Акыркы жумаларда америкалык аскерлер Коргоо министрлигиндеги пикир келишпестиктерге, жогорку даражалуу командирлердин кызматтан кетишине жана курал-жарак запастарынын азайып баратканына байланыштуу тынчсызданууларга туш болушту. Бул Вашингтон аскердик операцияларга түздөн-түз кеткен чыгымдардан да кеңири көйгөйгө туш болгонун көрсөтүп турат.
Ак үй менен аскер жетекчилигинин ортосундагы пикир келишпестиктер Дональд Трамптын биринчи президенттик мөөнөтүндө да болгон. Бирок Washington Post басылмасынын маалыматына караганда, Трамптын азыркы администрациясынын тушунда командачылык түзүмүндөгү өзгөрүүлөрдүн жана чыңалуунун деңгээли буга чейин болуп көрбөгөндөй. 20дан ашык жогорку даражалуу офицердин кызматтан бошотулушу жана ондогон командирлердин кызматтык өсүүсүнүн токтотулушу АКШнын куралдуу күчтөрүндөгү командачылык түзүмүнүн туруктуулугуна байланыштуу кооптонууларды жаратты.
Бул өзгөчө маанилүү, анткени АКШнын куралдуу күчтөрү Жакынкы Чыгыштагы узакка созулган жана кымбатка турган согушка да тартылган. АКШнын кургактагы аскерлер министри Дэн Дрисколлдун кызматтан кетиши бул чыңалуунун акыркы белгилеринин бири болду. Дрисколл АКШнын коргоо министри Пит Хегсет менен пикир келишпестиктер күчөгөндөн улам кызматынан кетти. Эки аткаминердин ортосундагы пикир келишпестиктер жеке же административдик гана мүнөздө болбостон, аскердик командачылыкты башкаруунун принциптерине жана куралдуу күчтөрдүн жогорку деңгээлдериндеги масштабдуу өзгөрүүлөргө да байланыштуу болгон.
Бир нече командирдин же саясий ишмердин кызматтан кетиши анчалык маанилүү эмес көрүнүшү мүмкүн. Бирок аскердик түзүмдө командачылыктын туруктуулугу согуштук жөндөмдүүлүктүн бир бөлүгү болуп саналат. Армия — бул жөн гана учактардын, ракеталардын, кемелердин жана танктардын жыйындысы эмес. Командирлердин тажрыйбасы, күчтөрдүн ортосундагы координация жана саясий менен аскердик түзүмдөрдүн ортосундагы ишеним — согуш учурунда көрсөтүлүшү зарыл болгон күчтүн өзү.
Ушул көз караштан алганда, Ирандагы согуш АКШнын куралдуу күчтөрүнө кошумча басым жасады. Албетте, азырынча АКШнын куралдуу күчтөрү «кыйрады» же «алсыз» деп айтууга болбойт. Технология, аскер-аба жана аскер-деңиз күчтөрү, чалгындоо, космостук мүмкүнчүлүктөр жана логистикалык потенциал жагынан АКШ дагы деле дүйнөдөгү эң кубаттуу куралдуу күчтөргө ээ. Бирок көйгөй — дүйнөдөгү эң күчтүү армиянын да ресурстары чексиз эмес. Эң маанилүү чектөөлөрдүн бири — курал-жарак запастары.
Ак үй согушка кеткен түз чыгымдарды болжол менен 37,5 миллиард доллар деп баалады, бирок бул көрсөткүч чыныгы чыгымдардын аз гана бөлүгүн түзөт. Ага колдонулган ок-дарыларды кайра толуктоого, техниканы оңдоого, аскерлерди узак мөөнөткө жайгаштырууга жана аскердик потенциалды калыбына келтирүүгө кеткен чыгымдар киргизилген эмес.
Согуш учурунда АКШ жогорку тактыктагы ок-дарыларынын жана ракеталарды тосуп калуучу системаларынын олуттуу бөлүгүн колдонду. «Пэтриот» ракеталарынын жана абадан коргонуу үчүн колдонулган башка курал-жарактардын запастары азайып баратканы тууралуу маалыматтар америкалык аскерлердин жана АКШнын союздаштарынын тынчсыздануусун күчөттү. Бул маселенин мааниси АКШ Жакынкы Чыгыш үчүн гана курал топтобой турганын эске алганда дагы даана көрүнөт. Вашингтон Европада, Тынч океан аймагында жана дүйнөнүн башка бөлүктөрүндө да аскердик потенциалын сакташы керек. Демек, Жакынкы Чыгышта атылган ар бир ракета-тоскуч жөн гана колдонулган ок-дары эмес, башка бир кризис болгон учурда пайдаланылышы мүмкүн болгон арсеналдын бир бөлүгү болуп саналат.
Дал ушул жерде Ирандагы согуш Американын Кытай жана Орусия менен болгон атаандаштыгына түздөн-түз байланышат. Эгер Жакынкы Чыгыштагы согуш созулуп кетип, АКШ бир нече ай бою аймакта көп сандагы аскерлерин, учактарын, кемелерин, ок-дарыларын жана коргонуу системаларын кармап турууга аргасыз болсо, америкалык куралдуу күчтөрдүн башка кризистерге жооп кайтаруудагы ийкемдүүлүгү төмөндөйт.
Бул көйгөй Американын Азиядагы союздаштары үчүн өзгөчө маанилүү. Чыгыш Азиядагы Вашингтондун союздаштары Американын саясий убадаларына гана эмес, чыныгы кризис жаралган учурда АКШнын карамагында канча учак, кеме, ракета жана ок-дары бар экенине, ошондой эле аларды аймакка канчалык тез жеткире аларына да көңүл бурушат. Демек, аскердик запастардын азайышы саясий көйгөйгө айланышы мүмкүн.
Согуш канчалык узакка созулса, АКШ өзүнүн запастарын калыбына келтирүүгө ошончолук көп ресурс жумшоого аргасыз болот. Бул коргонуу бюджетине болгон басымдын күчөшүн, курал-жаракка берилген буйрутмалардын көбөйүшүн жана айрым запастарды согушка чейинки деңгээлге кайтарууга бир нече жыл талап кылынарын билдирет.
Бирок согуш — бул техника гана эмес, адам ресурстарынын да түгөнүшү. Дүйнөнүн бир нече аймагында согуштук даярдыкты сактоо үчүн АКШнын аскердик түзүмүнө тажрыйбалуу командирлер жана туруктуу баш ийүү системасы керек. Америкалык аскерлер дагы деле согуштук операцияларга катышып жаткан учурда куралдуу күчтөрдүн жогорку деңгээлинде кадрдык масштабдуу өзгөрүүлөрдүн болушу финансылык статистикада өлчөө өтө кыйын болгон кесепеттерге алып келиши мүмкүн. Ошондуктан Ирандагы согуш АКШ үчүн стратегиялык сыноого айланды.
Американын аскердик күчүн көрсөтүшү керек болгон согуш америкалык бийликтин мүмкүнчүлүктөрүнүн чеги тууралуу талкууга айланды. Вашингтон бир эле учурда согуштун баасын, курал-жарак запастарынын азайышын, жеке курамдын жоготууларын, командачылыктын туруктуулугун жана Кытай менен Орусиядан келип чыккан коркунучтарга каршы туруу жөндөмүн эске алууга аргасыз болууда.
Бул Америка өзүнүн аскердик күчүн жоготту дегенди билдирбейт. Тескерисинче, Америка дагы деле эбегейсиз күчкө ээ. Бирок Ирандагы согуш бул күчтүн да чыгымдары жана мүмкүнчүлүктөрү чектелүү экенин көрсөттү. Аскердик күч — бул согушту баштоо жөндөмү гана эмес, аны улантуу, ок-дары запастарын толуктоо, аскерлердин согуштук даярдыгын сактоо жана ошол эле учурда кийинки согушка даяр болуу жөндөмү.
Эгер АКШ бир фронттогу жеңиш үчүн башка багыттардагы потенциалын кыскартууга аргасыз болсо, анда аймактык согуш глобалдык көйгөйгө айланат. Ушул себептен Ирандагы согуштун АКШ үчүн чыныгы кесепеттери бүгүн эмес, бир нече жылдан кийин билиниши мүмкүн. Ошол учурда Вашингтон курал-жарак запастарын калыбына келтирүүгө, жаңы командирлерди даярдоого жана союздаштарына бир эле учурда бир нече кризис менен күрөшүүгө мурдагыдай эле жөндөмдүү экенин далилдөөгө аргасыз болот.
Ирандагы согуш «чексиз америкалык күч» деген түшүнүккө, балким, конкреттүү операциянын жүрүшүндө Американын аскердик күчүнүн өзүнө караганда көбүрөөк шек келтирди. Вашингтон үчүн бул, сыягы, согуштун эң маанилүү стратегиялык кесепеттеринин бири болуп саналат.


















