Eurasiatoday
Шаршемби, 18-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

2024: климаттык башаламандык жана глобалдык табигый кырсыктар жылы

  • Дүйнө
  • 31.12.2024 16:39

Loading

2024-жыл жаратылыш кырсыктары боюнча дүйнө үчүн өзгөчө оор жыл болду. Адамзат миллиондогон адамдарга таасир тийгизген, экономикага жана инфраструктурага эбегейсиз зор зыян келтирген жана айлана-чөйрөгө зыян келтирген кыйраткыч суу ташкындарына, бороондорго, жер титирөөлөргө жана өрткө туш болду. «Казинформ» агенттиги 2024-жылы болгон негизги табигый кырсыктар жана алардын дүйнөнүн ар кайсы аймактарына тийгизген таасири тууралуу баяндама даярдады.

Эң ири табигый кырсыктардын бири Казакстандагы сел болду. Быйыл жазда Батыш Казакстан, Акмола, Костанай жана башка облустардагы дарыялар жээгинен ашты. Бул табигый кырсыктын себептери кардын эриши, тоңгон топурак жана нөшөрлөгөн жамгыр болду. Суу ташкындары өлкөнүн бир катар аймактарында турак жайлардын жана инфраструктуранын кеңири кыйроосуна алып келди. Өкмөт тарабынан реконструкциялоого каражат бөлүндү, 7393 үй-бүлө жаңы турак-жайга ээ болду.

Жакынкы Чыгышта да 2024-жылы катуу суу ташкындары болду. Оман, Бириккен Араб Эмираттары, Иран жана Йеменде нөшөрлөп жааган жамгыр 32 адамдын өмүрүн алды. Бир суткадагы жаан-чачын жылдык нормадан ашып кетти. Мисалы, БАЭде 75 жылдык байкоонун ичинде 24 сааттын ичинде рекорддук көлөмдөгү жамгыр жаады. Дубайда нөшөрлөп жааган жамгырдан улам унаа жолдорду суу каптап, шаардагы метро иштебей калды. Оманда жамгырдан улам пайда болгон калың туман жана жер көчкүдөн улам жергиликтүү тургундар эвакуацияланды. World Weather Attribution уюмунун эксперттери мындай кырсыктар климаттын өзгөрүшүнүн кесепети экенин белгилешти.

Тема боюнча

АКШнын Миссисипи штатында күчтүү торнадо жүздөгөн үйлөрдү кыйратып, дарактарды кулатты

АКШнын Миссисипи штатында күчтүү торнадо жүздөгөн үйлөрдү кыйратып, дарактарды кулатты

08.05.2026

Түштүк Азияда да олуттуу кырсыктар болду. 2024-жылдын апрель айында Ооганстан менен Пакистанда болгон суу ташкынынан 1100дөн ашуун адам каза болуп, он миңдеген адамдар жаракат алышты. Суу ташкындарына адаттан тыш кургак кыштан кийин жааган жамгыр себеп болду. Топурак кургак болгондуктан суу начар сиңип, селдин кесепеттерин ого бетер курчутту.

2024-жылдагы эң кыйратуучу табигый кырсыктардын бири “Яги” тайфуну болду. Үстүбүздөгү жылдын сентябрь айында ал Филиппинге, Кытайдын Хайнань провинциясына жана Вьетнамдын түндүгүнө кирип, аймактын тарыхындагы эң күчтүү табигый кырсыктардын бири болуп калды. Тайфун имараттарга, электр тармактарына жана коммуникацияларга катастрофалык зыян келтирди. Жүздөгөн адамдар каза болуп, бул өлкөлөрдө экономикалык жоготуулар 16,6 миллиард долларга бааланган.

Ошол эле айда Мексикада бороон болуп, рекорддук кыйроолорго алып келди. Каттуу шамалдын өзгөчө күчөшү менен мүнөздөлгөн, ал глобалдык жылуулук менен байланышкан. Кыска убакыттын ичинде циклон Мексиканын түштүк аймактарында кырдаалды курчутуп, катуу суу ташкындарын жана жер көчкүлөрдү пайда кылды. Курмандыктар жана кыйроолор катуу жаандан гана эмес, климаттын кескин өзгөрүшүнөн улам келип чыккан кыйроолордон да болду. Бул бороондон келтирилген зыян болжол менен 2,5 миллиард долларды түздү. Мексика бийликтери ири масштабдуу эвакуация жана калыбына келтирүү иштерин жүргүзүүгө аргасыз болушту.

2024-жылдын октябрында Милтон бороону Флориданы каптап, Атлантика тарыхындагы эң күчтүү экинчи бороон болуп калды. Шамалдын ылдамдыгы секундасына 79 метрге жетип, бороон-чапкындын кесепеттери кыйратуучу торнадолорду жана суу ташкындарын камтыды. Келтирилген зыян 85 миллиард долларга бааланууда.

Индонезия Түштүк-Чыгыш Азиядагы башка көптөгөн өлкөлөр сыяктуу эле табигый кырсыктардын курмандыгы болду. 2024-жылдын март айында Батыш Суматрадагы катуу суу ташкындары 16 көпүрөнү талкалап, жолдорду бузуп кеткен. Сел үйлөрдү каптап, 19 адамдын өмүрүн алды. Бирок кырсыктар муну менен эле бүтпөйт. Декабрь айында Сукабумиде нөшөрлөгөн жамгырдан кийин сел 200гө жакын айылды каптап кеткен. Миңдеген адамдар үйлөрүн таштап кетүүгө аргасыз болушкан жана кырсыктан келтирилген зыян кайрадан олуттуу болду. Кошумчалай кетсек, ноябрда Индонезияда Левотоби Лаки  жанар тоосу атылып, 10 адам каза болуп, бир катар жер титирөөлөр болгон.

Түштүк Африкада быйыл адаттан тыш кар жаады. Өлкөдө кар көбүнчө кышында жаайт, бирок 2024-жылы жаан-чачындын көлөмү нормадан ашкан. Кар электр энергиясы менен суунун үзгүлтүккө учурашына жана транспорт көйгөйлөрүнө алып келип, чоң тыгындарды жаратты. Жаан-чачындын мынчалык көлөмүнө даяр болбогон жергиликтүү бийлик үчүн бул көрүнүш кошумча көйгөй болуп калды. Күтүлбөгөн табигый кырсыктын кайгылуу натыйжасы болгон гипотермиядан (дене температурасынын төмөндөшүнөн) эки адам каза болду.

Боливия 2024-жылы тарыхындагы эң кыйратуучу токой өрттөрүн башынан өткөрдү. Өрт 10 миллион гектардан ашык жерди каптап, өлкөнүн экосистемасы үчүн кырсык болду. Өрт коркунучу май айынан октябрь айына чейин созулуп, миңдеген айыл-кыштактарды жана шаарларды каптады. Көптөгөн тургундар эвакуациялоого аргасыз болушуп, 12 миңден ашуун үй-бүлө өрттөн жапа чеккен. Негизги себеп ысык, кургакчылык жана катуу шамалдын айкалышы болгон.

Бүткүл дүйнөлүк айлана-чөйрөнү коргоо күнүнө карата Нью-Йорктогу Америка табият тарыхы музейинде сүйлөгөн сөзүндө БУУнун баш катчысы Антониу Гутерриш мындай деди:

-Биз жөн эле коркунучта эмеспиз. Биз коркунучтун өзүбүз.

Ал адамзаттын иш-аракеттери планетага түздөн-түз коркунуч туудурарын баса белгилеп, климаттын өзгөрүүсү кайтарылгыс кырсыкка айланганга чейин аны тез арада чечүү зарылдыгын белгиледи.

— Биз планетабыз менен орус рулеткасын ойноп жатабыз. Бизге климаттык тозокко алып баруучу магистралдан чыгуу керек. Ал эми жакшы жаңылык – биз рулду башкарып жатабыз», – деди ал өкмөттөр, өнөр жай жана ар бир адам траекторияны өзгөртө аларын баса белгилеп.

Гутерриш глобалдык жылуулуктун 1,5 градуска чейин сакталышынын маанилүүлүгүн баса белгиледи. Ал бул чекти сактабоо планета үчүн кыйраткыч, кайтарылгыс кесепеттерге алып келиши мүмкүн экенин эскертти. БУУнун Башкы катчысы ошондой эле бул чекти кармап туруу үчүн глобалдык зыяндуу заттардын чыгышы жыл сайын 9%га кыскарышы керектигин белгиледи – бул бүтүндөй планетадагы адамзаттын келечегин аныктай турган татаал, бирок зарыл милдет.

Буга чейин Бакуда (Азербайжан) климаттагы өзгөрүүлөр боюнча COP29 саммитинин ачылышында БУУнун баш катчысы Антониу Гутерриш климаттын өзгөрүшүнө каршы күрөшүүнүн актуалдуулугу тууралуу билдирүү жасаган.

 

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: селтабигый кырсыкшамал
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Непалда кайрадан сел жүрүп, үйлөрдү жана көпүрөлөрдү кыйратты, тургундар эвакуацияланды

Непалда кайрадан сел жүрүп, үйлөрдү жана көпүрөлөрдү кыйратты, тургундар эвакуацияланды

12.10.2026
АКШнын Миссисипи штатында күчтүү торнадо жүздөгөн үйлөрдү кыйратып, дарактарды кулатты

АКШнын Миссисипи штатында күчтүү торнадо жүздөгөн үйлөрдү кыйратып, дарактарды кулатты

08.05.2026
АКШнын Техас штатындагы мөндүрдөн  адамдар жаракат алып, жаныбарлар өлдү

АКШнын Техас штатындагы мөндүрдөн адамдар жаракат алып, жаныбарлар өлдү

29.04.2026
Афганистанда сел жана суу ташкындарынан каза болгондордун саны көбөйдү

Афганистанда сел жана суу ташкындарынан каза болгондордун саны көбөйдү

10.04.2026
Пакистанда нөшөрлүү жаандын кесепетинен 11 адам каза болду

Пакистанда нөшөрлүү жаандын кесепетинен 11 адам каза болду

01.04.2026
Индонезияда суу ташкынынан каза болгондордун саны 950гө жетти

Индонезияда суу ташкынынан каза болгондордун саны 950гө жетти

09.12.2025
Таиланддын премьер-министри сел менен күрөшүүдөгү өкмөттүн кемчиликтерин моюнга алды

Таиланддын премьер-министри сел менен күрөшүүдөгү өкмөттүн кемчиликтерин моюнга алды

30.11.2025
Вьетнамдагы селден каза болгондордун саны 40тан ашты

Вьетнамдагы селден каза болгондордун саны 40тан ашты

22.11.2025
Вьетнамда сел жана суу ташкындарынан каза болгондордун саны 35 адамга жетти

Вьетнамда сел жана суу ташкындарынан каза болгондордун саны 35 адамга жетти

03.11.2025

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

17.11.2026
Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

16.11.2026
Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

13.11.2026
АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

13.11.2026
2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

13.11.2026
Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

13.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

24.10.2026
АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

19.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
215 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.