Ирандык эксперт Мохсен Пак-Аин Пакистан армиясынын кол башчысы, фельдмаршал Асим Мунирдин Тегеранга жасаган сапарына комментарий берди.
Анын айтымында, бул сапар Исламабаддын аймактагы чыңалууну басаңдатууга болгон жакшы ниетин көрсөтөт. Бирок негизги түйүн Тегеранда эмес, Вашингтондо турат. Ошондуктан ортомчулар күч-аракетин Иранды эмес, Ак үйдү ынандырууга жана экономикалык басым саясатын ооздуктоого жумшашы керек.
Пак-Аиндин пикиринде, Пакистандын бул дипломатиялык аракеттери АКШ президенти Дональд Трамптын Иранга карата риторикасын күчөтүп, Вашингтондун максималдуу экономикалык басымды улантарын билдирген учуруна туш келди. Бул жагдайлар сүйлөшүүлөрдүн жүрүшүн белгисиздикке жана кошумча татаалдыктарга дуушар кылууда.
Анын белгилешинче, ортомчулар маселени чечүүнүн борборун Тегерандан гана издебеши керек. Иран Ислам Республикасы ар дайым өз ара урмат-сыйга негизделген сүйлөшүүгө даяр экенин билдирип келген. «Негизги түйүн Вашингтондо», анткени АКШ тарапта кризисти азайтууга багытталган чыныгы саясий эрк азырынча байкалбайт.
Негизги түйүн Вашингтондо
Эксперт Пакистан армиясынын кол башчысынын Тегеранга сапарынын маанисине баа берип жатып:
«Асим Мунирдин Иранга сапары мындан бир топ убакыт мурда башталган консультациялардын жана ортомчулук аракеттеринин уландысы болуп саналат. Бул кадам Пакистандын өкмөтү менен армиясынын жакшы ниетин жана аймактагы коопсуздукту, туруктуулукту жана тынчтыкты диалог жана дипломатия аркылуу бекемдөөгө болгон ишенимин көрсөтөт. Региондогу чыңалууну азайтууга жардам берген ар кандай мүмкүнчүлүктөр кубатталышы керек. Биздин аймак мурдагыдан да көбүрөөк түшүнүүгө муктаж жана туруксуздуктун уланышы эч бир өлкөгө пайда алып келбейт», — деди.
Ал мындан ары учурдагы процесстерге талдоо жүргүзүп:
«Чындыгында, Пакистан жана Катар сыяктуу тараптардын ортомчулук аракеттери эгерде Иранга гана багытталып, бир тараптуу мүнөзгө ээ болсо, натыйжа бербейт. Анткени бул аракеттердин жыйынтыгы АКШдагы бийликтин саясий эркине байланыштуу. Учурда америкалык тарапта чыңалууну азайтууга багытталган саясий эрктин ачык белгиси көрүнбөйт.
Трамптын экономикалык басымды күчөтүү жана калктын жашоо шартындагы көйгөйлөрдү көбөйтүү аркылуу кризисти күчөтүүгө багытталган акыркы билдирүүлөрү маанилүү сигналдарды берип жатат. Айрыкча ал жакында эле сүйлөшүүлөрдүн мааниси жок экенин дагы бир жолу билдирди. Ошондуктан Вашингтондун мамилеси басым көрсөтүүгө негизделип турган учурда, конкреттүү жыйынтыкка жетишүү өтө кыйын», — деди.
Ортомчулар АКШны ынандырышы керек
Пак-Аин аймактагы ортомчулардын көз карашын өзгөртүү зарылдыгына токтолуп:
«Менин оюмча, негизги көйгөйдүн борбору Тегеранда эмес. Иран Ислам Республикасы согушту каалабай турганын жана маселелерди диалог жолу менен чечүүнү жактарын бир нече жолу көрсөттү. Бул позиция сөз жүзүндө гана эмес, Ирандын дипломатиялык иш-аракеттеринде да далилденген. Ошондуктан Пакистан, Катар жана аймактагы башка таасирдүү тараптар күч-аракетинин жана көңүлүнүн басымдуу бөлүгүн Ак үй менен сүйлөшүүгө жана Вашингтондун жетекчилигин ынандырууга жумшашы керек», — деди.
Ал ошондой эле: «Иранды дипломатиялык процесстерге тартуу жагынан Исламабад татаал тоскоолдукка туш болгон жок. Тегерандын позициясы ачык жана принципиалдуу: Иран Ислам Республикасы согушту көздөбөйт жана сүйлөшүү үстөлүнөн качпайт. Бирок анын негизги шарты — өз ара урмат-сый жана адилеттүү шарттар. Бир тараптан сүйлөшүүнү талап кылып, экинчи тараптан күн сайын санкциялык куралдарды жана коркутуу тилин күчөтүүгө болбойт. Эгер Ак үйдүн максаты чыңалууну басаңдатуу болсо, анда анын жолу белгилүү жана ал коркутуулар менен шайкеш келбейт», — деп белгиледи.
Ак үйдүн дипломатиялык милдеттенмелериндеги туруксуздук
Эл аралык маселелер боюнча эксперт АКШ тараптын буга чейинки милдеттенмелерин аткарбай келген учурларына токтолуп:
«Негизги тоскоолдуктардын бири — Дональд Трамптын келишимдерге жана эл аралык милдеттенмелерге карата туруксуз мамилеси. Ал өзүнөн мурунку президенттер түзгөн келишимдерди гана бузбастан, Исламабадда түзүлгөн меморандумду да бузду», — деди.
Анын айтымында, АКШнын мындай карама-каршы саясий жүрүм-туруму ар кандай келишимдин туруктуулугуна болгон ишенимди минималдуу деңгээлге түшүрөт. Натыйжалуу ортомчулук эки тараптын тең бири-биринин милдеттенмелерин аткарарына ишенимине жараша болот. Эгер кандайдыр бир тараптын өз милдеттенмелерине берилгендигинин белгиси көрүнбөсө, анда ар бир оюнчу табигый түрдө өтө этият жана максималдуу шектенүү менен мамиле кылат.
“Ошондуктан Тегеранга жасалган сапар маанилүү. Бирок ортомчулар үчүн негизги сыноо — Вашингтонду басым көрсөтүү саясатынан баш тартууга жана тең салмактуу мамилеге өтүүгө мажбурлоо», — деди Пак-Аин.
Аймактык жакындашуунун мүмкүнчүлүктөрү
Эксперт Исламабаддын аймактагы мамилелерине токтолду.
«Пакистан Перс булуңундагы өлкөлөр, өзгөчө Сауд Арабиясы менен жакын мамилелерге ээ. Ал бул байланыштар тармагын чыңалууну азайтуу үчүн пайдалана алат. Исламабад жөн гана эки тараптуу ортомчу эмес, ал аймактык блоктор менен байланышта болуу аркылуу комплекстүү коопсуздук калканын түзүүгө көмөктөшө алат», — деди Пак-Аин.
Ал Араб өлкөлөрү аймактын коопсуздугу узак мөөнөттүү келечекте аймактан тышкаркы оюнчулардын катышуусуна таяна албасын түшүнүшү керектигин белгилеп, тажрыйба көрсөткөндөй, тышкы державалардын кийлигишүүсү кризистердин күчөшүнө шарт түзөрүн кошумчалады.
«Аймак ичиндеги диалог механизмдерин түзүү чет элдик күчтөрдүн кийлигишүүсүнө шылтоо боло турган бардык себептерди жокко чыгарат. Бул багытта Иран, Пакистан жана Сауд Арабиясынын өз ара аракеттенүүсү стратегиялык потенциалга ээ», — деп белгиледи ал.
Аракетсиздик кымбатка түшөт
Пак-Аин Трамптын экономикалык коркутууларынын кесепеттерине да токтолду.
«Санкциялар жана экономикалык коркутуулар биздин өлкө үчүн жаңы маселе эмес. Бирок алдыда турган экономикалык басымды көз жаздымда калтыруу өлкөнүн келечеги үчүн пайдалуу болбойт. Ирандын санкцияларга каршы күрөшүүдө көптөгөн тажрыйбасы бар болгонуна карабастан, экономикалык басым көрсөтүүнүн ыкмалары дайыма жаңыланып турат жана аларга каршы аракетсиздик чоң чыгымдарга алып келет», — деди.
Ал өлкөнүн аткаруу бийлиги жаңы басым толкундарына каршы туруу үчүн так, системалуу жана алдын ала иштелип чыккан планга ээ болушу керектигин белгиледи.
«Америкалык тараптын стратегиясы калктын жашоо шартын басым куралы катары колдонуп, коомдогу ажырымдарды жана нааразычылыкты күчөтүүгө негизделген. Ошондуктан экономикалык туруктуулукту бекемдөө улуттук коопсуздуктун жана коомдук биримдиктин маанилүү бөлүгү болуп саналат», — деп сөзүн жыйынтыктады Мохсен Пак-Аин.


















