Борбор Азия өлкөлөрү геосаясий кырдаалдын өзгөрүшүнүн шартында дүйнөлүк байланыш жана соода системасында өзүнүн маанисин ылдам арттырып жатат. Мындай пикирди Кадри Тастан билдирди, деп маалымдайт Казинформ агенттигинин Лондондогу кабарчысы.
Шейшемби күнү Чатем-Хаус аналитикалык борборунда өткөн «Жаңы евразиялык шахмат тактасы: бийлик, байланыш жана стратегиялык ресурстар» аттуу эксперттик панелде сүйлөп жатып, ал негизги өзгөрүүлөр тышкы факторлор жана аймактын дүйнөлүк түзүлүштөгү жаңы ролу менен шартталганын белгиледи.
— Бүгүн Борбор Азиянын мааниси бир топ жогорулады — география өзгөргөндүктөн эмес, аймактын айланасындагы геосаясий кырдаал түп-тамырынан өзгөргөндүктөн, — деди эксперт.
Анын айтымында, аймак акырындап глобалдык инфраструктуранын жана логистиканын маанилүү элементи болуп баратат.
— Бул аймакка болгон кызыгуу жаңы эмес, айрыкча анын ресурстарына байланыштуу. Бирок жаңылыгы — ал стратегиялык түйүнгө айланып баратат, өзгөчө транспорттук маршруттар, байланыш системалары жана инфраструктура жагынан, — деп түшүндүрдү ал.
Кадри Тастан Борбор Азиянын дүйнөлүк саясаттагы жана экономикадагы ролунун өзгөрүшүн чагылдырган бир катар негизги ойлорду да айтты.
— Бүгүн геосаясат менен геоэкономика толук айкалышып калды. Байланыш, инфраструктура же соода — мунун эч бири мындан ары нейтралдуу эмес. Геосаясат чоң роль ойнойт. Жеткирүү чынжырлары мурдагы глобалдашуу доорундагыдай эмес. Азыр алар коопсуздук, көзөмөл жана санкциялардын таасири астында калыптанып жатат, — деп белгиледи ал.
Ал өзгөчө аймактын логистикалык мүмкүнчүлүгүнө токтолуп, анын континенттерди бириктирүүчү ролун баса белгиледи. Бул контекстте ал Эларалык транскаспий транспорттук маршрут (Орто коридор) деп аталган каттамдын мааниси өсүп жатканын айтты. Бул маршрут жаңжал аймактарын айланып өтүп, заманбап чакырыктарга жооп берет.
— Борбор Азия биз үчүн эми энергия ресурстары менен гана кызык эмес. Ал Европаны Азия менен түз байланыштырган маанилүү көпүрөгө айланып жатат. Бул дүйнөлүк жеткирүү чынжырларындагы үзгүлтүктөргө да байланыштуу, айрыкча Ирандын айланасындагы акыркы жаңжалдардын фонунда, — деди ал.
Ошондой эле ал Борбор Азиядагы стратегиялык маанилүү чийки ресурстарга болгон кызыгуу өсүп жатканын белгиледи.
— Аймакта маанилүү минералдардын чоң запастары бар. Европалык союз бул тармакта жеткирүүлөрдү диверсификациялоого жана Кытайдан көз карандылыкты азайтууга умтулууда. Бул жерде Борбор Азия маанилүү роль ойнойт, — деп кошумчалады ал.
Ошол эле учурда Тастан Орто коридордо дагы деле «түйүндөр» жана чектөөлөр бар экенин белгиледи. Ал Азербайжан менен Армения, ошондой эле Армения менен Түркиянын ортосундагы мамилелердин жакшырганына карабастан, көйгөйлөр сакталып жатканын айтты.
— Теориялык жактан бул кызыктуу альтернатива болуп көрүнөт. Бирок көптөгөн кыйынчылыктар бар. Мындай долбоорлор чоң инвестицияны жана убакытты талап кылат, айрыкча жеке капиталды тартуу үчүн, — деди ал.
Эксперт Орто коридорду учурдагы маршруттарды алмаштыруучу эмес, толуктоочу катары кароо керектигин баса белгиледи. Негизги принцип — диверсификация.
Жыйынтыгында ал Борбор Азия өлкөлөрү дүйнөлүк экономикада активдүү ролду ойноого умтулуп жатканын белгиледи.
— Бул өлкөлөр Кытай менен Европанын ортосунда жөн гана транзиттик аймак болууну каалашпайт. Алар глобалдык жеткирүү чынжырларынын толук кандуу бөлүгү болууну көздөшөт, — деп жыйынтыктады ал.
Буга чейин Улуу Британия парламентинде Казахстандагы саясий реформалар жана Орто коридор темасы талкууланганы кабарланган.


















