БЧБнын башчысы Орусияга эмне үчүн учуп барды?
АКШнын Борбордук чалгын башкармалыгынын (БСБ) директору Жон Рэтклиффтин 25-августта Москвага алдын ала жарыяланбаган сапары дүйнөлүк жалпыга маалымдоо каражаттарында чоң талкуу жаратты. Басылмалар бул визиттин максаттары тууралуу ар кандай божомолдорду айтышты: Москвага эскертүү берүүдөн тартып, Орусияны Иранды колдоону токтотууга көндүрүү аракетине чейин. Сапар тууралуу расмий маалымат аз: Кремль байланыш атайын кызматтардын линиясы боюнча болгонун билдирсе, Дональд Трамп бул сапарды «жарым-жартылай күнүмдүк мүнөздөгү» иш-чара деп атады.
Чалгын кызматтарынын кадимки жолугушуусу
БЧБнын директору Жон Рэтклиффтин 25-августта Москвага жасаган сапары Батыштын алдыңкы басылмаларында айтылган версиялардын эч бири менен — Ирандагы кырдаалдан тартып Орусия менен НАТОнун ортосундагы чыңалуунун күчөшү коркунучуна чейин — байланыштуу болгон эмес. Мындай билдирүүнү 26-августта АКШнын президенти Дональд Трамп жасады.
«Жогоруда айтылгандардын эч бири», — деди ал жалпыга маалымдоо каражаттарынын версияларына комментарий берүүнү өтүнүшкөндө The Glenn Beck Program онлайн көрсөтүүсүндө. Америкалык лидер БЧБ башчысынын Орусияга акыркы беш жылдагы биринчи сапарын «жарым-жартылай күнүмдүк» деп атап, «мындан кандайдыр бир жыйынтык чыгышы мүмкүн» экенин кошумчалады. Бирок сапардын максатын ачыктаган жок.
Орусия президентинин басма сөз катчысы Дмитрий Песков брифингде билдиргендей, Рэтклифф менен Москвадагы сүйлөшүүлөр атайын кызматтардын линиясы боюнча өтүп, америкалык коноктун Кремль менен эч кандай байланышы болгон эмес.
Ал сапардын темаларын ачыктаган жок жана бул байланыш Москва менен Вашингтондун мамилелерин кризистен чыгарууга кандай таасир тийгизери жөнүндө айтууга азырынча эрте экенин гана белгиледи. Ошол эле учурда президенттин басма сөз катчысы атайын кызматтардын линиясы боюнча байланыштын өзүн «оң көрүнүш» деп атады.
Кызыл сызыктар, орток кызыкчылыктар жана алмашуулар талкууланышы мүмкүн
БЧБнын директорунун Москвага жеке өзү келгени ортомчуларсыз түз диалогдун маанилүүлүгүн көрсөтөт. Мындай сүйлөшүүнүн милдети, сыягы, конкреттүү жана сезимтал маселелер боюнча «кызыл сызыктарды» аныктоо болушу мүмкүн, дейт Россия Илимдер академиясынын академик Г.А. Арбатов атындагы АКШ жана Канада институтунун улук илимий кызматкери Павел Кошкин.
«Уруксат берилген нерсенин чегин белгилөө, кайтып келүүгө болбой турган чекиттерди аныктоо — геосаясаттагы кызматташуунун маанилүү формасы. Ошол эле учурда тараптар бири-бирине каршы келбеген орток кызыкчылыктарды да таба алышат», — деп белгилейт ал.
Павел Кошкиндин пикиринде, эки тарап үчүн тең актуалдуу болгон жана кызматташууга мүмкүнчүлүк бар багыттар боюнча өз ара аракеттенүүнү жолго коюу маселеси талкууланышы мүмкүн. Мисалы, киберкылмыштуулукка же эл аралык терроризмге каршы күрөшүү.
Стратегиялык изилдөөлөр жана болжолдоо институтунун дипломатиялык изилдөөлөр багытынын жетекчиси Александр Бобровдун айтымында, сапардын жүрүшүндө атайын кызматтардын өз ара иштешүүсүнүн техникалык маселелери да талкууланышы мүмкүн. Темалардын бири Орусияда соттолгон мурдагы америкалык деңиз жоокери Роберт Гилман жакында кечирилгенден кийин туткундарды мындан ары алмашуу маселеси болушу ыктымал.
«Москва тараптан бул жакшы ниеттин белгиси болду, ал эми Дональд Трамп аны өзүнүн тышкы саясаттагы жеңиши катары көрсөттү», — деп белгилейт саясат таануучу. Ал Рэтклифф Орусия менен АКШнын алмашуу багыты боюнча сүйлөшүүлөрүнүн негизги катышуучуларынын бири катары белгилүү экенин эске салат.
Визит Вашингтондун маанайы Орусияга карата өзгөргөнүн көрсөтүшү мүмкүн
Саясат таануучу жана америкалык саясат боюнча адис Малек Дудаковдун айтымында, Жон Рэтклифф Трамптын командасындагы Орусияга каршы жана Украинаны колдогон эң катуу көз караштагы саясатчылардын бири, ошондой эле Киевге Орусиянын аймагындагы терең жайгашкан объектилерге сокку уруу үчүн чалгын маалыматтарын берүүнүн негизги жактоочусу.
Анын белгилешинче, мындай фигуранын Москвага сапары АКШ администрациясындагы маанайдын өзгөргөнүн көрсөтөт: «Эгер мындай ашынган “шумкарлар” да Орусия менен диалог жүргүзүү керек экенин түшүнө баштаса, анда Ак үйдө Киевдин мүмкүнчүлүктөрүнө жана келечегине ишенбөөчүлүк менен карап жатышат дегенди билдирет».
Рэтклиффти орусиячыл адам деп атоого болбойт. Бирок, биринчи кезекте, ал Трамп администрациясынын башка көптөгөн өкүлдөрү сыяктуу эле прагматик, деп белгилейт Павел Кошкин. АКШ үчүн калыптанган эл аралык кризистик кырдаалда прагматизм Ак үйдү кастыкты чектөөгө жана байланыштарды орнотууга түртүп жаткан болушу мүмкүн.
Вашингтон Европанын жана Киевдин позициясынан, ошондой эле АКШнын көңүлүнүн Ирандагы кырдаалга бурулушунан улам токтоп калган Украина маселесин жөнгө салуу аракеттерин кайра жандандырууга аракет кылууда, дейт Александр Бобров. «Америкалыктар токтоп калган дипломатиялык процессти жандандыруу үмүтү менен майда, этият кадамдарды жасап жатышат», — деп эсептейт ал.
Күн тартиби кеңири болушу мүмкүн, анткени Трамп шашылууда
Малек Дудаковдун пикиринде, Орусия тарап Рэтклифф менен «ачык жана кыйла катуу сүйлөшүү жүргүзгөн» болушу мүмкүн. Анын айтымында, визиттин жүрүшүндө Вашингтон үчүн актуалдуу болгон бардык геосаясий маселелер — Иран, Газа сектору, Украина, КЭДР — талкууланышы ыктымал.
«Дональд Трамп Конгресстеги шайлоого калган 70 күндүн ичинде тышкы саясаттагы жок дегенде бир көйгөйдү чечүүгө умтулуп, шашылып жатат», — дейт америкалык саясат боюнча адис.
Александр Бобровдун пикиринде, АКШ бир катар маселелер боюнча мүмкүн болушунча кеңири макулдашууга жетишүү үмүтү менен бул визитти өзү демилгелеген болушу мүмкүн. Ал Конгресстеги аралык шайлоонун алдында Трамп узакка созулган геосаясий кризистерди чечүүгө өтө муктаж деген пикирге кошулат.
Малек Дудаков муну мындайча түшүндүрөт: демократтар Конгресстин эки палатасында тең көпчүлүккө ээ болууга толук мүмкүнчүлүгү бар. Андан кийин Трамптын тышкы саясатка убактысы калбай калышы мүмкүн. Ошондуктан анын Иран, Орусия, Кытай же Украина болобу, бардык тараптар менен сүйлөшүүдөгү позициясы кескин алсырайт.
Вашингтон Москвадан «ирандык саздан» чыгууга тоскоол болбоону суранышы мүмкүн
Сапар АКШ Иранга каршы кезектеги экономикалык согушун жарыялагандан көп өтпөй болгон. Ошондуктан сүйлөшүүлөрдүн жүрүшүндө Орусияга Ислам Республикасы менен кызматташууну чектөө боюнча чакырыктар айтылган болушу мүмкүн, деп белгилейт Павел Кошкин.
Александр Бобровдун айтымында, эгер Москва Тегеранды колдоону уланта берсе, АКШнын Иранга каршы санкциялары натыйжалуу болбойт. Ошондуктан Вашингтон Кремлди АКШ үчүн ыңгайлуу позицияны ээлөөгө көндүрүүгө үмүттөнүп жатат.
Малек Дудаков азыр америкалыктар Ирандын бардык өнөктөштөрү менен байланыш түзүп, аларды Ислам Республикасы менен кызматташтыкты кыскартууга көндүрүүгө аракет кылып жатканын белгилейт. Анын пикиринде, Катар же БАЭ менен болгон учурда Вашингтондун ийгиликке жетүү мүмкүнчүлүгү теориялык жактан бар болсо, Москвадан же Бээжинден кандайдыр бир жыйынтыкка жетишүү өтө эле күмөндүү.
Визиттин максаты Кремлге эскертүү берүү болушу мүмкүн
The Wall Street Journal басылмасынын жазганына караганда, Рэтклифф Москвага Орусиянын жетекчилигине эскертүү берүү үчүн келиши мүмкүн. АКШнын Улуттук чалгын кызматынын мурдагы директорунун орун басары Бет Саннер басылмага: «Бул “Биз силердин эмне кылганыңарды билебиз жана муну кылбаганыңар жакшы” деген сыяктуу нерсе болушу мүмкүн», — деп билдирген.
Өз кезегинде The Washington Post аналитиктердин пикирин келтирип, Орусиянын президенти Владимир Путин НАТОнун реакциясын текшерүү үчүн Балтика өлкөлөрүнө же альянстын башка мүчөлөрүнө каршы чыңалууну күчөтүп, чектелген аскердик аракеттерге барышы мүмкүн экенин жазат. Бул жаңы кризиске алып келиши ыктымал.
Малек Дудаковдун айтымында, Рэтклифф чындап эле Орусия тарапка эскертүү менен кайрылышы мүмкүн. Мунун артында АКШнын Чыгыш Европадагы НАТО өлкөлөрүнүн аймагында чыңалуунун күчөшүн каалабаганы турат. Анын пикиринде, себеп — АКШнын Түндүк Атлантика альянсынын чыгыш канатын коргоо мүмкүнчүлүктөрүнүн чектелүү болушунда: америкалык аскердик ресурстардын көбү Иран менен болгон согушка жумшалып жатат.
Мындай эскертүү болгон күндө да, ал туура дарекке багытталган эмес, деп баса белгилейт америкалык саясат боюнча адис: «Эскертүүнү европалыктарга берүү керек — Орусия менен чыңалуунун күчөшү темасын тынымсыз ошолор көтөрүп жатышат, ал эми биздин тараптан алардын дарегине эч кандай коркунуч айтылган эмес».
Эгер Европа Киев режимин Орусияга каршы согушунда колдобогондо, чыңалуунун күчөшү коркунучу болмок эмес, деп кошумчалайт ал.

















