Евробиримдик (ЕБ) АКШнын президенти Дональд Трамптын Гренландияны АКШга кошуу тууралуу коркутууларынын фонунда Даниянын аймактык бүтүндүгүн коргойт.
Бул тууралуу Европа кеңешинин президенти Антониу Кошта “Euronews” телеканалына берген маегинде билдирди.
“Даниянын аймактык бүтүндүгү, Даниянын эгемендиги, анын чек араларынын туруктуулугу биз үчүн, албетте, биринчи кезектеги маанилүү маселе”, – деп баса белгиледи ал.
Еврокеңештин башчысынын айтымында, Евробиримдиктин курамына кирген өлкөнүн аймактык бүтүндүгү коркунучта турганда бул принциптерди коргоону токтотууга болбойт.
“Гренландия Дания Королдугунун аймагынын бир бөлүгү. Дания эгемендүү мамлекет. Дания өз кызыкчылыктарын аныктайт, Евробиримдик да аны колдойт”,-деген Кошта, эл аралык укутар сакталышы керектигин айтты.
Ал АКШ менен Даниянын ортосундагы Гренландиянын көзөмөлү боюнча чыр-чатак кризиске айланып кетпейт деген үмүтүн билдирип, эки өлкө тең Түндүк Атлантика Келишиминин мүчөсү болгондуктан, бул маселенин тынчтык жолу менен чечилээрине ишеним артты.
Трамптын Гренландия алуу планы
Трамп АКШнын президенти болуп кайра шайлангандан бери Гренландияны алууга кызыкдар экенин дагы бир жолу кайталады.
Ал 2019-жылы, биринчи президенттик мөөнөтүндө Даниянын бийлигине Гренландияны сатып алуу сунушу менен кайрылган, бирок алар аны четке кагышкан. 2024-жылдагы шайлоодо жеңип чыккандан кийин, республикачы бул идеяга кайтып келип, Америка Кошмо Штаттарынын Гренландияга ээлик кылуусу “дүйнө жүзү боюнча улуттук коопсуздукту жана эркиндикти камсыз кылуу” үчүн “абсолюттук зарыл” деп ырастады.
Америкалык лидер 7-январдагы маалымат жыйында аралды көзөмөлгө алуу үчүн аскердик же экономикалык кысымга барарын четке каккан жок.
Январдын башында Гренландиянын премьер-министри Муте Эгеде арал Данияга да, Америка Кошмо Штаттарына да таандык болбошу керектигин айткан.
Январдын аягында Financial Times гезити Трамп Даниянын премьер-министри Метте Фредериксен менен телефон аркылуу сүйлөшүүсүндө Гренландияны көзөмөлгө алууга олуттуу экенин айтканын жазган. Сүйлөшүүдөн кийин Фредериксен Даниянын автономдуу аймагы болгон аралдын сатылбай турганын баса белгилеген.
Трамтын коркутууларынан улам 28-январда Даниянын премьер-министри Метте Фредериксен Европанын борборлоруна чукул турнага чыкты. Ал Берлинде Германиянын канцлери Олаф Шольц менен жолугушту, Парижде Франциянын президенти Эммануэль Макрон жана Брюсселде НАТОнун баш катчысы Марк Рютте менен сүйлөшүүлөрдү өткөрдү. Сапардын максаты бирдиктүү европалык позицияны чыңдоо болгон.
Гренландия
Гренландия – Түндүк Американын түндүк-чыгышында жайгашкан дүйнөдөгү эң чоң арал. Аралда 57 миңге жакын адам жашайт жана жаратылыш ресурстарына бай. Арал Дания Королдугунун курамындагы автономдуу аймак болуп саналат. АКШ бийликтери XIX кылымдан бери аралды алуу маселесин бир нече жолу көтөргөн.
Гренландия Дания тарабынан көзөмөлдөнөт, бирок Европа Биримдигине кирбейт. Бирок анын өзгөчө статусу бар, ал Евробиримдиктин фонддоруна жетүү жана гренландиялыктар эркин жүрүү мүмкүнчүлүгүн камсыз кылат. Гренландиялыктар юридикалык жактан Европа Биримдигинин жарандары деп эсептелет.
Гренландиялыктардын көбү АКШга кошулууга каршы экенин акыркы жүргүзүлгөн сурамжылоонун жыйынтыгы көрсөттү. Verian изилдөө компаниясынын жаңы сурамжылоосу гренландиялыктардын басымдуу көпчүлүгү – 85 пайызы аралдын АКШнын бир бөлүгү болушун каалабай турганын көрсөттү. Аралдын жашоочулардын 6% гана Кошмо Штаттарга кошулууну каалай турганын айткан.
