Иран жылынын акыркы күндөрүндөгү жаан Ирандын эң популярдуу туристтик жайларынын бири болгон Персеполис тарыхый комплексине кооз жана адаттан тыш көрүнүштөрдү тартуулады.

Байыркы Персеполис – Ахемениддер династиясынын тушунда курулган Персиянын байыркы борбору. Бул ордо шаары деп аталган, бир кезде бийик таш дубалдар менен курчалган, бир жагы жетүүгө болбой турган аскалардын артында турган. Бүгүнкү күндө бул жерде казуу иштери бир күн токтобойт жана урандылардын масштабы көбүнчө Афина Акрополуна салыштырылат, анткени легендарлуу персиялык “эгиздин” аянты үч эсе чоң болгон жана кала берет.
Ар бир адам Персеполиске уюшкан топтун бир бөлүгү катары же өз алдынча бара алат. Аймакка кирүү акысы 1 000 000 иран риалын түзөт (2025-жылдагы алмашуу курсу боюнча – 3 АКШ доллары). Кошумчалай кетсек, ошол эле суммага байыркы рельефтердин, скульптуралардын жана археологиялык табылгалардын эң баалуу фрагменттери чогултулган атайын курулган музей павильонуна экскурсия үчүн төлөй аласыз.
Персеполис (Персеполис)

Тарыхы
Перс империясынын жаңы борбору качан курула баштаганы так белгилүү эмес, бирок бир катар хроникаларда биздин заманга чейинки 560-жылга карата айтылат жана алгач ал эч кандай өзгөчө мааниси жок катардагы шаар болгон. Падыша Дарий I 40 жылдан кийин бул жакка көчүүнү ойлоп, жаңы сарай курууга буйрук берет. Кол жеткис абал жана соода жолдорунун алыстыгы резиденцияны стратегиялык жерге айландырган, аны душмандын күчтүү армиясы басып алышы оңой эмес.
Иш жүзүндө курулуш дээрлик 200 жылга созулган, бирок көптөгөн булактарда жарым кылымга созулган. Чындыгында Дарийдин көзү тирүү кезинде дубалдар, 72 мамычасы бар ачык азем залы жана перстердин улуу басып алуулары темасында жана мифологиялык предметтерге бай рельефтер менен кооздолгон тепкичтүү терраса гана курулган. Ксеркстин тушунда гарем жана салтанаттуу галерея пайда болуп, дүйнөнүн ар тарабында бир нече тепкичтер курулган – алардын айрымдары ушул күнгө чейин сакталып калган.
Персеполистин кулашы Искендер Зулкарнайндын жортуулдары менен байланыштуу, бирок башка көптөгөн шаарлардан айырмаланып, бул шаар курчоо учурунда эмес, кокустан өрттөлгөн. Уламыштарда башка борборду басып алуу майрамында грек башкаруучусу дагы канды каалап, жинди болуп кеткени айтылат. Ал Тайс аттуу токолуна сарайдын курмандык чалынуучу жайынан шамана алып, жек көргөн элдин бардык кооз жасалгаларын өрттөөгө буйрук берет. Падышалык палаталардан кийин көчөлөрдүн көбү күйүп кетти.

Каргашалуу өрт Персеполисти жок кылган жок, ал жерде эл жашай беришкен, бирок кичинекей Македония провинциясы катары. Ээн талаа зороастр дин кызматчылары көчүп келген Истахр шаарынын кеңейиши менен башталган жана аны Түштүк Персиянын жаңы борбору деп жарыялашкан. Байыркы конуштун биротоло кыйрашы биздин замандын VII кылымында, кошуна жерлер арабдардын бийлигине өткөндө болгон. Ислам аскерлери салтанатка турушкан эмес – байыркы имараттар таш казуучу жайга айланган.
Көптөгөн кылымдар бою аймак унутулуп калган. Шираздын көтөрүлүшү да убакыттын өтүшү менен жок болуп бара жаткан баа жеткис архитектуралык байлыктарды эстеп калууга жардам берген жок. Европа булактарында байыркы борбор жөнүндө биринчи жолу XIV кылымдагы Венеция соодагерлеринин документтеринде эскерилген, бирок 300 жылдан кийин гана бул жерге алгачкы окумуштуулар жөнөтүлгөн. Бул жердин кайрадан ачылышы легендарлуу шаарды дүйнөлүк коомчулукка тартуулаган француз археологу Андре Годардын иши менен байланыштуу.
Бүгүнкү күндө Персеполис ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине киргизилген өзгөчө корголуучу объект болуп саналат. Ачык асман алдындагы музейдин жалпы аянты болжол менен 13,5 гектарды түзөт жана эл аралык археологиялык ачылыштардын аркасында ар дайым кеңейүүдө. Бул жерден табылган табылгалардын бир бөлүгү, андан ары кыйроого учурабаш үчүн Ирандын улуттук музейине өткөрүлүп берилген жана туристтер үчүн экскурсиялар менен катар күн сайын изилденип турат.

Урандыларды кыдырууну сарайдын калган бөлүгүнөн жогору турган салтанаттуу кабыл алуу залы болгон Ападандан баштоо сунушталат жана ага террасадан тепкич менен чыгуу керек. Ал бир жолу 72 кумдук мамычалар менен кооздолгон, алардын 13ү гана ар кандай деңгээлдеги бузулуулар менен бүгүнкү күнгө чейин сакталып калган.


























Discussion about this post