Үйлөрдү электр энергиясы менен камсыздоодон тартып, адамдарды дарылоого жана азык-түлүк коопсуздугун камсыздоого чейин — тынчтык максатында колдонулган ядролук технологиялар байкалбаган, бирок өтө маанилүү жардамчы болуп, Иранды элинин ден соолугу чың жана өнүккөн мамлекет кылууга өбөлгө түзүүдө.
Күчтүү жана көзкарандысыз болууну каалаган ар бир өлкө үчүн заманбап илимди өнүктүрүү — тандоо эмес, зарылдык. Азыркы доордогу эң маанилүү илимдердин бири — бул ядролук энергияны тынчтык максатында колдонуу.
Бүгүн ядролук технологиялар жана алардын өзгөчө мүмкүнчүлүктөрү өнүккөн коомдордо адамдардын күнүмдүк жашоосунун ажырагыс бөлүгүнө айланган.
Ар бир өлкөнүн тынчтык максатында ядролук энергиянын артыкчылыктарын пайдалана билүү жөндөмү — анын илимий жана экономикалык өнүгүү деңгээлин аныктаган маанилүү көрсөткүч.
Ирандын Жогорку Лидери бул тармакка өзгөчө көңүл буруп келет. Анын көрсөтмөлөрү биздин окумуштууларга жана адистерге бул алдыӊкы технологияны бүткүл адамзаттын жыргалчылыгы үчүн өздөштүрүү жолун көрсөтүүдө.
2006-жылы 15-июнда Ислам революциясынын лидери аятолла Сейед Али Хаменеи мындай деген:
«Ядролук энергияны колдонуу жана ядролук технологияларды өлкөбүзгө киргизүү мунай издөөдөн жана өндүрүүдөн да маанилүүрөөк».
Кийин, 2015-жылы 9-апрелде, ал бул ойду кеңири түшүндүрүп:
«Ядролук өнөр жай өлкө үчүн электр энергиясын өндүрүүдө, ядролук медицинага — абдан маанилүү тармакка — ошондой эле деңиз суусун тузсуздандырууда жана айыл чарба менен башка тармактарда өтө зарыл. Ядролук өнөр жай — бул өлкө үчүн абдан маанилүү, алдыӊкы тармак», — деген.
2021-жылы 22-февралда аятолла Хаменеи келечекке көз чаптырып мындай деди:
«Бир нече жылдан кийин ядролук электр станциялары өлкөлөрдөгү эң негизги энергия булактарынын бири болору шексиз. Мунай түгөнгөндө же башка максатта колдонулганда, ядролук станциялар бардык өлкөлөрдө пайда болот — анткени алар экологиялык жактан таза, коопсуз жана арзан энергия өндүрүшөт».
Бүгүн ядролук технологиялар жана алардын колдонулушу өнүккөн өлкөлөрдүн жашоосунун маанилүү бөлүгүнө айланган. Өлкө канчалык тынчтык максатында ядролук энергияны колдоно алса, анын өнүгүү деңгээли ошончолук жогору болот.
Бул макалада биз ядролук энергиянын тынчтык максатында колдонулушунун реалдуу мисалдарын карап чыгабыз — ал кантип адамдардын күнүмдүк жашоосун жакшыртып, дарыгерлерге жардам берип, фермерлерге көбүрөөк түшүм алууга шарт түзүп жатканын көрөбүз.
Туруктуу жана таза электр булагы
Ядролук энергиянын эң кеңири колдонулушу — бул электр энергиясын өндүрүү. Ядролук электр — бул атомдорду бөлүү учурунда бөлүнүп чыккан чоң жылуулуктан алынган энергия. Бул процесс атайын коопсуз жана көзөмөлдөнгөн жайда — ядролук реактордо жүргүзүлөт. Жылуулук сууну бууга айлантат, буу чоң турбинаны айлантат, ал турбина болсо генераторду айлантып, электр энергиясын өндүрөт.
Бул чайнек кайнаткандай эле, бирок абдан чоң масштабда — бүтүндөй шаарларга жетиштүү электр энергиясын бере турган кубатта.
Күн жана шамал энергиясынан айырмаланып, ядролук энергия аба ырайына көз каранды эмес жана тынымсыз иштей алат. Ал абаны булгабайт, анткени атомдук станциялар зыяндуу газдарды бөлүп чыгарбайт. Ошондой эле аз гана көлөмдөгү ядролук отун абдан көп энергия өндүрөт — бул узак мөөнөттүү жана ишенимдүү булак.
Жогорку Лидер айткандай, бул энергия булагы узак мөөнөттө таза жана арзан, демек, өнүгүп жаткан Иран үчүн — бул келечектин энергиясы.
Ядролук медицина: атом аркылуу айыктыруу
Медицина — ядролук технологиянын эң маанилүү колдонулуучу тармактарынын бири. Ядролук медицина ооруларды эрте аныктап, дарылоону так жүргүзүүгө мүмкүндүк берип, жыл сайын миллиондогон адамдардын өмүрүн сактап калат.
Анын негизги куралы — радиофармпрепарат деп аталган атайын медициналык зат. Ал организмге киргенде белгилүү бир органга (мисалы, жүрөккө же мээге) топтолот. Андан соң атайын камера ошол органдын ишин «көрүп», сүрөттөрдү чыгарат. Бул ыкма рак, кан тамырдын тосулушу жана башка ооруларды эрте аныктоого жардам берет.
Мындан тышкары, ядролук технологиялар ракка каршы күрөштө чоң роль ойнойт.
-
Нур менен дарылоо терапиясы – радиациянын так багытталган нурлары менен шишиктерди жок кылат.
-
Брахитерапия – радиацияны түздөн-түз шишиктин ичине жеткирүүчү ыкма болуп, натыйжалуулугу жогору.
Коопсуз операциялар жана стерилдүү шаймандар
Ядролук технологиялар медициналык шаймандарды стерилдөөдө колдонулат. Бул операцияларда инфекциянын жайылышын алдын алат. Ошондой эле ядролук технологиялар хирургиялык лазерлерди өндүрүүдө жана текшерүүдө пайдаланылат — мисалы, көз, тери жана мээ операцияларында.
Айыл чарбада ядролук технологиялар: көбүрөөк түшүм, азыраак зыян
Фермерлер үчүн ядролук технологиялар чоң жардамчы болуп калды. Алар түшүмдүүлүктү арттырып, зыянкечтерге каршы күрөштү жакшыртып, сууну үнөмдүү пайдаланууга мүмкүндүк берет.
Зыянкечтерге каршы күрөшүүнүн жаңы ыкмасы:
Адистер миллиондогон эркек курт-кумурскаларды лабораторияда өстүрүп, аларды аз дозадагы радиация менен стерилдешет. Бул кумурскалар жапайы ургаачылар менен түйшүксүз жупташат, бирок тукум бербейт. Натыйжада зыянкечтердин саны азаят. Бул ыкма экология үчүн коопсуз жана химиялык пестициддерди аз колдонууга мүмкүндүк берет.
Жаңы туруктуу өсүмдүктөр:
Окумуштуулар дан эгиндеринин үрөндөрүн (мисалы, буудай, күрүч) радиациянын аз өлчөмүнө дуушар кылып, жаңы, кургакчылыкка жана ооруларга чыдамдуу сортторду чыгарышат. Бул түшүмдү көбөйтүп, азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылат.
Сууну үнөмдөө жана азыкты сактоо
Ядролук технологиялар деңиз суусун тузсуздандыруу, жер алдындагы суу булактарын табуу, плотиналардагы агып чыгуу жерлерин аныктоо жана азык-түлүктүн сактоо мөөнөтүн узартуу үчүн колдонулат. Азык-түлүктү радиация менен иштетүү аларды узак сактоого жана ташууда бузулуп кетпешине жардам берет.
Жыйынтык
Ядролук технологиялар бүгүнкү замандын негизги тиреги болуп калды:
-
туруктуу жана таза электр энергиясын берет;
-
адамдардын өмүрүн сактайт;
-
айыл чарбасын жакшыртат;
-
өлкөнүн илимий жана экономикалык көзкарандысыздыгын бекемдейт.
Ирандын ядролук технологияларды тынчтык максатында колдонууга болгон берилгендиги — бул акылга сыярлык жана зарыл кадам, өлкөнүн көзкарандысыз, ден соолугу чың жана өнүккөн келечеги үчүн.
Материалды Тохид Махмудпур даярдаган.

















