Мамлекет башчы Садыр Жапаров тилемчиликке каршы жоопкерчиликти катаалданткан мыйзамга кол койду. Бул чара тилемчиликти коомдук тартипке коркунуч катары баалап, айрыкча аялуу адамдарды мажбурлап тилемчилик кылдырган тараптарга каршы багытталган.
Аталган мыйзам коомдук коопсуздукту камсыз кылуу максатында кабыл алынган. Бул маалымат президенттин расмий сайтына жарыяланды.
“Мыйзамдын максаты – тилемчиликтин деңгээлин төмөндөтүү, анын коомдук тартипке терс таасирин жоюу, жолдун жүрүүчү бөлүгүндө тилемчилик кылууну жоюу аркылуу жол кыймылынын коопсуздугун жогорулатуу, аялуу катмардагы жарандарды тилемчилик максатында эксплуатациялоодон коргоо болуп саналат”, – деп айтылат маалыматта.
Бул маалымат боюнча эксперт, саясатчы Мавлян Аскарбеков өзүнүн пикири менен “Евразия Бүгүн” агенттигине бөлүштү.
“Мамлекет башчынын тилемчиликке каршы катаалданткан мыйзамга кол коюшун толугу менен колдойм. Тилекке каршы, Кыргызстандын ири шаарларында чет өлкөлүк жарандардын тилемчилик кылып, муну чоң бизнеске айлантып агандыгын биздин жергиликтүү бийликтеги милиция кызматкерлеринин аралашып жүргөнү көптөргө маалым. Ошондуктан мына ушулардын баарын чектөө жана чет өлкөлүк жарандардын тилемчилик фактылар менен кармалып, депортациялоо мыйзамына кол коюулушу жакшы жаңылык, колдоого аларлык. Мындан тышкары, биздин коомдун экономикалык жана социалдык абалынын кескин төмөндөп бара жаткандыгына байланыштуу жергиликтүү элдердин дагы тилемчиликке аралашып, алардын катары көбөйүп бара жатканы өкүнүчтүү”, – дейт Аскарбеков.
Анын айтымында, саламаттыкты сактоо жаатында реформанын жоктугуна байланыштуу оор оорууларга чалдыккан жарандардын, алардын ичинде жаш балдардын тилемчиликке тартылуусу дагы жөнгө салынышы керек жана комплекстүү турдө чечилиши зарыл.
“Кайырчылык менен алектенген чет өлкөлүк жарандардын арасында атайын бизнес план түзгөндөр да болушу мүмкүн. Алардын бир бөлүгү биздин эле жарандар арасындагы социалдык – экономикалык абалы начар, мүмкүнчүлүгү чектелген же оор ооруга чалдыккан кишилер болушу ыктымал. Алардын чоң суммадагы акчага чет өлкөдө операция кылууга муктаждыгы келип чыгышы мүмкүн. Мына ушулардын баарын концептуалдуу түрдө жөнгө салуу зарыл”, – деп кошумчалады саясатчы.
Ушул жылдын февраль айында Ички иштер министрлиги (ИИМ) Кыргызстандагы коомдук жайларда тилемчиликтин деңгээлин төмөндөтүү үчүн аларга айып пул салууну, чет жактан келген кайырчыларды мекенине депортациялоону сунуштаган. Ошол эле учурда”Тилемчи” аттуу профилактикалык иш-чараларды үзгүлтүксүз өткөрүп, түшүндүрүү иштерин жүргүзүп келет.
Ал эми Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо, коопсуздук жана миграция комитети “Укук бузуулар кодексине”, “Тышкы миграция жөнүндө” мыйзамга өзгөртүү киргизүү боюнча” мыйзам долбоорун биринчи окууда карап, өлкөнүн улуттук коопсуздугун чыңдоону максат кылган.
Депутат Дастан Бекешев укук коргоо органдарын жана социалдык кызматтарды тилемчилик менен алектенген жашы жете элек балдарга көңүл бурууну, бул багытта кылдат талдоо жүргүзүүнү сунуштаган. Эл өкүлү Камила Талиева мындай жол менен алектенген адамдарды текшерүү жана алардын өздүгүн аныктоо максатында рейддерди жүргүзүү зарылдыгын айтып, бирок муктаж адамдарга жардам кайрымдуулук фонддорунун ишмердүүлүгү аркылуу көрсөтүлүшү керектигин билдирген.
Кайырчылык менен алектенүү Бишкек жана Ош шаарларында көп кездешет. Алар көбүнчөсү мүмкүнчүлүгү чектелген жарандар, жаш балдар жана жаш балалуу чет өлкөлүк аялдар. Булар көп учурда унаа жүрүүчү ири жолдордун ортосунда туруп, айдоочулар үчүн ыңгайсыздыкты, коркунучту жаратат.
Мындан тышкары, ооруунун ар кандай түрү менен жабыркаган жарандар дагы социалдык тармактар аркылуу коомчулуктан жардам сурап кайрылган учур дагы көп кездешет. Кээде булардын атын жамынып алдамчылык менен алектенип акча топтоп, изин жашыргандар да жок эмес. Алар бул кадамды киреше табуунун оңой жолу катары көрүшүп, бизнеске айландырышкан. Муну Ислам дининин кызматкерлери жана аалымдары айыптап, аны өзгөчө муктаждык болбосо арам, тыйылган иш катары айтышат. Диний көз караш боюнча, тилемчилик адамдын кадыр-баркын түшүрүп, коомдогу терс көрүнүштөрдү пайда кылат. Эгер адамда чындап эле муктаждык болбогон болсо жардам берүүнүн зарылчылыгы жок. Тилемчиликке өтө оор абалда калганда гана убактылуу уруксат берилиши мүмкүн.
Ал эми эксперттер тилемчиликтин көбөйүшүнүн негизги себептери – социалдык-экономикалык оор абал, жумушсуздук, жакырчылык жана балдарды эксплуатациялоо дешет. Муну менен катар, шаарда элдин көптүгү, чет өлкөлүктөрдүн келиши жана тилемчилик аркылуу оңой акча табуу максатында уюшкан топтордун иштешинин дагы таасири чоң экендигин белгилешет.
Даярдаган Турдайым Кожомбердиева





















