Тажикстан климаттын өзгөрүшү мөңгүлөрдүн тез эришин шарттап жатканын белгилеп, глобалдык аракеттерге чакырды.
Душанбе шаарында 29-31-май аралыгында өткөн мөңгүлөрдү коргоо боюнча биринчи эл аралык жогорку деңгээлдеги конференцияда Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон мөңгүлөрдү кеңири изилдөө демилгесин көтөрүп чыкты.
Борбор Азиядагы эң чоң мөңгүлөргө ээ болгон Тажикстан азыр бул кризиске түздөн-түз туш болуп жатканы баса белгиленди. Тажикстанда 14 миңге жакын мөңгү бар, бирок алардын миңден ашыгы жок болгон. Абал начарлап жаткан шартта, Тажикстан бул маселени эл аралык деңгээлге чыгарып, аракетке келүүгө үндөөдө.
Тажик президентинин расмий сайтында жарыяланган билдирүүгө ылайык, Рахмон Тажикстандын мөңгүлөрүн кеңири изилдөөнү баштоону жана регионалдык изилдөө лабораториясын түзүүнү сунуштады.
Ал эксперттердин көңүлүн бүгүн биздин замандын глобалдык кризистеринин бирине айланган мөңгүлөрдүн тез эрүү көйгөйүнө буруп, бул көрүнүштү адамзат тарыхында болуп көрбөгөндөй тенденция катары сыпаттады.
Тажик лидери климаттын өзгөрүшүн, мөңгүлөрдүн болуп көрбөгөндөй кыскарышын жана анын дүйнө калкы үчүн катастрофалык кесепеттерин талдап жатып, бул көйгөйдү чечүүнүн жолдорун издөө үчүн эл аралык коомчулуктун биргелешкен аракеттери зарыл экенин белгиледи.
Ал белгилегендей, азайып бараткан мөңгүлөр аймактагы жаратылыш мурастарга гана эмес, миллиондогон адамдардын өмүрүнө да коркунуч жаратууда.
Ошондой эле Рахмон мурда Федченко деп аталган Ванч-Ях мөңгүсүнө көңүл буруу керектигин белгиледи. Бул — дүйнөдөгү эң чоң континенталдык мөңгү болуп эсептелет жана акыркы 80 жыл ичинде бир километрден ашык артка жылган.
“Региондогу мөңгүлөрдүн 60%дан ашыгы Тажикстанда жайгашканын эске алуу менен, өнүктүрүү боюнча өнөктөштөр жана илимий-изилдөө институттары менен кызматташтыкта Тажикстандын мөңгүлөрүн комплекстүү изилдөө экспедициясын уюштурууну жана регионалдык лаборатория түзүүнү сунуштайм”, — деди Рахмон.
Ал мөңгүлөрдү коргоо боюнча шашылыш чараларды көрүүнүн зарылдыгын белгилеп, бир катар демилгелерди сунуштады. Атап айтканда, ал дүйнөлүк коомчулуктун мөңгүлөрдүн жашоо үчүн маанилүү ролу тууралуу маалымдуулугун жогорулатуу, эл аралык кызматташууну чыңдоо, мөңгүлөрдүн эриш процесстерин жана алардын глобалдык климаттын өзгөрүшүнө тийгизген таасирин тереңирээк түшүнүү үчүн комплекстүү мониторинг жана илимий изилдөөлөрдү уюштурууну сунуштады.
Ошондой эле ал тамак-аш коопсуздугун камсыз кылуу, мөңгүлөрдүн тез эриши менен байланышкан социалдык жана экономикалык кесепеттерди жоюу боюнча биргелешкен демилгелерди ишке ашыруунун маанилүүлүгүн, электр энергиясын өндүрүүнү, маданий жана жаратылыш мурасты сактап калуу маселелерин көтөрдү.
Тажик лидери дүйнөлүк деңгээлде мөңгүлөрдү коргоо боюнча глобалдык стратегияны иштеп чыгууну сунуштады.
Мөңгүлөрдү сактоо боюнча Эл аралык конференцияга дүйнөнүн 80ден ашуун өлкөсүнөн 2 000ден ашык адам катышты. Конференциянын ардактуу конокторунун катарында БУУнун баш катчысынын орун басары Амина Мохаммед, Ирандын биринчи вице-президенти Мохаммед Реза Ариф, Пакистандын премьер-министри Мухаммад Шабаз Шариф жана башка эл аралык лидерлер болду.
Бул иш-чара БУУнун 2025-жылды Мөңгүлөрдү сактоонун эл аралык жылы деп жарыялашынын алкагында маанилүү кадам болуп калды.






















