Eurasiatoday
Шейшемби, 17-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Борбор Азия өлкөлөрү сууну кантип бөлүштү?

  • Аналитика
  • 29.02.2024 17:23

Loading

Трансчегаралык дарыялар аларга куйган агымдын азайгандыгынан улам  каалагандай сууну бере албайт

Борбор Азия жыл сайын Амударья жана Сырдарья бассейндеринен сугат үчүн 60 млрд кубометрден ашык сууну колдонот. Бул Нурек суу сактагычынын долбоордук сыйымдуулугунан 6 эсе чоң.

Бирок акыркы жылдары иш жүзүндө суу кампалардын өлчөмүнүн болжолдуу 70-80%ы пайдаланылат. Себеби трансчегаралык дарыялар аларга куйган агымдын азайгандыгынан улам каалагандай сууну бере албайт.

Тема боюнча

ДБ Амударья жана Сырдарья бассейндерин башкарууну жакшыртууга $20 млн. бөлөт

ДБ Амударья жана Сырдарья бассейндерин башкарууну жакшыртууга $20 млн. бөлөт

27.07.2026

Кар канчалык көп болсо, ошончолук жакшы

Борбор Азия өлкөлөрүнүн өкүлдөрү Мамлекеттер аралык координациялык суу чарба комиссиясынын (МКСК) алкагында адатта бир жылда эки жолу – жазында жана күзүндө аймактагы эки ири дарыялар – Амударья жана Сырдарьянын бассейндеринен суу алуунун өлчөмүн бекитүү үчүн чогулушат.

Сугат маалында (жайында) сугаруу үчүн Амударьянын 56 млрд кубометрге жакын суусу алынат. Анын ичинен сугат маалынан тышкаркы учурда – октябрдан апрелге чейин – 15,7 млрд кубометр суу алынат.
Сырдарьядан сугат маалынын аралыгындагы суунун өлчөмү 2023-2024-жылдары 4,24 млрд кубометрди түзөт.

БА өлкөлөрү дагы бир ирет суунун өлчөмүн тактап, МКСКнын жакынкы айларда Казакстанда боло турган кезектеги 86-жыйынында тиешелүү тактоолорду киргизмекчи.

Баардыгы трансчегаралык дарыяларга канча көлөмдө суу келгендигине байланыштуу. Быйылкы кыш аймакта бир кылка болгон жок, эгер кыштын башталышында аба ырайы жылуу болсо, февралдын аягында жамгырлуу жана карлуу болду. Бул тоолордогу кардын топтолушуна шарт түзүп, жайында дарыялар суу сактагычтарды толтуруп, өз кезегинде алар эгин талааларына суу берет.

Ошондуктан адистер айткандай, быйылкы агрардык мезгилде көйгөй жаралбаш керек.

Өткөн жылы сууну кандай колдонушкан?

Өткөн жылы эки дарыя – Амударья жана Сырдарья бассейндеринин суу кампасынын сугат үчүн жалпы чектөөсү 51 млрд 572,6 млн кубометр деп бекитилген. Андан Амударьядан алына турган суунун көлөмү 39 млрд 677,6 млн кубометр, ал эми Сырдарьядан – 11 млрд 895 млн кубометрди түзөт.

Бирок иш жүзүндө Борбор Азия өлкөлөрү 2023-жылы 42 млрд 997,1 млн кубометрди же бөлүнгөн чектөөнүн 83,37%ын пайдаланышкан. Амударьядагы суунун көлөмү 33,2 млрд, Сырдарьяныкы – 9,807 млрд кубометр болгон.

Маселенин баардыгы үнөмдөөдө эмес.
2023-жылы сугат маалында Амударьядагы бассейндин иш жүзүндөгү суунун көлөмү нормадан 93,1 %ды түзгөн. Бирок эгер апрель-майда бул өлчөм 68-86%дын тегерегинде болсо, июндун экинчи он күндүгүнөн баштап ал 115%га чейин көтөрүлүп, нормадан ашкан.

Бул сезондун аягында суу сактагычтарда суунун пландаштырылган көлөмүн топтоого мүмкүнчүлүк жаратып, бирок төмөнкү агымда жайгашкан өлкөлөр үчүн сугат маалынын башында терс жагдайды жаратты.

Февралдын экинчи ок күндүгүндө Амударьянын агымы 722 млн кубометрди түздү, бул божомолдон 50 млн кубометрге аз. Нурек суу сактагычына суунун агып кириши божомолдон 24 кубометрге аз болуп, өз кезегинде суу сактагычтан сууну агызуу да азайган.

Бул мезгилде Нуректеги суунун көлөмү 7,1 млрд кубометрди түзүп, бул суу сактагычка бата турган көлөмдөн 3 млрд кубометрге аз болуп саналат.

Амударья бассейнинен Тажикстан сууну өз чектөөсүнүн 97,5%ын (6,96 млрд.ддын ордуна 6 млрд 781,9 млн кубометр) пайдаланган.

Түркмөнстан – 90,1% (15.5 млрддан 13 млрд 969 млн)
Өзбекстан – 72,2% (16 млрд.ддан 12,4 млрд)
Сырдарьянын иш жүзүндөгү агымы нормадан 20-23%га аз болгон.
Бул бассейнден сууну Тажикстан 75,38% (чектөө – 1,9 млрд кубометр. Иш жүзүндө – 1 млрд 436 млн.)
Казакстан – 80,43% (чектөө – 920 млн кубометр, иш жүзүндө – 704 млн)
Кыргызстан – 69,63% (чектөө – 270 млн кубометр, иш жүзүндө – 188 млн)
Өзбекстан – 85% (чектөө – 8,8 млрд кубометр, иш жүзүндө – 7,48 млрд)

2023-жылы ноябрда Ташкентте БА мамлекеттеринин Суу чарба комиссиясынын мамлекеттер аралык координациялык комиссиясынын 85-жыйынында 2023-2024-жылдардагы сууну сугат маалында бөлүштүрүүнүн чектөөсүн макулдашышкан.

Ал чектөөгө ылайык, сугат аралык мезгилдеги (2023-жылдын 1-октябрынан баштап 2024-жылдын 1-апрелине чейин) Амударьядан төмөндөгүдөй өлчөмдө суу берилиш керек:

Тажикстан – 2,87 млрд кубометр
Түркмөнстан – 6,5 млрд кубометр
Өзбекстан – 6 млрд кубометрге жакын

Сырдарьядан:
Тажикстан – 365 млн кубометр суу
Казакстан – 487 млн кубометр суу
Кыргызстан – 47 млн кубометр суу
Өзбекстан – 3,3 млрд кубометр суу

Суу бекер эле жоголууда

Тажикстандын Улуттук илимдер академиясынын Суу маселелери, гидроэнергетика жана экология институтунун профессору Яраш Пулатовдун маалыматы боюнча, Тажикстандын суу куймаларынын өлчөмү ар кайсы мезгилде жана жылдары өзгөрүп турат – мындай айырмачылыктар орто бийиктиктен аз жана көп болушу мүмкүн.

Дарыялардагы суунун көп болушу көптөгөн жагдайларга көз каранды жана анын эң негизгиси аба ырайынын жогорулоосу, мөңгүлөрдүн эришинин ылдамдыгы, кар, жаан жаашы жана башкалар болуп саналат.

Анткен менен аймактын калкы өтө тездик менен көбөйүп жатат жана 2023-жылы Амударьядан өз үлүшүн – 120 миллионго чейин талап кылган Афганистанды кошкондо 80 миллионго жетип калды.

Ачык маалыматтарга ылайык, аймактагы сугат жерлердин аянты XX кылымдын башындагы 2,2 миллион гектардан бүгүнкү күнгө карата 10,5 миллион гектарга жетти. Эгер буга Афганистандагы сугат аянттарды кошсо. Анда бул көрсөткүч бул көрсөткүч 14 млн. гектарга жетет.

Көрүлгөн чараларга карабастан, айыл чарбасында сууну үнөмсүз колдонуу негизги көйгөйлөрдүн бири болуп калууда. Амударья жана Сырдарьядан алынган суу чектөөгө ылайык болгону 40% пайдаланылып, ал эми 60%ы бөөдө чыгымга учурайт.

Ошондуктан кезектеги сууну бөлүштүрүүдө жаңы жагдайды да эске алуу зарыл – Амударьядан суу алууну пландаштырып, Афганистан Куштепа каналын курууда, айрым маалыматтар боюнча, 10 млрд кубометр суу. Бул ансыз деле төмөнкү агымдагы Өзбекстан жана Түркмөнстандагы ансыз деле сугат суунун тартыштыгын ого бетер татаалдаштырат.

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: АмударьяБАКуштепасууСырдарьятрансчегаралык суу тартыштыгы
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Англия менен Франциянын аймагынын дээрлик 70 пайызын кургакчылык каптады

Англия менен Франциянын аймагынын дээрлик 70 пайызын кургакчылык каптады

11.08.2026
ДБ Амударья жана Сырдарья бассейндерин башкарууну жакшыртууга $20 млн. бөлөт

ДБ Амударья жана Сырдарья бассейндерин башкарууну жакшыртууга $20 млн. бөлөт

27.07.2026
АКШнын ракеталык соккусу Ирандын Хормозган провинциясындагы бир нече айылды суусуз калды

АКШнын ракеталык соккусу Ирандын Хормозган провинциясындагы бир нече айылды суусуз калды

18.07.2026
ЕӨБ: Борбордук Азиянын электр тармактарындагы жоготуулар 20%га жетти

ЕӨБ: Борбордук Азиянын электр тармактарындагы жоготуулар 20%га жетти

01.07.2026
Иранда АКШнын чабуулунан жабыркаган суу сактагычтар калыбына келтирилди

Иранда АКШнын чабуулунан жабыркаган суу сактагычтар калыбына келтирилди

15.06.2026
Иранда кургап турган Заянде-Руд дарыясына суу келип, элдин кубанычында чек жок. Сүрөт

Иранда кургап турган Заянде-Руд дарыясына суу келип, элдин кубанычында чек жок. Сүрөт

04.06.2026
Ирандагы ири суу сактагычтар 41% гана толду

Ирандагы ири суу сактагычтар 41% гана толду

25.02.2026
Иран:  Хузестанда суу жана энергетикалык долбоорлор ишке киргизилет

Иран:  Хузестанда суу жана энергетикалык долбоорлор ишке киргизилет

19.02.2026
Газадагы суу каатчылыгы

Газадагы суу каатчылыгы

09.12.2025

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

17.11.2026
Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

16.11.2026
Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

13.11.2026
АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

13.11.2026
2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

13.11.2026
Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

13.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

24.10.2026
АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

19.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
214 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.