Бүгүн Казанда БРИКСтин XVI саммити ачылат. Үч күнгө созула турган иш-чарага бул эл аралык бирикмеге катышуучу өлкөлөрдүн мамлекет башчылары гана эмес, башка көптөгөн белгилүү саясатчылар да катышат. Анда маанилүү сүйлөшүүлөр жүргүзүлүп, тарыхый келишимдер түзүлөөрү пландалууда.
Россия 2024-жылы БРИКСке төрагалык кылып жаткандыктан саммитти өткөрүүдө. Дал ушул жылы уюмдун болуп көрбөгөндөй экинчи кеңейиши болду: Бразилия, Россия, Индия, Кытай жана Түштүк Африкага Египет, Бириккен Араб Эмираттары, Иран жана Эфиопия кошулду.
Россия президентинин басма сөз катчысы Дмитрий Песков белгилегендей, бул күндөрү Сауд Аравиянын статусу да такталат.
Россиянын БРИКСке төрагалыгы адилеттүү глобалдык өнүгүү жана коопсуздук үчүн көп тараптуулукту бекемдөө урааны алдында өтүп жатат.
Масштабдуу саммит
Катары менен он алтынчы жолу өтүп жаткан бул саммит эң масштабдуу саммит болмокчу. Анда БРИКСтин лидерлери бирикмени кеңейтүү маселесин да талкуулашат.
БРИКСке Азербайжан, Алжир, Малайзия, Сирия, Таиланд жана башка көптөгөн өлкөлөр кошулууну каалашат. Айрымдары расмий арыздарын да жөнөтүшкөн. Албетте, БРИКСке кошулууга Беларусь да умтулууда.
Түркия НАТОго мүчө болгонуна карабай көп векторлуу саясатынан баш тартууну көздөбөйт. Москва буга чейин Анкарадан арыз түшкөнүн тастыктаган.
Көп жылдар бою Европа Биримдигине кирүү аракетинен майнап чыкпаган Сербия БРИКСти ЕБге толук кандуу альтернатива деп эсептейт.
Бирок биримдикке кошулууну каалагандардын таасирдүү кезеги үчүнчү кеңейүү Казандагы саммитте ишке ашат дегенди билдирбейт.
Буга чейин РФ Тышкы иштер министри Сергей Лавров биримдикке январь айында кошулгандарды “сиңирүү” үчүн убакыт керек экенин айткан. Путин катышуучулардын санын көбөйтүү натыйжалуулукка таасир этпеши керектигин белгилеп, бирок эшиктер ачык экенин айткан.
РФ президентинин жардамчысы Юрий Ушаков саммиттин алдында брифингде Казанда “БРИКС боюнча өнөктөш мамлекеттердин” статусу талкуулана турганын билдирген. Бул форматта, мисалы, Куба уюмга кирүүнү каалайт.
Көп тараптуу жана эки тараптуу байланыштар
Казань саммити эки этапта өтөт. Биринчиси, 22-23-октябрда БРИКСке мүчө мамлекеттердин жыйыны өтөт. Кийинки эки күндүн ичинде иш-чарага башкалар кошулат. Чакыруу 38 өлкөгө жөнөтүлгөн. Саммитке 32 мамлекеттин өкүлдөрүнүн, ошондой эле БУУнун баш катчысы Антониу Гутеррештин келери ырасталган.
“БРИКС плюс” жана “аутрич” форматындагы жолгушуулар дагы болот.
БРИКСтин мүчөлөрү жана Казандагы саммитке чакырылгандар Жакынкы Чыгыш кризисин жана азыркы учурдун башка көйгөйлөрүн чечүү жолдорун талкуулашарын орус президентинин жардамчысы Юрий Ушаков журналисттерге билдирген. Бул маселелер “БРИКС плюс” жана “аутрич” форматындагы жыйында талкууланат.
Саммит жалпысынан БРИКСтин маселелерин талкуулоо үчүн гана эмес, эки тараптуу сүйлөшүүлөр үчүн да ыңгайлуу аянтча болуп саналат. Орус лидери кеминде жыйырмадай эки тараптуу жолугушууларды өткөрөт.
Тактап айтканда, Ирандын президенти Масуд Пезешкиан, Кытайдын төрагасы Си Цзиньпин, Индиянын премьер-министри Нарендра Моди, Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган менен жолугушуулары күтүлүүдө. Ошондой эле Иран менен тарыхый стратегиялык өнөктөштүк келишимине кол коюлушу керек.
Саммиттен кийин да Казань иши уланат: 27-28-октябрда ал жерде БРИКС өлкөлөрүнүн статистика башкармалыктарынын жетекчилеринин жолугушуусу болот. Башка тиешелүү министрликтердин жетекчилери буга чейин күзүндө Татарстанда да, Москвада да жолугушкан.
