АКШ Трамптын тушунда да, андан мурдагы доорлордо да эгер кайсы бир жаңжал Ак үйгө чоң чыгым алып келерин сезсе, ал жакка аралашпоону тандай турганын иш жүзүндө көрсөтүп келген.
Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин, согушуп жаткан өлкөлөр бири-бирин алсыратканда, АКШ географиялык жактан бул глобалдык чыр-чатактардан алыс жайгашкандыктан, космосту колдонуп, өзүн глобалдык держава катары көрсөтө алган. Ошондон бери өлкө пайдасыз же күчү коркунучта болот деп ойлогон чыр-чатактарга кирбей, сезимтал мамиле жасап калган. Өлкө үчүн жеңилүү болгон Вьетнам согушу бул мамилени күчөткөн.
Ошондон бери АКШнын тышкы саясатында бир сезимтал принцип бар: пайдасы жок же күчүнө коркунуч жараткан кагылышууларга кирбөө. Вьетнам согушундагы оор жеңилүү бул этият мамилени дагы күчөткөн.
Гренландия маселеси жана The Guardian гезитинин Европага берген сабагы
Бул маселе Трамптын президенттиги маалында өзгөчө ачык байкалган. Трамп дүйнөлүк жаңжалдарда АКШнын салттуу этияттыгын мурдагыдан да катуураак карманган лидер катары көрүнгөн. Гренландия маселеси буга ачык мисал. АКШнын бул муз аралын көзөмөлгө алуу ниетине каршы Европа мамлекеттери аскердик машыгуу өткөрүү мүмкүнчүлүгүн айтканда, Трамп дароо риторикасын жумшарткан.
Англиялык The Guardian гезити бул жагдайга токтолуп, мындай деп жазган:
«Европалык мамлекеттер Трамптын коркутууларынан кийин Гренландияда аскердик машыгуу өткөрөбүз дешкен соң, ал Давостогу сөзүндө бул аралды күч менен басып алуу оюнан баш тартканын айтты».
Гезит бул окуя Европага үчүн ачык сабак экенин, алар Трамп күчтүн жана чечкиндүүлүктүн тилин гана түшүнөрүн бидишкенин кошумчалаган.
Ызы-чуулуу башталыш, үнсүз чегинүү
Бул маселе Америкадагы жашыруун кооптонууну ачыкка чыгарат. Америка саясаты салттуу түрдө өзүнүн күчүн жоготуудан коркуп келген. АКШ үчүн өз күчүнүн шекке алынышы эң кооптуу жагдай. Ошондуктан Вашингтон дайыма күчүн көрсөтүүгө аракет кылат, бирок ал реалдуу каршылыкка жана чоң чыгымга туш келсе, артка чегинүүгө даяр.
Трамптын доорунда АКШ күч колдонууга көбүрөөк ыктаганы менен, ар бир тунгуюкка кептелгенде бат эле артка кеткен учурлар көп болду. Кытайга каршы тарифтик согуш да буга мисал: катуу башталган, бирок акырында Вашингтон компромисске барууга аргасыз болгон. Б.а чуулу башталып, үнсүз артка чегинди.
Йемен маселеси да ушундай. Аскердик жана техникалык мүмкүнчүлүктөрү салыштыргыс болсо да, йемендик күчтөрдүн АКШнын аскер кемелерине тийгизген соккулары чоң чыгым жаратып, Трампты унчукпай артка чегинүүгө мажбур кылган.
Чыгымдан корккон саясат
Бул мисалдардын баары АКШ согуш маселесинде өтө эсепчил экенин көрсөтөт. Вашингтон түз кагылышуудан көрө, коркутуу жана күч көрсөтүү аркылуу чыгымды азайтууну артык көрөт. Трамптын НАТОнун чыгымдарын Европага жүктөө аракети да ушунун далили. АКШ өз коопсуздугу үчүн да, союздаштары үчүн да ашыкча төлөөнү каалабайт.
АКШнын согуштарга түздөн-түз катышпаганы өлкөнүн чыгымдарына өтө сезимтал экенин көрсөтүп турат. Бул окуялардын баары АКШнын стратегиясы, айрыкча Трамп доорунда, кымбат баалуу согуштарга катышууга караганда, күч көрсөтүү аркылуу чыгымдарды башкарууга жана экинчи тарапта коркунуч жаратууга көбүрөөк негизделгенин көрсөтүп турат.
Акыркы тажрыйбалар көрсөткөндөй, бул стратегия чыныгы каршылыкка жана чыгымдардын көбөйүшүнө туш болгон жерде Вашингтон чегинүүгө же багытын өзгөртүүгө аргасыз болгон. Айрыкча Кытай менен атаандаштык күчөгөн шартта, АКШ бул коркунучту дагы даана сезип жатат.
Бүгүнкү күндө Американын жашыруун коркуусу дароо аскердик жеңилүү эмес, глобалдык күч катары акырындык менен алсыроо процесси. Ошондуктан ал согушсуз эле күчтүү көрүнүүгө аракет кылууда. Бирок бул көрүнүш чыныгы каршылыкка кабылганда, АКШ күчүнүн элеси толук кыйрап калбашы үчүн көбүнчө артка чегинүүнү тандайт.

















