Eurasiatoday
Бейшемби, 19-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Ирандын жаңы дүйнөлүк держава катары калыптанышы

  • Батыш Азия
  • 10.04.2026 16:08

Loading

Иран Ислам Республикасынын АКШ жана Израиль менен 40 күндүк каршылыгын геосаясий көз караштан алганда дүйнөлүк бийликтин калыптанып калган түзүмүндөгү олуттуу бурулуш катары кароого болот.

Азыр болуп жаткан окуялар жөн гана аскердик кагылышуулар же күч көрсөтүү эмес, бул гегемония менен баш ийбеген суверенитеттин ортосундагы терең символикалык каршылык. Ал технологиялык үстөмдүк жана күч аркылуу дипломатия жүргүзүү тууралуу калыптанган түшүнүктөрдү кайра карап чыгууга мажбур кылды.

1979-жылдагы Ислам революциясынан бери Иран заманбап тарыхтагы эң кеңири санкциялар жана эмбарголор режиминин алдында жашап келет. Бул чаралар өлкөнүн экономикасын басаңдатууга, институттарын алсыратууга жана акырында саясий багынууга мажбурлоого багытталган.

Тема боюнча

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026

Бирок парадоксалдуу түрдө, бул басым тескерисинче стратегиялык өз алдынчалык доктринасынын калыптанышына алып келип, күчтүү улуттук потенциалга айланды. Классикалык стратегиялык теорияда узакка созулган тышкы басым көбүнчө көз карандылыкка алып келет, бирок Иран мисалында ал көз карандысыздыкты күчөткөн.

Бул өз алдынчалуулуктун эң ачык көрүнүшү — Ирандын аскердик комплекси. Батыш курал рыногуна жетүү мүмкүнчүлүгүнөн ажыраган Иран ракеталык технологиялар, учкучсуз аппараттар жана асимметриялык согуш жүргүзүү доктринасы боюнча өнүккөн системаны түздү.

Бир кезде примитивдүү деп эсептелген баллистикалык ракета программасы азыр көп катмарлуу коргонуу системаларын айланып өтө алган ишенимдүү тоскоолдук күчүнө айланды. Бул өзгөрүү аймактык коркунучтар тууралуу түшүнүктү гана өзгөртпөстөн, санкциялардын натыйжалуулугун да кайра карап чыгууга түрткү берди.

Ирандын туруктуулугунун негизинде идеологиялык фактор да чоң роль ойнойт. Ислам революциясынын маркум лидери каршылыкты жөн гана тактикалык зарылдык эмес, цивилизациялык милдет катары караган. Бул парадигмада тышкы күчтөр менен тирешүү геосаясий гана эмес, экзистенциалдык мүнөзгө ээ.

Ошондуктан жетекчилик түзүмдөрүнө сокку уруу же системаны туруксуздаштыруу аракеттери тескери натыйжа берет — коомдун биригишине, мобилизацияга жана чечкиндүүлүктүн күчөшүнө алып келет.

Аймактык деңгээлде Ирандын стратегиялык таасири анын аймактык чек араларынан алда канча кеңири. Өзүнө байланышкан оюнчулар жана идеологиялык союздаштар аркылуу ал көп деңгээлдүү тоскоолдук системасын түзгөн, бул түздөн-түз аскердик кийлигишүүнү кыйла татаалдаштырат.

Мындай бөлүштүрүлгөн таасир модели Иранга жасалган басым бүткүл аймакка таасир этерин билдирет, бул анын каршылаштары үчүн конфликттин баасын жогорулатат.

Ирандын стратегиялык абалындагы эң маанилүү факторлордун бири — Ормуз кысыгына жакындыгы жана аны көзөмөлдөө мүмкүнчүлүгү. Бул тар деңиз жолу аркылуу дүйнөлүк мунай жеткирүүлөрүнүн олуттуу бөлүгү өтөт жана глобалдык экономика үчүн өтө маанилүү “түйүн” болуп саналат.

Бул жолдун ишинин бузулушу тарыхта энергетикалык рыноктордо туруксуздук жаратып, дүйнөдө кооптонууну күчөткөн. Ошондуктан Иран катышкан ар кандай чыңалуу региондук чектен чыгып, эл аралык экономикалык коопсуздук маселесине айланат.

Мындай шартта асимметриялык согуштарда алдын ала божомолдоонун жоголушу өзүнчө чоң көйгөйгө айланууда. Катуу санкциялар алдында турган мамлекет күчтүүрөөк атаандаштарына олуттуу чыгым келтире алса, бул салттуу “кармоо” (сдерживание) логикасын шекке салат.

Ошол эле учурда, ок атышпоонун жарыяланышы маанилүү нерсени көрсөтөт — тараптардын өз ара алсыздыгын түшүнүүсүн. Айрыкча деңиз жолдору сыяктуу маанилүү экономикалык каналдардын туруктуулугун сактоо — бул жөн гана чыңалууну азайтуу эмес, көзөмөлсүз конфликт чоң системалык тобокелчиликтерге алып келерин моюнга алуу болуп саналат.

Жыйынтыктап айтканда, Ирандын тажрыйбасы стратегиялык туруктуулуктун мисалы болуп саналат. Ал туруктуу басым белгилүү шарттарда инновацияны, биримдикти жана геосаясий активдүүлүктү күчөтө аларын көрсөтөт.

Муну “керемет” деп аташабы же адаптациянын табигый жыйынтыгы дешеби — кандай болгон күндө да, Иран күчтөрдүн салттуу иерархиясын өзгөртүп, дүйнөнү жаңы парадигма менен эсептешүүгө мажбур кылды. Бул парадигмада таасир күчү менен эмес, туруктуулук менен аныкталат.

Абдуллахи Данлади — Нигериядагы Ислам кыймылынын мүчөсү.

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: АКШ менен Израилдин Иранга чабуулудүйнөлүк державалариран
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Ирандын абадан коргонуу күчтөрү Ормуз кысыгынын аймагында америкалык MQ-9 учкучсуз учуучу аппаратын атып түшүрдү

Ирандын абадан коргонуу күчтөрү Ормуз кысыгынын аймагында америкалык MQ-9 учкучсуз учуучу аппаратын атып түшүрдү

19.11.2026
Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Кытай Ирандын эгемендигин колдойт жана санкцияларды жоюуга чакырат

Кытай Ирандын эгемендигин колдойт жана санкцияларды жоюуга чакырат

19.11.2026
Ирандын чек аралары каршылаш тараптын кысымына карабастан толук корголгон

Ирандын чек аралары каршылаш тараптын кысымына карабастан толук корголгон

19.11.2026
Карануска

МАГАТЭнин Иран жана Израилге карата кош стандарттары: Иран ТИМинин өкүлү Гроссиге жооп берди

19.11.2026
Иран америкалык аскерлерди Түштүк уюлга чейин сүрүп чыгарат

Иран америкалык аскерлерди Түштүк уюлга чейин сүрүп чыгарат

18.11.2026
Россия Ирандын өзөктүк объектилерине жасалган соккуларды мыйзамсыз деп атап, чыңалууну басаңдатууга чакырды

Россия Ирандын өзөктүк объектилерине жасалган соккуларды мыйзамсыз деп атап, чыңалууну басаңдатууга чакырды

18.11.2026
Аракчи: Ирандын Вашингтондо химиялык курал колдонору тууралуу айыптоолор — курулай сөз

Аракчи: Ирандын Вашингтондо химиялык курал колдонору тууралуу айыптоолор — курулай сөз

18.11.2026
Иран өзөктүк бомбага караганда алда канча жогорку илимий деңгээлге жетти — шейит болгон ирандык физик-ядерщиктин уулу

Иран өзөктүк бомбага караганда алда канча жогорку илимий деңгээлге жетти — шейит болгон ирандык физик-ядерщиктин уулу

18.11.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Карануска

МАГАТЭнин Иран жана Израилге карата кош стандарттары: Иран ТИМинин өкүлү Гроссиге жооп берди

19.11.2026
Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

18.11.2026
Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

18.11.2026
АКШ Иранга каршы согушта мөөнөтү өтүп кеткен ок-дарыларды колдонгонун моюндады

АКШ Иранга каршы согушта мөөнөтү өтүп кеткен ок-дарыларды колдонгонун моюндады

18.11.2026
Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

17.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

18.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
216 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.