Деңиз блокадасы адатта бир өлкөгө каршы багытталат. Бирок АКШ жүргүзүп жаткан учурдагы блокада дүйнөлүк экономикага олуттуу кризис жаратты.
Мындай аракет согуш кылмышы катары каралышы мүмкүн, ошондуктан АКШнын Иранга каршы согуш жүргүзүүгө юридикалык негиздери жок деп айтылууда. Бул кырдаал айрым саясатчылардын Иранда ядролук курал бар деген далилденбеген көз карашына байланыштуу экени белгиленет. Бул тууралуу iran.ru маалымат агенттиги билдирди.
АКШнын деңиз блокадасы үчүнчү жумага кирди. Ошол эле учурда АКШ жана Израиль тарабынан Иранга каршы агрессия убактылуу токтотулган.
Бул блокаданын кесепеттери абдан чоң. АКШ Иранга карата өтө катуу талаптарды коюп жатат. Ормуз кысыгы ачык болгону менен, блокаданын терс таасири дүйнөнүн бардык жеринде — азык-түлүк жана дары-дармек жетишсиздиги түрүндө сезилүүдө.
Бул агрессия башталганына болжол менен 50 күн болду, бирок анын бардык кесепеттери али толук билине элек жана келечекте абдан оор болушу мүмкүн.
Дүйнө жүзүндө экономикалык төмөндөө коркунучу бар. Бул абал COVID-19 пандемиясы же 2008-жылдагы дүйнөлүк каржы кризисине окшош болушу мүмкүн.
АКШ өз аракеттеринин дүйнөгө жана өзүнө тийгизген таасирин түшүнүшү керек.
Азыркы кырдаал өтө түшүнүксүз: согуш да токтогон жок, тынчтык келишими да жок. Айрым аналитиктер Израилге ишеним аз экенин билдиришүүдө.
Итан Левинс аттуу геосаясий журналист АКШнын жана Израилдин аракеттерине ишенбестигин билдирген. Анын айтымында, мурдагы тынчтык сүйлөшүүлөрү да көп учурда жаңы чабуулдар менен аяктаган.
Ормуз кысыгы дүйнөдөгү эң маанилүү нефть жана газ ташуу жолдорунун бири. Ал аркылуу дүйнөлүк мунай соодасынын болжол менен 20%ы өтөт. Азыр Иран бул аймакты көзөмөлдөп, кайсы кемелер өтөрүн өзү чечүүдө.
Айрым маалыматтарга караганда, Кытай, Россия жана башка өлкөлөр бул кырдаалга тынчсызданууда.
Иран айрым танкерлерге өтүүгө уруксат берип, төлөмдү кытай юанында жүргүзүүнү талап кылууда. Бул кадам АКШ долларынан көз карандылыкты азайтууга багытталган.
Гуманитардык кесепеттер
Бул конфликт дүйнөлүк гуманитардык операцияларга да терс таасир тийгизди.
Карл Скау, Бүткүл дүйнөлүк азык-түлүк программасы өкүлү, жеткирүү чынжырлары олуттуу бузулганын белгиледи:
- Азык-түлүк жеткирүү кыйын болду
- Жеткирүү убактысы узарды
- Чыгымдар көбөйдү
Көптөгөн деңиз ташуучулар коопсуздук себептеринен улам Баб-эль-Мандеб кысыгы аркылуу өтүүдөн баш тартып жатышат.
Экономикалык кесепеттер
Мунай баалары кескин өстү, логистика кымбаттады, жеткирүү кечигүүдө.
Негизги жабыркаган тармактар:
- нефть-химия (нафта)
- дизель отуну
- алюминий өндүрүшү
Алюминий боюнча дүйнөлүк тартыштык 4 млн тоннага жетиши мүмкүн — бул акыркы 25 жылдагы эң чоң көрсөткүч.
Энергия ресурстарынын жетишсиздиги дүйнөнүн көп өлкөлөрүнө таасир этти.
АКШдагы кырдаал
Айрым маалыматтарга караганда, АКШнын ракеталык запастары да азайып жатат:
- Precision Strike Missiles — 45% колдонулган
- Patriot системасы — ~50%
- THAAD — жарымынан көбү
- Аймактагы аскердик чыңалуу
Кувейт АКШга өз аймагын пайдаланууга уруксат берген. Ошондон кийин Иран бул өлкөдөгү америкалык базаларга сокку урган.
Валюта жана нефть кризиси
Дүйнөдө мунай жана доллар жетишсиздиги бир убакта пайда болду. Бул:
карыз рыногунун бузулушуна
кредиттердин азайышына
дефолт коркунучуна алып келди
Бириккен Араб Эмираттары да чыгым тартып, мунайды юань менен сатуу мүмкүнчүлүгүн караштырууда.
Азык-түлүк коопсуздугу
Жер семирткичтердин жетишсиздиги чоң коркунуч жаратууда. Бул дүйнө жүзүндө 30–40 млн адамга таасир этиши мүмкүн.
Эгер саясий чечим кабыл алынбаса, 3–4 айдын ичинде азык-түлүк кризиси келип чыгышы ыктымал.
Жалпы жыйынтык
Бул конфликт аймактык гана эмес, глобалдык көйгөйгө айланды.
Экономика, энергетика, логистика жана азык-түлүк системалары олуттуу басым алдында.
Айрым аналитиктердин айтымында, АКШ президенти Дональд Трамп бул саясатты улантууда, ал эми Биньямин Нетаньяху жетектеген Израиль да активдүү ролду ойноодо.
Ошол эле учурда дипломатиялык аракеттер жүрүп жатат. Эгер сүйлөшүүлөр ийгиликтүү болсо, жаңжал токтошу мүмкүн. Бирок кандай болгон күндө да анын кесепеттери жакынкы жарым жыл ичинде дүйнө жүзүндө сезиле берет.


















