
Дүйшөмбү, 16-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Казактар эмне үчүн ​​орус класстарына артыкчылык берип жатышат?

  • Аналитика, Илим, Казакстан
  • 07.05.2024 09:16

Loading

Орусиядагы пропагандалык маалымат каражаттарында, казак бийлиги орус тилин бардык жактан кысып, анын ичинде билим берүү тармагында да кыскартып жатышканын айткан материалдар көп чыга баштады.

Ал эми Казакстандын Билим берүү министрлиги, балдарын казак тилдүү класстарда окутууну каалаган ата-энелердин саны жыл сайын өсүп баратканын белгилейт. Ошентип, бул өлкөдө орус тилдүү мектептердин «аймагы» кыскарып баратканы – түз айтпаса да белгилүү болуп жаткандай. Бирок чыныгы абал кандай?

Тескери тенденция

Тема боюнча

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

14.11.2026

Казакстан эгемендүүлүк алган биринчи чейрек кылымда славян жана немец калкынын массалык эмиграциясынын толкуну азая баштагандан кийин да, казак тилинде билим алган окуучуларынын саны салыштырмалуу тынымсыз өсүп барат.

Натыйжада бул сандар: 1991-2016-жылдар аралыгында – 32,4 пайыздан 65,9 пайызга чейин, же эки эседен көп өсүш алган. Ал эми орус тилинде окуган окуучулардын саны болжол менен – 63,1 пайыздан 30,5 пайызга чейин кыскарган.

Казакстанды өзбек, уйгур, тажик класстары болгон менен аларда дайыма бала аз. Бул – өлкөдөгү мектеп окуучуларынын жалпы санынын 3 пайызга жакынын түзөт.

Бул динамика улана бергидей, анткени 2016-жылдан кийин Казакстандын калкынын жалпы курамы бир жагынан казактардын демографиялык жактан тез өнүгүүсү болсо, экинчи жагынан славяндардын үлүшу азайган. Башкача айтканда, Улуттук статистика бюросунун маалыматы боюнча, 2016-2023-жылдары титулдук этникалык топтун үлүшү 4,3кө көбөйсө, славян элдери тескерисинче 5,1 пайызга чейин кыскарган.

Бирок, бул маалыматтар чындыкка дал келбегендей. Анткени жакында Казакстандын Билим берүү министрлигине караштуу А.Байтурсынов атындагы «Талдау» билим берүүнү изилдөө жана баалоо улуттук борборунун сайты даярдаган «Казакстандын билим берүү статистикасы» жыйнагынын 2023-жылга карата электрондук версиясы жарыяланды. Анда төмөндөгүдөй маалыматтар берилген: “өткөн жылы биздин республикада орус класстарындагы окуучулардын саны 30,8 пайызды түзгөн, башкача айтканда, акыркы жети жылда бул көрсөткүч азайбай, бир аз көбөйгөнү көрүнүп турат”,-деп айтылат.

Жылына бир жолу жарык көргөн бул жыйнактын мурунку басылыштарын салыштырып, изилдеп келгенде, жогорудагы көрсөтүлгөн тенденция “2017-жылдан бери уланып келет”,-деген тыянак чыгарууга болот. Анан калса, бул нерсе мындан ары күчөйт деп да божосо болот. Анткени, министрлик балдарын мамлекеттик тилдеги мектептерге берүүнү каалаган ата-энелердин саны жыл сайын өсүп барат дегени менен, башка аналитикалык маалыматтар мунун тескерисин көрсөтүп турат.

2022-жылдын август айында ЖМКлар ошол кездеги Билим берүү жана илим министрлигине шилтеме берип, мектеп босогосун алгачкы жолу аттаган 400 миңден ашуун баланын 70 пайызы казак тилинде билим аларын жазып чыгышкан. Эми ошол эле “Талдау” борбору тарабынан жакында жарыяланган “Казакстан Республикасындагы билим берүүнүн абалы жана өнүгүүсү жөнүндө (2022-жылдын жыйынтыгы боюнча) Улуттук баяндамасына” көз чаптыралы.

Анда мындай айтылат: ошол жылы Казакстанда биринчи класска 404,1 миң бала барса, анын 265,6 миңи, же 65,7 пайызы казак класстарына, ал эми 128,3 миңи же 31,7 пайызы орус тилдүү класстарга, калган 10,2 миң бала өзбек, уйгур, тажик тилдүү мектептерге барганы көрсөтүлөт.

Эмнеге мындай?

Акыркы жети жылдын ичинде орус класстарындагы окуучулардын саны 871,4 миңден 1082,5 миңге чейин өстү. Бул 211,1 миңге өсүштү бул өлкөдө жашаган түрдүү этностор камсыз кылса, эң чоң салымды – 167,1 миңди титулдук этнос, б.а. казактар өздөрү кошкон. Салыштырыңыз: 2016-жылы “улуу жана күчтүү” мектепте 273,3 миң казак баласы мектеп билимин алган болсо, былтыр 440,4 миң бала билим алган.

Эгерде бул каралып жаткан мезгилдеги маалыматтарды дагы да тереңирээк талдай турган болсок, анда мамлекетти түзүүчү этностун өкүлдөрү илимдин гранитин өз эне тилинде “кемириш керек” деп эсептегендердин (андайлар өтө көп) көңүлүн таптакыр түшүрө турган тенденцияны аныктай алабыз. Анткени бул жылдар аралыгында орус класстарында окуган казак балдардын үлүшү тынымсыз өсүүдө: 2016-жылы 12,93 пайызды түзсө, 2023-жылы 16,13 пайызга жеткен.

Жалпысынан жети жылдын ичинде 3,2 пайызга өсүш берген. Демек, «Ана тiлi» боюнча мектеп программасын өздөштүргөн титулдук этникалык топтун жаш муунунун үлүшү 87,02 пайыздан 83,83 пайызга чейин кыскарган (бул балдардын миңге жакыны уйгур жана өзбек мектептеринде окушат).

Анын үстүнө бул тенденция постсоветтик өлкөлөрдөгү түрк тилдүү бардык мамлекеттерге таандык. Маселен, Азербайжанда орус класстарындагы билим алган окуучулардын саны мындан он жыл мурда өсө баштаган жана андан бери 6,4 пайыздан 9,3 пайызга чейин көтөрүлдү. Бирок ал жакта славян калкынын салыштырма саны 1,6 пайызга чейин кыскарганын эске салып коюшубуз керек. Ал эми Өзбекстанда ушул эле мезгилде бул көрсөткүч 8,9 пайыздан 10,2 пайызга өскөн.

Кыргызстанда болсо – славяндар өлкө калкынын 5,1 пайызын гана түзгөнүнө карабастан, бул көрсөткүч 27 пайызга жетти, башкача айтканда, дээрлик советтик доордун деңгээлине кайтып барды. Анын үстүнө үч жыл мурун КР Билим берүү министринин орун басары Надира Жусупбекова атайын сурамжылоонун жыйынтыгы боюнча билдиргендей, өлкөдөгү ата-энелердин дээрлик жарымы балдарын орус тилдүү мектептерге берүүнү каалашат. Бирок аларды мындай мектептердин жетишсиздиги гана кармап турат.

Кыскасы, түрк тилдүү өлкөлөрдө орус тилдүү мектептерге суроо-талап күч алууда.

Бирок Казакстанда башка фактор роль ойногон болушу мүмкүн. Бул – балдарын орус класстарга берген ата-энелердин каалоолорун басаңдатып, казак тилинин үлүшүн көбөйтүү үчүн латын графикасына өткөрүү боюнча олуттуу сөз болуп, 2017-жылы Казакстандын биринчи президенти 2025-жылга чейин латын алфавитин, анын ичинде билим берүү системасына киргизүүнүн конкреттүү мөөнөттөрү тууралуу тиешелүү жарлыкка кол койгондон кийин башталган. Ошол убакта мындай кадам болсо, балдардын айрымдары орус класстарга кетип калышы мүмкүндүгү тууралуу айтылганы менен буга көңүл бурулган эмес.

Бирок баары бир негизги себеп мектеп предметтерин окутуунун деңгээлинде болуп жаткандай (мында салыштырмалуу жогору деп бааланган “Назарбаев интеллектуалдык мектеби” менен “Бiлiм-Инновация лицейлери” эсепке алынбайт, анткени булар өлкө окуучуларынын эки гана пайызын камтыйт).

Ооба, Казакстандагы орус тилдүү билим берүүнүн сапаты да көптөгөн нааразычылыктарды жаратып келген, бирок анткен менен казак тилиндеги билим берүүгө караганда жакшыраак. Муну билим сапатын анализдеп дайыма анализдеп келген PIRLS, PISA жана башка эл аралык көз карандысыз уюмдардын изилдөөлөрү тастыктап турат.

Мындан тышкары, орус тилинде окуган балдардын өнүгүүсү, таанып-билүүсү, көркөм жана башка мазмундагы тандоолору чектелген казак класстарындагы курбуларына караганда (мектеп программасынын алкагында алган билимдеринен сырткары), өз алдынча кошумча билим алуу жана көз карашын кеңейтүү үчүн абдан маанилүү мүмкүнчүлүктөр бар.

Ал эми сөз болуп жаткан бул тенденция мамлекеттин өзөгүн түзгөн этникалык топтун ичинде кайсы тил жашоосунда негизги тил болуп калаарына караганда, балдарына сапаттуу билим берүү маанилүүрөөк (Казакстандын шартында бул канчалык мүмкүн болсо) деген адамдардын үлүшү өсүүдө.

Булак: spik.kz

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: билим берүүказак тилиКазакстанмектепорус тили
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Токаев Улуттук коопсуздук комитетинин төрагасын алмаштырды

Токаев Улуттук коопсуздук комитетинин төрагасын алмаштырды

16.11.2026
Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

14.11.2026
«Олуттуу белги»: Токаев «Самрук-Казына» жана КТЖдагы коррупцияга байланыштуу билдирүү жасады

«Олуттуу белги»: Токаев «Самрук-Казына» жана КТЖдагы коррупцияга байланыштуу билдирүү жасады

13.11.2026
Токаев бай казакстандыктар үчүн жогорулатылган салык киргизүүнү сунуштады

Токаев бай казакстандыктар үчүн жогорулатылган салык киргизүүнү сунуштады

29.10.2026
Эмгек кодексин өзгөртүү демилгеси: пенсионер мугалимдердин маселеси кандай чечилиш керек?

Эмгек кодексин өзгөртүү демилгеси: пенсионер мугалимдердин маселеси кандай чечилиш керек?

29.10.2026
К. Токаев бүгүн Казакстан элине  кайрылуу жасайт

К. Токаев бүгүн Казакстан элине кайрылуу жасайт

28.10.2026
Ирандын илим министри азербайжандык кыздарды Ирандын университеттеринде билим алууга чакырды. Видео

Ирандын илим министри азербайжандык кыздарды Ирандын университеттеринде билим алууга чакырды. Видео

23.10.2026
Иран менен Казакстан «Түндүк — Түштүк» транспорттук коридорун өнүктүрүүдө

Иран менен Казакстан «Түндүк — Түштүк» транспорттук коридорун өнүктүрүүдө

22.10.2026
АКШдагы мектепте ок атышуу болуп, үч окуучу, бир мугалим каза тапты

АКШдагы мектепте ок атышуу болуп, үч окуучу, бир мугалим каза тапты

16.10.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

16.11.2026
Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

13.11.2026
АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

13.11.2026
2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

13.11.2026
Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

13.11.2026
Иран Ормуз кысыгында АКШнын MQM-170 дронун кармап алганын билдирди. Видео

Иран Ормуз кысыгында АКШнын MQM-170 дронун кармап алганын билдирди. Видео

29.10.2026

Валюталар курсу

Экономика

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

24.10.2026
АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

19.10.2026
Иранда өтүүчү мал чарбачылыгы жана канаттууларды өстүрүү боюнча көргөзмөгө 16 өлкө катышат

Иранда өтүүчү мал чарбачылыгы жана канаттууларды өстүрүү боюнча көргөзмөгө 16 өлкө катышат

15.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
207 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.