Иран Ислам Республикасында “Джамади аль-Тани” айынын жыйырманчы күнү – Мухаммад пайгамбардын (с.а.в.) кызы Фатима Захранын (с.а.) туулган күнү болуп саналат. Бул күн Иранда Аялдар жана Энелер күнү катары белгиленет. Ушул мааракелүү күндүн алкагында Аль-Фараби атындагы Казак улуттук университетинин профессору Гулбакыт Кудайбергенова Иран коомундагы аялдардын бүгүнкү ролу жана алардын акыркы жылдардагы жетишкендиктери тууралуу өз көз карашы менен бөлүштү.
Анын айтымында, акыркы жылдары Иранда аялдардын коомдогу орду олуттуу өзгөрүүлөргө дуушар болду. Мурда коомчулуктун жана эксперттердин негизги көңүлү көбүнчө укуктук жана социалдык чектөөлөргө бурулуп келсе, бүгүнкү күндө аялдардын билим, кесиптик ишмердик жана саясий катышуусу жаатында жетишкен реалдуу натыйжалары кеңири байкалууда. Аялдар илим, билим берүү, медицина жана башкаруу тармактарында активдүү күчкө айланып, өлкөнүн социалдык-экономикалык өзгөрүүлөрүнө өбөлгө түзүүдө.
Иранда аялдар көп жылдан бери жогорку окуу жайларындагы студенттердин жана академиялык коомчулуктун мүчөлөрүнүн басымдуу бөлүгүн түзүп келишет. 2025-жылга карата аялдар профессордук-окутуучулук курамдын 56%дан ашыгын, студенттердин болсо 63%ын түзөрү белгиленет. Бул көрсөткүчтөр аялдардын илим, инженерия, медицина, педагогика жана башка негизги тармактарда кесиптик жөндөмдөрүн активдүү өнүктүрүп жатканын далилдейт. Аялдардын жогорку билим деңгээли илимий жана кесиптик элитанын калыптанышына, өзгөчө ири шаарларда социалдык мобилдүүлүктүн жогорулашына жол ачууда.
Жетекчиликте жана коомдук чөйрөдө аялдардын ийгиликтери да байкалат. Акыркы он жылдыкта ондогон аялдар министр, мамлекеттик мекемелердин жетекчиси, элчи, башкы консул сыяктуу жогорку кызматтарга дайындалып, өлкө тарыхында биринчи жолу салттуу түрдө “эркектерге тиешелүү” деп эсептелген тармактарда туруктуу ийгиликтерди жаратышууда. Аялдардын башкаруу процесстерине активдүү катышуусу алардын кесиптик статусун гана бекемдеп тим болбостон, расмий саясаттагы катышуусунун кеңейүү тенденциясын да көрсөтөт.
Мындан тышкары, аялдар илим жана ишкерлик жаатында да активдүү роль ойнойт. Расмий маалыматтар боюнча, өлкөдө патенттелген ойлоп табуулардын 24%дан ашыгы аялдарга таандык. Бул алардын өлкөнүн инновациялык жана технологиялык потенциалына салымы жогору экенин тастыктайт. Медицинада, билим берүүдө жана илимий изилдөөдө аялдар негизги ролду ойноп, көрүнүктүү жана эффективдүү профессионалдык элитаны түзөт. Айрыкча чоң шаарларда аялдар эркектер менен бирдей шартта жумушка орношуп, өз тармагында маанилүү роль ойноп, өлкөнүн экономикасынын өнүгүшүнө салым кошууда.
Бул жетишкендиктердин социалдык жана маданий зор мааниси бар.
Аялдардын билим деңгээлинин жана кесипкөйлүгүнүн жогорулашы коомдо жаңы стандарттар менен ролдорду калыптандырууда. Аялдардын башкаруу, билим берүү жана ишкердиктеги активдүүлүгү алардын экономикалык көзкарандысыздыгын жана үй-бүлөлүк, коомдук чечимдерге болгон таасирин бекемдейт.
Учурдагы тенденциялар оң динамикадан кабар берет. Аялдар өлкөнүн кесиптик жана интеллектуалдык чөйрөсүнүн көрүнүктүү жана таасирдүү бөлүгү болуп калды. Алардын илим, медицина, билим берүү, башкаруу жана ишкердиктеги ийгиликтери коомдун жана маданий нормалардын акырындап өзгөрүшүнүн негизи болууда. Аялдардын өсүп жаткан профессионалдык үлгүлөрү салттуу чектөөлөрдү бара-бара бузуп, өлкөдө аялдардын өнүгүүсүнө кеңири мүмкүнчүлүктөрдү ачууда.
Иранда акыркы жылдары аялдардын ролу билим берүүдө, кесиптик тармактарда жана башкарууда активдүү катышуусу менен мүнөздөлөт. Бул жетишкендиктер өлкөнүн келечек муундары үчүн оң келечек түзүп, аялдардын социалдык, экономикалык жана маданий прогресстеги маанилүү кыймылдаткыч күчкө айланганын айкын көрсөтөт.


















