24-мартта Женевада жарыяланган Дүйнөлүк метеорологиялык уюмдун (ДМУ) 2025-жылга карата климаттык отчетуна ылайык, климат “мурдагыдан да көбүрөөк тең салмактуулуктан чыгып жатат”.
Отчетто 2025-жыл рекорддор башталгандан берки экинчи же үчүнчү эң ысык жыл болоору тастыкталат. Дүйнөлүк орточо температура өнөр жайга чейинки деңгээлден 1,43 градус Цельсийге ашып түштү – бул Париж келишиминде белгиленген 1,5°C босогосунан бир аз төмөн. 2015-жылдан 2025-жылга чейинки мезгил тарыхтагы эң жылуу он бир жыл болду.
ДМУнун башкы катчысы Селесте Сауло барган сайын экстремалдуу аба ырайынын кесепеттери жөнүндө эскертти. Ысык толкундар, токойлордогу өрттөр, кургакчылык, бороон-чапкындар жана суу ташкындары өткөн жылы миңдеген адамдардын өмүрүн алып, миллиондогон адамдарга таасир этип, миллиарддаган евро экономикалык зыян келтирди.
Жеке өлчөө станцияларынын маалыматы боюнча, үч негизги парник газынын — СО2, метан жана азот кычкылынын — концентрациясы 2025-жылы жогорулай берген. 1960-жылы жазуулар башталгандан бери океандар рекорддук деңгээлге чейин жылып, жылуулуктун темпи тездеп баратат: 2005-жылдан 2025-жылга чейинки жылуулуктун темпи 1960-жылдан 2005-жылга чейинкиге караганда эки эсе көп болгон.
Мөңгүлөрдүн эриши да тез темп менен уланды. Арктикадагы деңиз музунун көлөмү өткөн жылы 1979-жылы спутниктик жазуулар башталгандан берки эң төмөнкү же экинчи эң төмөнкү деңгээлге чейин төмөндөгөн, ал эми Антарктидадагы деңиз музунун көлөмү 2023 жана 2024-жылдардан кийин үчүнчү эң төмөнкү деңгээлге чейин төмөндөгөн.
Отчетто биринчи жолу Жердин энергетикалык дисбалансы — климаттын негизги көрсөткүчү жөнүндө маалыматтар берилген. Жер тарабынан сиңирилген жана чагылдырылган күн энергиясынын көлөмүнүн ортосундагы дисбаланс 1960-жылдан бери тынымсыз өсүп, 2025-жылы рекорддук деңгээлге жеткен.
Дүйнөлүк метеорологиялык уюмдун маалыматы боюнча, ашыкча жылуулуктун 91 пайыздан ашыгын дүйнөлүк океандар, 1 пайызын гана атмосфера жана Жердин бети, ал эми 5 пайызын континенталдык кургактык сиңирип алат.
Европа Биримдигинин Коперник кызматы 2025-жылды метеорологиялык жазуулар башталгандан берки үчүнчү эң жылуу жыл деп эсептеген. Женевада штаб-квартирасы жайгашкан Дүйнөлүк метеорологиялык уюм жарым-жартылай улуттук метеорологиялык кызматтардын маалыматтарына негизделген, бул эсептөөлөрдөгү бир аз айырмачылыктарды түшүндүрөт.

Борбордук Азия үчүн божомолдор жана кесепеттер
Рекорддук жыйынтыктар 2026-жыл глобалдык жылуулук боюнча рекорддук жыл болот, температура индустрияга чейинки деңгээлден 1,4°C жогору болот деп болжолдонгон “Планетанын климаты: фактылар, божомолдор жана өсүп жаткан кризистеги чечимдер” отчетунун жыйынтыктарын тастыктайт.
Борбордук Азияда жана дүйнөнүн башка аймактарында температуранын жогорулашы боюнча божомолдор күтүлгөндөн тезирээк ишке ашып, экосистемалар жана адамдар үчүн кесепеттери барган сайын айкын болуп баратат.
Отчетто климаттык кризистин күчөшүн эске алуу менен климатка байланыштуу сунуштар берилген. Тактап айтканда, Тажикстан жана аймактын башка өлкөлөрү үчүн төмөнкү негизги жагдайлар баса белгиленген:
Экстремалдык температурага көнүү. 2025-жылы Тажикстан, башка Борбордук Азия өлкөлөрү сыяктуу эле, температуранын рекорддорун койду, тоолуу аймактардагы температура сезондук орточо көрсөткүчтөрдөн 3°Cден ашык жогору.
Бул айыл чарбасы, сууну башкаруу жана кургакчылыкка даярдык көрүү үчүн адаптация стратегияларын иштеп чыгуунун маанилүүлүгүн баса белгилейт.
Суу ресурстарын башкаруу. Регион суунун тартыштыгына байланыштуу олуттуу кыйынчылыктарга туш болууда, айрыкча тоолуу аймактарда, ал жерде Тажикстан калкынын 41% гана коопсуз ичүүчү сууга ээ. Бул суу ресурстарын натыйжалуураак пайдаланууну жана туруктуу суу менен камсыздоо ыкмаларын ишке ашырууну талап кылат.
Климаттын өзгөрүшү жана экстремалдык кургакчылыктын шартында айыл чарбасынын туруктуулугун жогорулатуу барган сайын маанилүү болуп баратат. Буга жетүү үчүн кургакчылыкка туруктуу сортторду киргизүү, сугат технологияларын жакшыртуу жана айыл чарба калдыктарын ресурс катары пайдалануу аркылуу аймактын айыл чарба системаларын жакшыртуу зарыл.
Бул чаралар климаттын өзгөрүшүнүн кесепеттерин азайтууга жана Тажикстанды кошо алганда, Борбордук Азияны келечектеги климаттык коркунучтарга даярдоого жардам берет.


















