Eurasiatoday
Жума, 20-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Кызыкчылыктардын кесилиш чекити: Вашингтон Борбор Азияга өз басымын жасоодо

  • Аналитика, ТОП жаңылыктар
  • 11.11.2025 16:21

Loading

2025-жылдын 6-ноябрында АКШнын Ак үйүндөгү Сүйрү залда C5+1 саммити өттү. АКШнын президенти Дональд Трамп Борбор Азиянын беш өлкөсүнүн — Казакстан, Өзбекстан, Кыргызстан, Тажикстан жана Түркмөнстандын лидерлери менен жолугушту.

Бул окуя Вашингтондун узак убакыт көңүл сыртында калган аймакка болгон стратегиялык кызыгуусун кайра жанданткан маанилүү кадам болуп калды. “Eurasiatoday” маалымат агенттиги АКШ менен Борбор Азия өлкөлөрүнүн президенттеринин жолугушуусунун мааниси жана максаты тууралуу  саясый эксперт, тарых илимдеринин кандидаты Канатбек Мурзахалиловго кайрылганда, ал алгачкы эксклюзивдүү пикирин төмөндөгүдөй билдирди.

Мурда бул форматтагы жолугушуулар тышкы иштер министрлери деңгээлинде өтүп келген. 2023-жылы Джо Байдендин катышуусунда биринчи жолу мамлекет башчылары деңгээлинде саммит өткөн. Байдендин доорунда АКШ аскерий багыттан экономикага, технологияга жана климатка көңүл буруп, Борбор Азияны Кытай жана Россия менен атаандаштык аймагы катары карай баштаган. Бирок быйылкы жолугушуу бул форматты жаңы деңгээлге чыгарды — ондогон экономикалык келишимдерге кол коюлуп, туруктуу кызматташтык механизмдерин түзүү демилгелери айтылды.

Тема боюнча

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026

Кол коюлган келишимдер жана инвестициялар

Саммиттин жүрүшүндө бир катар ири келишимдерге жетишилди. Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёевдин жетекчилиги менен АКШ менен жалпы 135 миллиард долларлык келишимдерге кол коюлду. Алар кен байлыктарды иштетүү, агрардык сектор, технология, энергетика жана авиация тармактарын камтыйт.

Казакстан болсо 17 миллиард долларлык 30дан ашык келишимдерди түздү — алардын ичинде вольфрам кендерин иштетүү, санариптик модернизация жана Boeing учактарын сатып алуу бар. Кыргызстан жаңы экономикалык жана логистикалык демилгелерге кошулуу даярдыгын билдирди.

АКШ ошондой эле Тажикстан жана Түркмөнстан менен кызматташтыкты кеңейтүүгө кызыкдар экенин билдирди. Көрүлгөн тармактар — жасалма интеллект, суу ресурстары жана энергетика. Мындан тышкары, президент Касым-Жомарт Токаев Казакстан Авраам келишимдерине кошуларын жарыялады.

2021-жылы АКШнын Афганистандан чыгып кетишинен кийин аймакка болгон кызыгуусу төмөндөгөн эле. Бирок Кытай жана Россия менен чыңалуу күчөгөн сайын, ошондой эле жаңы ресурстарды жана жеткирүү жолдорун издөө зарылдыгы Вашингтондун көңүлүн кайра Борбор Азияга бурду.

Туруктуу системаны түзүүгө аракет

Саммитте туруктуу секретариат, инвестициялык фонд жана координация механизмдерин түзүү сунуштары айтылды. Эгер бул иш жүзүнө ашса, C5+1 Борбор Азиядагы толук кандуу аймактык кызматташтык аянтчасына айланышы мүмкүн. Бирок баары саясий эркке жана уюштуруучулук даярдыкка жараша болот.

Ар бир өлкөнүн саясий системасы ар башка деңгээлде ачык болгондуктан, бул процесс бирдей жүрбөйт. Мисалы, Түркмөнстан нейтралдуулук саясатын улантып, көп тараптуу демилгелерден обочо турат. Кыргызстан ички реформаларга жана туруктуу өнүгүүгө көңүл буруп, аймактык долбоорлорго катышууга даяр экенин көрсөтүүдө. Тажикстан коопсуздук жана суу ресурстарын башкаруу маселелерин артыкчылык катары көрөт. Өзбекстан ачыктык саясатын илгерилетип, кызматташтыкты институционалдаштырууну көздөйт. Казакстан көп векторлуу саясат жүргүзүп, дүйнөлүк ири оюнчулар менен тең салмактуу мамилелерди түзүүгө умтулат.

Дүйнөлүк оюнчулардын реакциясы

АКШнын бул кадамдары Кытай, Россия жана Иран тарабынан көз жаздымда калбайт.
Кытай Борбор Азияны “Бир алкак — бир жол” долбоорунун ажырагыс бөлүгү катары көрөт. АКШнын логистика жана ресурстар жаатындагы демилгелери Пекиндин кызыкчылыктарына түз атаандаш болот. Демек, Кытай бул багытта инвестицияларды көбөйтүп, маданий таасирин кеңейтип, инфраструктуралык долбоорлорду улантышы мүмкүн.

Россия болсо аймактагы саясий жана аскердик катышуусун сактап турат, бирок санкциялар жана Украинадагы согуш анын мүмкүнчүлүктөрүн чектеп турат. Кремль өз таасирин ОДКБ, ЕАЭБ жана мүмкүн болсо ШКУ сыяктуу түзүмдөр аркылуу сактоого аракет кылышы мүмкүн.

Иран да болуп жаткан өзгөрүүлөрдү жакшылап байкап турат. АКШ менен Борбор Азия өлкөлөрүнүн жакындашуусу, айрыкча Израиль менен байланыштардын күчөшү Тегеранда тынчсыздануу жаратат. Иран, балким, өз таасирин маданий, диний жана экономикалык дипломатия аркылуу күчөтүүгө аракет кылат.

Евробиримдик өзүнүн Global Gateway («Глобалдык дарбаза») долбоорун Кытайдын “Бир алкак — бир жолуна” альтернатива катары сунуштап, темир жол, санариптик байланыш жана “Ортоңку коридор” сыяктуу транспорттук долбоорлорду илгерилетүүдө.

Индия Өзбекстан жана Казакстан менен билим берүү жана энергетика тармагында кызматташтыкты кеңейтип жатат. Перс булуңундагы өлкөлөр болсо айыл чарба жана энергетика тармагына инвестиция салып, региондо өз катышуусун күчөтүүдө.

Аймактык кызыкчылыктар жана ички чектөөлөр

Борбор Азия лидерлери саммитте активдүү позиция көрсөтүштү. Мирзиёев инвестициялык фонд түзүү демилгесин көтөрдү, Токаев жаңы доор башталганын айтты. Кыргызстан, Тажикстан жана Түркмөнстан да АКШ менен кызматташтыкты тереңдетүүгө даяр экенин билдиришти.

Бирок аймак ичинде да атаандаштык бар — Казакстан менен Өзбекстан регионалдык лидерлик үчүн жарышууда. Түркмөнстан өз алдынча багытта. Кыргызстан экология жана санариптик долбоорлордо колдоо издеп, “чыгыш менен батыштын көпүрөсү” катары өзүн көрсөтүүдө. Тажикстан суу ресурстарын колдонуу аркылуу өз артыкчылыгын бекемдөөгө аракет кылууда.

Бул факторлор биргелешкен аракеттерди синхрондоштурууну татаалдатышы мүмкүн.

Ички туруктуулук маселеси

АКШ менен жакындашуу ар бир өлкөнүн ички саясатына да таасир этет. Америкалык таасирдин күчөшү коомдук жана маданий чөйрөдө каршылыктарды жаратышы мүмкүн. Ошондуктан Вашингтон аймактын өзгөчөлүгүнө ылайыкташкан жумшак дипломатияны жана коомдук ишенимди күчөтүүгө аракет кылат деп күтүлүүдө.

Борбор Азия жаңы дүйнөлүк система контекстинде

АКШнын аймактагы активдүүлүгү глобалдык стратегиядагы өзгөрүүнүн белгиси. Эми Вашингтон аскердик үстөмдүккө эмес, инвестицияга, технологияга, инфраструктурага жана логистикага басым жасоодо.
Борбор Азия — бул жаңы ыкма сыналып жаткан аймак. Кытай насыя жана инфраструктура сунуштаса, Россия аскерий жана маданий байланыштарды күчөтүүдө, Иран диний-экономикалык кызматташтыкты илгерилетүүдө, ал эми АКШ инновация жана жеке-мамлекеттик өнөктөштүктү жайылтууда.

Мындай шартта Борбор Азия өлкөлөрү өз кызыкчылыктарына эң туура келген моделди тандоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болууда.

Келечек кандай болот?

Азырынча C5+1 форматы баштапкы баскычта. Секретариат, бюджет жана туруктуу күн тартиби жок болгондуктан, ал саясий өзгөрүүлөргө оңой кабылышы мүмкүн. Бирок саясий чечкиндүүлүк болсо, бул формат толук кандуу аймактык кызматташтык институтуна айланышы ыктымал.

Келечекте бул платформанын тагдыры анын институционалдашуусуна жараша болот. Эгер ал экономикалык механизмдер менен бекемделсе, Борбор Азия өз алдынча субрегиондук блок катары калыптанып, дүйнөлүк күч борборлору ортосунда тең салмак сактай алат.

Бүгүнкү күндө Борбор Азия — бул дүйнөлүк державалардын кызыкчылыктары кесилишкен геосаясий түйүн, жана анын келечеги регион лидерлеринин акылман чечимдерине көз каранды.

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: "Борбордук Азия - АКШ" (С5+1)Борбор Азия
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Евразиянын түштүк дарбазасы: Борбор Азия Оман аркылуу Перс булуңуна транзиттик жолду кантип ачып жатат?

Евразиянын түштүк дарбазасы: Борбор Азия Оман аркылуу Перс булуңуна транзиттик жолду кантип ачып жатат?

19.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Кытай, Иран жана Борбор Азиянын кургактагы мейкиндиги

Кытай, Иран жана Борбор Азиянын кургактагы мейкиндиги

17.11.2026
Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

14.11.2026
Орусиялык эксперт: Каспий деңизине чектеш мамлекеттер АКШнын бул аймактын иштерине кийлигишүүсүнө жол бербеши керек

Орусиялык эксперт: Каспий деңизине чектеш мамлекеттер АКШнын бул аймактын иштерине кийлигишүүсүнө жол бербеши керек

13.11.2026
Египет Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары үчүн өлкөгө кирүү эрежелерин катаалдатууда: туристтер эмнелерди билиши керек?

Египет Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары үчүн өлкөгө кирүү эрежелерин катаалдатууда: туристтер эмнелерди билиши керек?

24.10.2026
Өзбекстан менен АКШ 12 млрд долларлык 54 келишимге кол коюшту

Өзбекстан менен АКШ 12 млрд долларлык 54 келишимге кол коюшту

20.10.2026
Лавров: Радикалдар Ооганстан аркылуу Борбор Азияга жана Россияга коркунуч жаратууну көздөшүүдө

Лавров: Радикалдар Ооганстан аркылуу Борбор Азияга жана Россияга коркунуч жаратууну көздөшүүдө

16.10.2026
У. Тотуяев: “АКШ Борбордук Азияда Россия менен Кытайга атаандаш боло албайт”

У. Тотуяев: “АКШ Борбордук Азияда Россия менен Кытайга атаандаш боло албайт”

14.10.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Карануска

МАГАТЭнин Иран жана Израилге карата кош стандарттары: Иран ТИМинин өкүлү Гроссиге жооп берди

19.11.2026
Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

18.11.2026
Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

18.11.2026
АКШ Иранга каршы согушта мөөнөтү өтүп кеткен ок-дарыларды колдонгонун моюндады

АКШ Иранга каршы согушта мөөнөтү өтүп кеткен ок-дарыларды колдонгонун моюндады

18.11.2026
Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

17.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

18.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
217 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.