Акыркы айларда эттин кымбатташы Өзбекстанда эле эмес, кошуна республикаларда да байкалууда. Казакстандын айыл чарба министри баанын өсүшүн Тажикстан менен Өзбекстандан болгон суроо-талаптын өсүшү менен түшүндүргөн. Бирок Казакстандык эт ассоциациясынын жетекчиси муну четке какты: анын пикиринде, учурдагы баа — 2019-жылдагы мал экспортуна тыюу салуунун натыйжасы.
Февралдын аягында өзбек ММКларында өлкөдө эттин кескин кымбаттаганы тууралуу макала жарыяланган. Мамлекеттик статистика комитетинин маалыматына ылайык, март айында кой эти 9,1%га, ал эми уй эти 8,8%га кымбаттаган.
Бул тенденция кошуна өлкөлөрдө да байкалууда.
Казакстан
Казакстанда уй этине болгон баанын өзгөрүшү негизги темалардын бири болуп калды. Жыл башынан бери республикада баа 5,6%га өскөн.
Айыл чарба министри Айдарбек Сапаров бул өсүштү кошуна Тажикстан жана Өзбекстандан болгон суроо-талап менен түшүндүрдү.
Бирок Казакстандык эт ассоциациясынын директору Максут Бактыбаев муну четке какты. Анын айтымында, негизги себеп — ички базарда сунуштун азайышы.
«Өзбекстанга жана Тажикстанга эт же мал экспортунун таасири далилденген жок. Негизги себеп — малдын санынын азайышы», — деди Бактыбаев.
Анын айтымында, абал 2019-жылы мал экспортуна тыюу салынгандан кийин начарлаган. Ошондон бери уй этинин баасы дээрлик эки эсе өскөн.
«Өзбекстанга экспорт кылгандар базардан чыгып кетти. Калгандары — шаарларга эт жеткирген ишканалар. Малдын башы 8 миллион болчу, ал эми ички базар чакан. Демпинг башталды. Этти 1500–1600 теңгеден сатып алышчу — бул базар баасынан 20% төмөн. Абал 4–5 жыл уланды. Малдын чыгашасынын көптүгүнөн улам 2 миллион баш кой союлду. Азыр мал аз, эт жетпей жатат. Кардарлар фермерлерге кайрылышат. Дүң баа — 3000 теңге, чекене — 4000 теңгеге жетти. Беларустан 2800 теңгеге эт ташып келе башташты», — деди ал.
Бактыбаевдин сунуштары:
-
бир тараптуу чектөөлөрдү мыйзам менен тыюу;
-
фермерлерге компенсация механизмин киргизүү;
-
Өзбекстанга экспортко чектөөлөрдү алып салуу.
Экспортко чектөөлөр фермерлердин кирешесинин азайышына жана мал чарбачылыгына инвестициянын кыскарышына алып келди. Натыйжада малдын саны азайган.
Азыр Казакстандын ири шаарларында эт орто эсеп менен 3500–4000 теңгеден (88–100 миң сум) сатылууда.
Кыргызстан, Тажикстан жана Түркмөнстан
Кыргызстанда да эттин баасы жогору бойдон калууда. 2023-жылдын октябрь айында Өзбекстанга экспорт көп болуп кеткендиктен, этке болгон баанын өсүшүнө байланыштуу убактылуу тыюу салынган. Жергиликтүү ММКлардын маалыматына караганда, бүгүнкү күндө Бишкекте 1 кг эт 677 сом , Баткенде — 650 сом.
Түркмөнстанда так маалымат жок. “Хроника Туркменистана” басылмасынын март айындагы маалыматына караганда, 1 кг эт 70–75 манатка чейин кымбаттаган.
Тажикстанда да баалар өсүп жатат. Март айынын башында Дүйшөмбү шаарында импорттолгон уй эти 75 сомониден , жергиликтүү мрамор тукумундагы уй эти 90 сомониден, кой эти 145 сомониден сатылууда. Asia-Plus маалымдагандай, баалардын өсүшү импорттук азыктардын жеткиликтүүлүгүн азайткан. Мисалы, Казакстандагы баалар көтөрүлгөн соң, Беларус этине болгон суроо-талап арткан.
Дүйнөлүк баалардын өсүшү
Мындан тышкары, этке болгон баанын өсүшү дүйнөлүк рынокто да байкалууда. БУУнун Азык-түлүк жана айыл чарба уюмунун (FAO) март айындагы уй эти боюнча баа индекси 132 пункттан ашып, акыркы 33 айдагы эң жогорку деңгээлге жеткен.
Numbeo маалыматы боюнча, постсоветтик өлкөлөрдө 1 кг уй этинин орточо баасы:
-
Армения – 11,84 доллар;
-
Азербайжан – 9,88 доллар;
-
Россия – 9,59 доллар;
-
Грузия – 9,45 доллар;
-
Молдова – 8,47 доллар;
-
Өзбекстан – 8,17 доллар;
-
Кыргызстан – 7,69 доллар;
-
Тажикстан – 7,56 доллар;
-
Казакстан – 7,17 доллар;
-
Беларусь – 6,95 доллар;
-
Украина – 6,62 доллар.



















