Дүйнөлүк көмүр жана газ баалары Ирандын айланасындагы геосаясий чыңалуунун фонунда өсүүдө
АКШ менен Израилдин Иранга жасаган соккулары жана Ирандын жооп чаралары Жакынкы Чыгыштагы энергетикалык агымдар үчүн коркунучтарды күчөттү. Бул жагдай жаратылыш газынын баасынын өсүшүнө, ошондой эле ташуу чыгымдарынын кымбатташы жана күйүүчү майды алмаштыруу эффектинин айынан дүйнөлүк көмүр бааларынын кескин жогорулашына алып келди.
27-февралда башталган чыңалуунун күчөшү дүйнөлүк энергетикалык рыноктордо чынжыр реакциясын жаратты. Ормуз кысыгы аркылуу нефть жана газ жеткирүүлөрү үзгүлтүккө учурашы мүмкүн деген кооптонуу газдын баасын көтөрдү, ал эми ташуу чыгымдарынын өсүшү жана жеткирүүдөгү кечигүүлөр көмүрдүн баасынын жогорулашына себеп болду. Ньюкасл жана Роттердам биржаларында рекорддук көрсөткүчтөр катталды.
Азиядагы Newcastle көмүр фьючерстери 27-февралда тоннасы 115,80 доллар менен жабылган. 9-мартка карата баа 138 долларга жетип, 2024-жылдын декабрынан берки эң жогорку деңгээлге чыкты. 10-марттагы жабылуу баасы 133,65 долларды түздү.
Ал эми API2 Rotterdam Coal 27-февралда тоннасы 106 доллар болсо, 9-мартта 132 долларга чейин өсүп, 2023-жылдын май айынан берки эң жогорку деңгээлге жетти. 10-мартта жабылуу баасы 121 доллар болду.
Ember уюмунун Түркия жана Кавказ боюнча жетекчиси Уфук Алпарслан Anadolu агенттигине берген маегинде учурдагы геосаясий кризис газ баасынын кескин өсүшүнө алып келгенин айтты. Анын айтымында, март айында Евробиримдикте газ станцияларында электр энергиясынын баасы 51% га өстү.
«Айрым өлкөлөрдө электр энергиясын өндүрүүдө газ менен көмүр бири-бирин алмаштыра алат. Газ кымбаттаганда өндүрүүчүлөр көмүргө өтүшөт. Бул көмүр баасынын өсүшүнө таасир эткен болушу мүмкүн. Бирок бул көмүрдүн стратегиялык мааниси жогорулаганын эмес, жөн гана казылып алынуучу күйүүчү май рыногундагы өзгөрүүлөрдү көрсөтөт», — деди Алпарслан.
Ал кошумчалагандай, көмүргө көз каранды болгон айрым өлкөлөрдө да көмүр менен электр энергиясын өндүрүү азайып жатат. Бул өлкөлөрдүн катарына Кытай, Индия, Германия жана Польша кирет. Ошол эле учурда жаңылануучу энергия технологиялары жыл сайын арзандап жана коопсуз боло баштады.
«Казылып алынуучу күйүүчү майлардын баасынын өзгөрүшү жана газ менен көмүрдүн геосаясий шокторго алсыздыгы импортко көз каранды өлкөлөр үчүн коркунучтарды күчөтөт. Баштапкы чыгымдары жогору, бирок эксплуатациялык чыгымдары төмөн болгон жаңылануучу энергия булактарын өнүктүрүү дүйнөлүк баалардын өзгөрүшүнө көз карандылыкты азайтып, узак мөөнөттүү энергетикалык коопсуздукту бекемдейт», — деп белгиледи Алпарслан.
Ал ошондой эле көмүрдүн баасынын өсүшү Түркияга да таасир эткенин айтты.
«2025-жылы Түркияда көмүрдөн өндүрүлгөн электр энергиясынын болжол менен үчтөн экиси импорттолгон көмүрдөн алынган. Ал эми жергиликтүү көмүрдүн энергиялык баалуулугу төмөн, көптөгөн лигнит станциялары эскирген. Импортко көз карандылык жана геосаясий тобокелдиктерден улам баанын өзгөрүшү Түркияда жаңылануучу энергетиканы кеңейтүүнүн стратегиялык маанисин күчөтөт», — деди ал.
Улуттук энергетикалык талдоо борборунун изилдөөчүсү Ларс Шерникау көмүр баасынын өсүшү газдын кымбатташы менен гана эмес, жеткирүү жолдорунун узарышы жана ташуу чыгымдарынын көбөйүшү менен да байланыштуу экенин белгиледи.
Анын айтымында, көмүр арзан, ишенимдүү жана туруктуу электр энергия булагы болуп саналат.
«Өлкөлөр геологиялык жана геосаясий шарттарына ылайык ар кандай булактардан турган энергетикалык портфелге ээ болушу керек. Арзан жана ишенимдүү альтернатива болмоюнча көмүрдү толук жок кылуу мүмкүн эмес. Көмүрдү системадан канчалык тез чыгарууга аракет кылышса, электр энергиясы ошончолук кымбат жана ишенимсиз болуп калат», — деди Шерникау.
Ал өлкөлөр узак мөөнөттүү энергетикалык стратегиясында көмүрдүн үлүшүн сактоого тийиш экенин кошумчалады. Бул геосаясий себептерден тышкары чыгымдарды азайтуу жана электр тармактарынын туруктуулугун камсыз кылуу үчүн да маанилүү.


















