Иран менен Казакстандын ортосундагы соода эки өлкөнүн реалдуу мүмкүнчүлүктөрүнөн дагы эле алыс болсо да, Тегеран жашыл транзиттик коридорду, анын ичинде бажы арзандатууларын, экспресс жеткирүү жана узак мөөнөттүү транспорттук келишимдерин ишке киргизүүнү сунуштоо менен Иранды Евразиянын ири транзиттик борборуна айландыруу үчүн жаңы кадам жасады. Бул маршрут Казакстанды ачык сууларга, Иранды 80 миллиондук Борбор Азия рыногуна туташтыра алат.
Иран – Казакстан экономикалык кызматташтыгынын жаңы этабы
“Fars News” агенттигинин маалыматына караганда, Иран менен Казакстандын бизнес-экономикалык кызматташтык семинарында Тегеран эки өлкөнүн транспорттук жана логистикалык мамилелерин трансформациялоо боюнча стратегиялык Казакстан–Иран “жашыл транзиттик коридорун” ишке киргизүүнү сунуштады. Бул демилге төмөнкү үч негизги багытты камтыйт: бажы жеңилдиктери; жүктөрдү тез өткөрүү жана узак мөөнөттүү транспорт механизмдерин долбоорлоо.
Ирандын Соода палатасынын президенти Самад Хасанзада белгилегендей бул сунуш Казакстанды Иран аркылуу ачык сууга чыгуунун эң кыска жана коопсуз жолдорунун бирине туташтыра алат.
ИДПсы 288 миллиард доллардан ашкан Казакстан Евразиядагы эң ири экономикалардын бири жана Ирандын негизги өнөктөшү. Бирок оң өсүшкө карабастан, эки өлкөнүн ортосундагы сооданын көлөмү акыркы 10 айда болгону 360 миллион долларды түзгөн. Хасанзаде чектөөлөрдү алып салуу жана өзгөчө логистикалык маршруттарды активдештирүү менен бул көрсөткүч 3 миллиард долларга жетиши керектигин баса белгиледи.
Жашыл коридор – Евразияны Перс булуңу менен туташтыруучу жаңы мүмкүнчүлүк
Ирандын сунушу үч негизги багыттан турат:
-
Казакстандык жүктөр үчүн бажы жеңилдиктерин берүү;
-
жүктөр узакка токтоп калбашы үчүн аларды тез өткөрүүчү транзиттик маршруттарды түзүү;
-
Эки өлкөнүн компаниялары ортосунда туруктуу, узак мөөнөттүү транспорт келишимдерин түзүү
Самад Хасанзаданын айтымында, “Иран Казакстанды ачык деңиздерге туташтырууда — эң коопсуз, эң арзан жана эң ишенимдүү жол”. Ирандын түштүк порттору Казакстандын Индияга, Түштүк Азияга, Жакынкы Чыгышка, Чыгыш Африкага жана керек болсо Европага багытталган экспортунун звеносуна айланышы мүмкүн.
Биргелешкен инвестициялар: логистика жана тамак-аш өнөр жайы
Бул маршрутту реалдуу жана туруктуу коридорго айландыруу үчүн Иран үч биргелешкен долбоорду сунуштоодо:
- Ирандын түштүк портторунда биргелешкен логистикалык терминал куруу;
- Дан, май жана этти кайра иштетүүчү өндүрүш жайларын түзүү;
- Ирандын эркин экономикалык зоналарында өнөр жай шаарчасын биргелешип куруу.
Бул долбоорлор өткөн жылы 13 миллион тонна буудай экспорттогон жана Перс булуңунун базарларына чыгуу үчүн ишенимдүү жолдорду издеп жаткан Казакстандын өзгөчө буудай экспорту үчүн маанилүү.
Темир жол, кургактык жана деңиз логистикасы – көңүл чордонунда
Жолугушууда Ирандын “Түндүк-Түштүк” коридорунда жана Борбор Азия транзиттик жолунда негизги ролу баса белгиленди. Инче-Бурун – Серахс темир жолунун Иран менен Борбор Азия өлкөлөрүн байланыштырган “Түндүк-Түштүк” коридорунун чыгыш бутагы катары аныкталышы аймактык байланыш тармагын толуктап турат. Иран казакстандык жүктөрдү эң кыска убакытта жана атаандаштыкка жөндөмдүү баада өткөрүп берүүгө даяр экенин билдирүүдө.
Аймактык атаандаштык жана тез чечим кабыл алуу зарылчылыгы
Хасанзаде Борбор Азияда аймактык атаандаштык катуу болуп жатканын жана Иран биргелешкен каржы механизмдерин түзүү, клирингдик жана кредиттик компанияларды уюштуруу аркылуу соода тоскоолдуктарын жоюшу керектигин эскертти.
Ал Ирандын Соода палатасы, KazTrade жана Ирандын Эркин экономикалык зоналар уюму ортосунда үч тараптуу меморандумга кол коюу логистикалык долбоорлорду кеңейтүүнүн маанилүү кадамы болорун белгиледи.
Казакстан да бул сунуштарды кубаттап, эркин экономикалык зоналарды түзүү, салык жеңилдиктерин киргизүү жана өнөр жай долбоорлорун өнүктүрүү планы бар экенин, ошондой эле ирандык инвесторлорду тартууга даярдыгын билдирди.
Жыйынтыгында эксперттер белгилешкендей, транспорт жана логистика жаатындагы кызматташтыкты күчөтүү эки өлкөнүн мамилесин салттуу соодадан стратегиялык жана логистикалык өнөктөштүккө көтөрө алат. Эгер бул багыттагы аракеттер тездесе, Иранды Евразиядагы эң маанилүү транзиттик борборго айлантат.

















