Бүгүнкү күндө глобалдык платформада “фрагментация” түшүнүгү “блоктордун” аныктамасы менен алмаштырылууда. Башкача айтканда, дүйнөнү эки эле эмес, дээрлик милдеттүү түрдө геосаясий блокторго бөлүү келечеги ачык түрдө чыга баштады. Бул түздөн-түз айтылбаса да, подтекстте баары түшүнүктүү болуп чыгат. Анын үстүнө, бул контекстте мындай кылдаттык өзүнчө бир жагдай катары белгиленет, эгерде бир катар дүйнөлүк саясатчылар баррикадалардын бир тарабына, мындайча айтканда, бирдиктүү Евро-атлантикалык блокту, анын ичинде башка региондордун мамлекеттерин, Америка Кошмо Штаттарынын жана Европа континентиндеги башка “чиновниктер” оюнчулар бири-бирине каршы турбайбы же жокпу, анча деле түшүнүшпөйт.
Мисалы, НАТОнун баш катчысы Марк Рютте европалык лидерлер жана Дональд Трамп менен “Орусиянын Түндүк Корея, Иран жана Кытай менен кызматташуусу тереңдеп жатканына, континенталдык Америка Кошмо Штаттарына, Европага жана Тынч океандагы өнөктөштөрүбүзгө келечекте коркунуч туудурган жооптор боюнча кеңири талкууну жаңылады. Башкача айтканда, Рюттенин дүйнөгө болгон көз карашы боюнча, Америка Кошмо Штаттары жана Европа Азия-Тынч океан аймагындагы өнөктөштөрү менен бирге бир блокто.
Бул сапты, бир аз башкача форматта болсо да, Венгриянын премьер-министри Виктор Орбандын позициясынан да көрүүгө болот, ал Европадагы азыркы кырдаалды “оор жана кооптуу” деп атаган, анткени дүйнөлүк экономика “кайрадан коркунучтуу эпидемияга туш болду. Блокторго бөлүнүү жана бытырандылык». Бул жагынан алганда, “биздин трансатлантикалык мамилелерибизди чыңдоо европалык коопсуздук архитектурасынын ажырагыс элементи болуп саналат”.
Эгерде, айталы, Финляндиянын премьер-министри Петтери Орпонун сөзүн уксак, анда бул жерде башка табышмак пайда болот, анткени анын пикири боюнча, Евробиримдик АКШнын жаңы администрациясына “Украинаны колдообуз жөнүндө” ачык белги бериши керек». Ошондой эле, Орпонун айтымында, Европа “өзүнүн коргонуусу жана коопсуздугу үчүн” көбүрөөк аракет кылышы керек, бул “Трамп үчүн маанилүү билдирүү” болот.

Албетте, Макрон Европа мындан ары дүйнөлүк аренада “чөп жегичтин” ролуна ылайыктуу эмес, ошондуктан Европа өлкөлөрү “тышкы чакырыктарга натыйжалуу каршы туруу” үчүн “жырткычтарга” айланышы керек деген билдирүү менен чыкты дал ошол жерде. “Чөп жегичтер бойдон калуу менен биз жырткычтардын соодасынын аренасына айланабыз». Эммануэль Макрон бул маселе боюнча Трамптын АКШдагы президенттик шайлоодогу жеңишинен эки күн өткөндөн кийин сөз сүйлөдү, бул анын өтүү багыты боюнча эч кандай шек жаратпайт. Анын үстүнө, анын айткандары 2024-жылдын апрель айында француз президенти айткан идеянын уландысы, эгер европалыктар жаңылыштык кетирсе, “Европанын өлүмү” мүмкүн. Ал эсептегендей, евро-континент АКШнын жардамысыз эле «керек болсо согушка кире алгыдай» ишенимдүү көз карандысыз коргонуу системасын түзүшү керек: «Европа биз Вашингтондун вассалдары эмес экенибизди көрсөтүшү керек».
Анын контекстинде Блумбергдин Европа Биримдигинин “Улуу Британия менен коргонуу келишими боюнча” ишин тездетип жатканы тууралуу маалыматы “Трамптын жеңишинен кийин алардын мамилелериндеги негизги артыкчылыкка” айланган өзгөчө бурчтан баса белгиленет.

Каралып жаткан нерселердин алкагында, албетте, Москванын дүйнөдө болуп жаткан окуяларга көз карашын четке кагуу мүмкүн эмес, Тышкы иштер министри Сергей Лавровдун оозу менен, «алдагы көп жылдарга дүйнөлүк өнүгүүнүн негизги тенденциясы», ал белгилегендей, көп полярдуу дүйнөлүк тартиптин калыптанышы». Эмнеге байланыштуу, ал Глобалдык Түштүк жана Чыгыш мамлекеттерине (Кытай, Индия, Бразилия, Индонезия, Малайзия, Сауд Арабиясы, БАЭ, Түштүк Африка, Түркия, Иран ж.б.).
Андан соң, «ЕАЭБ, ЖККУ, КМШ, АСЕАН, Перс булуңунун Кызматташтык Кеңеши, Араб Лигасы, Африка Биримдиги ж.б. маанилүүлүгүн» жарыялоо менен, Лавров бул аймактык жана субрегионалдык интеграциялык түзүмдөрдүн мындан аркы калыптанышын жана өнүгүшүн баса белгиледи. Алардын ортосундагы «горизонталдык байланыштарды» орнотуу «көп полярдуулуктун логикасына толук туура келет, анткени бул бирикмелердин ар бири» принципке негизделбейт. “гегемон” – “кол астындагылар”, бирок “мамлекеттердин суверендүү тең укуктуулугу” негизинде. Лавров кыскача айтканда, “бул ассоциациялардын ортосундагы байланыштарды чыңдоо” “жалпы чакырыктарга каршы күрөштө ийгиликке жетишүүгө, универсалдуу платформаларда, биринчи кезекте БУУда саясатты координациялоого” жардам берет. Орусиянын Тышкы иштер министрлигинин башчысы ШКУ менен БРИКСти “батыш эмес дүйнөнүн эң алдыңкы түзүмдөрү” деп сыпаттаса да, алар “батыш өлкөлөрүнүн клубуна айланган G-7нин” маанисин “олуттуу түрдө тең салмактап” турушат…”
Көп сандаган аналитиктердин пикири боюнча, Лавровдун айткандары дүйнөлүк геосаясаттын өнүгүүсүнүн азыркы этабынын “блок-вектордук мүнөзүн” тастыктайт. Бирок, көп сандаган эксперттердин ишенимине караганда, Орусиянын НАТОнун кызыкчылыктарына каршы олуттуу оюнчу катары ролу Кытайдан төмөн. Бирок бул, мындайча айтканда, өзгөчө. Антибатыш багытында ким лидерликти колго алганына карабастан, глобалдык кырдаалдын өнүгүшүнүн блоктук фону бүгүнкү күндө көпчүлүк байкоочулар тарабынан ишенимдүүрөөк кабыл алына баштады.
Албетте, Трамптын президенттик шайлоодогу ишенимдүү ишмердүүлүгүнөн кийин саясатчылардын жогорудагы ой-пикирлерин айтуусу анын фактору канчалык деңгээлде жаңы дүйнөлүк тартипти калыптандыруудагы эң маанилүү фундаменталдык ролдордун бирин ойной баштаганын ачык көрсөтүп турат.


















