Иран Ислам Республикасынын Улуу урматтуу президенти Масуд Пезешкиан 11-12-декабрда Түркмөнстандын президентинин чакыруусу менен Ашхабад шаарына «Эл аралык тынчтык жана ишеним форумуна» катышууда. Бул форум «Эл аралык тынчтык жана ишеним жылынын» алкагында жана Түркмөнстандын туруктуу нейтралитет жарыялаганына 30 жыл толгондугуна карата уюштурулуп жатат. Иш-чара 2025-жылдын 12-декабрында өтүп, ар кыл континенттерден лидерлерди жана жогорку даражалуу өкүлдөрдү чогултат.
Түркмөнстандын 1995-жылы көз карандысыздыкка жеткенден кийин кабыл алган бейтараптык саясаты «позитивдүү нейтралитет» катары аныкталат жана аскердик альянстарга кошулбоо, коңшулардын аймактык бүтүндүгүн урматтоо жана эл аралык механизмдерге активдүү катышуу принциптерине негизделет. Мындай ыкма Түркмөнстанга татаал геосаясий шарттарда нейтралдуу ортомчу жана экономикалык өнөктөш катары маанилүү ролду ойноого мүмкүнчүлүк берди.
Иран Ислам Республикасы бул саммитке катышуусу региондук дипломатияны бекемдөөгө, экономикалык кызматташууну, кошуна мамлекеттер менен дипломатияны өнүктүрүүгө жана региондук, энергетикалык позицияларды чыңдоого багытталган. Ирандын жетекчилиги энергетика, электр энергиясын берүү линиялары жана региондук транспорттук тармактарды өнүктүрүү боюнча кызматташууну кеңейтүүнүн маанилүүлүгүн белгиледи. Бул маселелер эки өлкө лидерлеринин сүйлөшүүлөрүндө ар дайым маанилүү багыттардын бири болуп келген. Тегеран ошондой эле Түркмөнстандын «Тынчтык жана ишеним жылын» жарыялоо демилгесин колдоп, аны конструктивдүү региондук диалог үчүн мүмкүнчүлүк катары баалады.
Бул форум Иран Ислам Республикасы ар кыл региондук жана эл аралык маселелер боюнча өз көз караштарын билдирүү, тынчтык жана коопсуздук, региондун туруктуу өнүгүүсү жана достук, союздаш өлкөлөр менен кошуналык саясатты бекемдөө боюнча позицияларын айтуу үчүн стратегиялык мүмкүнчүлүк болуп саналат. Ишеним атмосферасын түзүү, кошуналарга өз ара пайдалуу кызматташуунун билдирүүсүн жеткирүү, ошондой эле достук өлкөлөр менен түшүнүшпөстүктөрдү чечүү — бул форумдун ураанына толук шайкеш келген максаттардын бири.
Ашхабад форуму региондогу келишпестиктерди азайтууга жана Каспий деңизине чектеш өлкөлөр менен Борбор Азиянын коңшу мамлекеттеринин ортосунда көп тараптуу кызматташууну өнүктүрүүгө көмөктөшүшү мүмкүн. Россия президенти, Ирак президенти, Пакистан премьер-министри жана башка өлкөлөрдүн расмий өкүлдөрүнүн катышуусу Түркмөнстандын региондо конструктивдүү диалог аянтчасын түзүү жана ортомчу дипломатиянын борборуна айлануу аракетин чагылдырат. Тегеран да бул мүмкүнчүлүктү өзүнүн экономикалык жана саясий кызыкчылыктарын илгерилетүү үчүн пайдаланат.
Ирандын президентинин Түркмөнстандагы Тынчтык жана ишеним форумуна катышуусу Тегерандын активдүү региондук дипломатияга артыкчылык бергенин жана энергетика, транспорт, экология жаатындагы кызыкчылыктарын кошуналары менен шайкеш келтирүүгө умтуларын айгинелейт. Алдыдагы жол ар түрдүү кыйынчылыктарга толгон болсо да, бул форум Борбор Азияда жана Каспий аймагында туруктуу кызматташтыкка жол ачкан баштапкы чекитке айланышы мүмкүн.
Али Можтаба Рузбехани,
Иран Ислам Республикасынын Түркмөнстандагы Толук жана Ыйгарым укутуу элчиси


















