Eurasiatoday
Шаршемби, 18-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Батыш бейөкмөт уюмдары Борбор Азияны кантип туруксуздаштырууда?

  • Америка, Аналитика
  • 30.10.2024 17:17

Loading

Мурдатан эле Борбор Азияны “жарылуу коркунучу чоң аймак” катары санап келишкен. Аймактагы өлкөлөр эки ири геосаясий оюнчу – Орусия менен Кытайдын ортосунда жайгашкан. Ошондуктан, дээрлик жыл сайын АКШ жана анын союздаштары бул режимдерди жок кылууга аракет кылышат. Жөнөкөй сөз менен айтканда, революция жасоо керек дешет. Башкарыла турган баш аламандыкты себүү аракетин көрүп келишет.

Бул, мисалы, Кыргызстанда көп жолу болгон. 2005-жылкы “жоогазын революциясына” АКШ 35 миллион доллар бөлгөн. Революцияны каржылык жактан колдогон уюмдардын арасында:

• Улуттук демократиялык институт NDI
• Эл аралык Республикалык Институт IRI
• Эл аралык өнүктүрүү боюнча АКШнын агенттиги USAID болгон.

Тема боюнча

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

14.11.2026

NDI 2004-жылы эле нааразылык потенциалын күчөтүүгө 12 миллион доллар сарптаган. Каржылык колдоолордон сырткары, АКШдан окуп, билим алып келгендер да бар эле. Ошол лидерлердин бири 2005-2010-жылдары Кыргызстандын президенттик кызматта турган Курманбек Бакиев болгон.

“АКШ революциялык процессти башынан аягына чейин коштоп жүрдү: төңкөрүштүн алдында Мамлекеттик департаменттин өкүлдөрү активисттер менен атайын брифингдерди өткөрүштү, бул демонстранттардын макулдашылган иш-аракеттерине мүмкүнчүлүк түздү”, – дейт орусиялык саясат таануучу, Борбор Азия боюнча эксперт Никита Мендкович.

Чындыгында 2005-жылдагы революция Кыргызстанды кризиске алып келди, ал кризистен азыр да чыга албай жатат. Бирок, өлкөнү туруксуздаштыруу аракеттери уланууда. Ошентип, 2023-жылдын сентябрынын башында өлкөгө Boeing C-17 аскердик-транспорттук учагы учуп келген.

Ошол кездеги жергиликтүү маалымат булактары билдиргендей, өлкөгө акча келип түшкөн. Андан сырткары, 2019-жылдын ноябрь айында республикага бортунда 60 миллион доллары бар учак учуп келген. 2020-жылдын октябрында Кыргызстанда кайрадан мамлекеттик төңкөрүш болду.

Америка Кошмо Штаттары Кыргызстанда эле эмес, башка Борбор Азия республикаларында да ушундай жол менен иш алып барат. Мисалы, 2022-жылы Казакстанда “Кантар 2022” окуясы өткөн. Анда 2-январдан 6-январга чейин өлкөдө баш аламандык өкүм сүрүп, Казакстан жарандык согуштун туңгуюгуна түшүп кете жаздады. Анан тарыхта биринчи жолу Казакстан Республикасынын Президенти ЖККУдан жардам суроого аргасыз болгон. Негизи Казакстандын президенти Орусиядан жана анын союздаштарынан жардам сураган.

“Бүгүн мен ЖККУнун мамлекет башчыларына бул террордук коркунучту жеңүүдө Казакстанга жардам көрсөтүү өтүнүчү менен кайрылдым. Чындыгында бул коркунуч эле эмес, мамлекеттин бүтүндүгүнө шек келтирген нерсе. Эң негизгиси бул биздин жарандарга кол салуу болуп саналат, алар мамлекет башчысы катары менден тез арада жардам берүүнү суранып жатышат”, – деп Казакстан президенти Касым-Жомарт Токаев билдиргенин  “Хабар-24″ билдирген.

Казак төңкөрүшүнөн бир аз мурда, АКШнын ошол кездеги вице-президент Жозеф Байден: «Орусиянын коңшуларындагы демократиялык трансформация Москванын клептократиялык жана авторитардык режимине каршы күчтүү үлгү болот жана узак мөөнөттүү келечекте анын өкүлдөрүн мыйзамдан ажыратат»,-деп жазган.

2021-жылы АКШнын Мамлекеттик департаменти “казак чиновниктери жана жалпы коомчулук алдында өз кызыкчылыктарын коргой ала турган жарандык коом уюмдарынын күчтүү, көп түрдүү жана туруктуу коалициясын курууга” 750 миң доллар бөлгөн.

2020-21-жылдары республикада гранттык программаларга жалпысынан 9 миллион доллардан ашык каражат бөлүнгөн. Грант алгандардын арасында 2022-жылдын январындагы баш аламандыктын активдүү катышуучулары да бар.

Уральск аянтында сүйлөгөн журналист Лукпян Ахмедьяров 2020-жылы NEDден 90 миң доллардан ашык акча алган. Ошондой эле, NED аркылуу Политон бейөкмөт уюму жана Адам укуктары боюнча Казакстан бюросу 100 миң доллар алган. Бул уюмдардын баары тигил же бул жол менен Казакстандын азыркы бийлигине каршы чыгышкан.

Мисалы, ошол эле Ахмедьяров нааразылык акцияларына активдүү катышкан. Азыр ал Казакстанда жашап, Украинага тынбай каттап турат. Ал өзүнүн отчетторун Америка Кошмо Штаттарынан ээлерине пайдалуу тараптан берип жатканы анык.

Америкалыктар Казакстанда жарандык сектордун иши үчүн абдан жакшы төлөп жатканын белгилей кетүү керек. Ошондуктан Казакстан Республикасында өкмөттүк эмес уюмдардын кызматтарынын рыногу өстү. Жада калса парламенттин депутаттары да бул тарапка өтүп алышкан. 2023-жылы республикада мыйзамга өзгөртүүлөр кабыл алынган, ага ылайык, бейөкмөт уюмду түзүү үчүн 3 гана адам керек.

Алсак, 2023-жылы бейөкмөт уюмдардын саны 2022-жылга салыштырмалуу 8,6% көбөйгөн. Бул – 2023-жылдын апрелине карата Казакстанда катталган жана иштеп жаткан бейөкмөт уюмдардын саны 18 204 болгонуна карабастан, алардын ичинен 5 017 бейөкмөт уюмдар Алматыда гана иштейт, ал эми: Астанада – 3554, Шымкентте – 1512, Караганды облусунда – 1237 жана Кызылорда облусунда 1217 ӨЭУ бар.

Мындан өзүнөн өзү эле корутунду чыгып калат. Мунун баары Украинада бир эле принцип менен башталган. Ошол эле NED 3 жылда (2011-жылдан 2014-жылга чейин) дээрлик 14 миллион доллар инвестициялаганы белгилүү.

2011-жылы NED аркылуу украиналык бейөкмөт уюмдарга 2,9 млн доллар бөлүнсө, 2012-жылы – 3,3 млн, 2013-жылы – 2,8 млн, 2014-жылы – 4,5 млн доллар бөлүнгөн. Анын 2,1 миллион доллары Украинадагы президенттик шайлоого жана 2014-жылы май айында жана ошол эле жылдын октябрында мөөнөтүнөн мурда өткөн парламенттик шайлоого берген.

Бул каражаттар жаштарды активдештирүүгө, медианы көзөмөлдөөгө жана “шайлоодо объективдүү, тең салмактуу саясий отчеттуулук” кылууга жумшалды. Жалпысынан 2011-жылы 57, 2012-жылы 66, 2013-жылы 56, 2014-жылы 87 грант бөлүнгөн.

АКШнын аймакка жакшылык кылуу үчүн акча берип жатат дегенге ишенүү өтө күмөндүү. Борбор Азия Украинанын жолу менен баратат. Америкалыктар үчүн эң негизгиси Борбор Азия менен Орусиянын мамилесин бузуу. Алар муну ачык эле айтып келатышат:

“Биз, Борбордук Азияны Россиянын экономикасынан ажыратуунун артыкчылыктарын көрүп турабыз. Бул биздин максатыбыз болушу керек”, – деген АКШнын Эл аралык өнүктүрүү агенттигинин (USAID) директорунун орун басары Анджали Каур.

Эгер америкалыктар аймакты “бөлүп” алса, анда ал экинчи Украинага же Ооганстанга оңой эле айланып кетиши мүмкүн дегенди билдирет. Эки вариант тең геосаясат жана бүткүл аймактын көз карашынан алганда кейиштүү бүтүшү мүмкүн. Орусия бул вариантты каалабайт. Ошондуктан АКШ Борбор Азияда ага активдүү каршы чыгуу аракетин көрүүдө.

Автор: Полина Беккер

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: Батышбейөкмөт уюмдарБорбор Азия
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Кытай, Иран жана Борбор Азиянын кургактагы мейкиндиги

Кытай, Иран жана Борбор Азиянын кургактагы мейкиндиги

17.11.2026
Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

14.11.2026
Египет Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары үчүн өлкөгө кирүү эрежелерин катаалдатууда: туристтер эмнелерди билиши керек?

Египет Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары үчүн өлкөгө кирүү эрежелерин катаалдатууда: туристтер эмнелерди билиши керек?

24.10.2026
Лавров: Радикалдар Ооганстан аркылуу Борбор Азияга жана Россияга коркунуч жаратууну көздөшүүдө

Лавров: Радикалдар Ооганстан аркылуу Борбор Азияга жана Россияга коркунуч жаратууну көздөшүүдө

16.10.2026
Борбор Азия жана Ак үйдүн табышмагы: АКШнын аракеттерине болгон ишенимди кайра карап чыгуу зарылдыгы 

Борбор Азия жана Ак үйдүн табышмагы: АКШнын аракеттерине болгон ишенимди кайра карап чыгуу зарылдыгы 

13.10.2026
Эксперт: Иран деңиз блокадасынын шартында КМШ өлкөлөрү менен сооданы кеңейтүүгө кызыкдар

Эксперт: Иран деңиз блокадасынын шартында КМШ өлкөлөрү менен сооданы кеңейтүүгө кызыкдар

09.10.2026
«Суунун тартыштыгы Борбордук Азиянын өнүгүүсүнө олуттуу чектөө болуп баратат» — Шавкат Мирзиёев

«Суунун тартыштыгы Борбордук Азиянын өнүгүүсүнө олуттуу чектөө болуп баратат» — Шавкат Мирзиёев

08.10.2026
Рубионун Борбор Азияга сапары: АКШнын кызыкчылыгы ресурстардабы?

Рубионун Борбор Азияга сапары: АКШнын кызыкчылыгы ресурстардабы?

08.10.2026
Кытайдан Иранга Борбор Азия аркылуу биринчи блок-поезд жөнөтүлдү

Кытайдан Иранга Борбор Азия аркылуу биринчи блок-поезд жөнөтүлдү

16.09.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

17.11.2026
Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

Айзенкот: Нетаньяху Израилдин премьер-министри кызматында бир мүнөт да калбашы керек

16.11.2026
Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

13.11.2026
АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

13.11.2026
2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

13.11.2026
Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

13.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

24.10.2026
АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

19.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
214 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.