Eurasiatoday
Бейшемби, 19-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

20 өлкөнүн лидерлери Бишкектеги ШКУ саммитинде эмнелерди талкуулашат?

  • Аналитика
  • 30.08.2026 12:46

Loading

31-августтан 1-сентябрга чейин Бишкекте өтө турган ШКУнун (Шанхай кызматташтык уюму) 26-саммити уюмдун 25 жылдыгына туш келет. Анда 20дан ашык өлкөнүн лидерлери көз карандысыз төлөм системасын жана Өнүктүрүү банкын ишке киргизүү боюнча практикалык кадамдарды талкуулай турганы күтүлүүдө.

Саммиттин дагы бир маанилүү милдети — Иран боюнча бирдиктүү позицияны иштеп чыгуу. АКШ менен Израилдин Жакынкы Чыгыштагы аракеттерин уюм айыпташы мүмкүн болгон жыйынтыктоочу Бишкек декларациясындагы билдирүүлөрдүн канчалык катуу болору да кызыгуу жаратууда.

Бишкекке кимдер келет?

Тема боюнча

Кытайда Орусия, АКШ жана КЭР лидерлеринин үч тараптуу жолугушуусу өтүүдө

Кытайда Орусия, АКШ жана КЭР лидерлеринин үч тараптуу жолугушуусу өтүүдө

19.11.2026

«ШКУга 25 жыл: туруктуу тынчтыкка, өнүгүүгө жана гүлдөп-өсүүгө бирге карай» деген ураан алдында Бишкекте 31-августтан 1-сентябрга чейин өтө турган саммитке 20дан ашык өлкөнүн лидерлери — ШКУнун 10 толук кандуу мүчөсү жана уюмдун өнөктөш мамлекеттеринин өкүлдөрү чогулат.

Атап айтканда, өз катышуусун Орусиянын президенти Владимир Путин, Кытай Эл Республикасынын төрагасы Си Цзиньпин, Индиянын премьер-министри Нарендра Моди, Ирандын президенти Масуд Пезешкиан жана Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдоган тастыкташкан.

Дүйнөлүк лидерлерге БУУнун башкы катчысы Антониу Гутерриш да кошулууну пландап жатат.

ШКУнун масштабы

27 мамлекет, анын ичинде 10 мүчө өлкө жана 17 өнөктөш мамлекет;

3,5 миллиард адам;

Евразия аймагынын 65%;

30 триллион доллар — жалпы ички дүң өнүм;

1 триллион доллар — ички соода жүгүртүү;

409 миллиард доллар — Орусиянын ШКУ өлкөлөрү менен болгон товар жүгүртүүсү.

Жолугушуунун күн тартибинде эмне бар?

Бишкек саммити өткөн жылы Кытайдын Тяньцзин шаарында өткөн ШКУ лидерлеринин жолугушуусунун логикалык уландысы болот. Ал жолугушууда уюмду кеңири масштабда реформалоо башталганын КМШ өлкөлөрү институтунун Евразиялык интеграция жана ШКУну өнүктүрүү бөлүмүнүн башчысы Владимир Евсеев белгилейт.

Анын айтымында, Бишкектеги күн тартиби бир жыл мурда жарыяланган чечимдерди жана демилгелерди иш жүзүндө жүзөгө ашырууга негизинен багытталат:

ШКУнун Өнүктүрүү банкын жана көз карандысыз төлөм системасын түзүү;

уюмга кошулуу жол-жобосун жөнөкөйлөтүү;

ШКУнун коопсуздук борборлорунун системасын ишке киргизүү.

Бишкек саммитинин маанилүү милдеттеринин бири — Ирандын айланасындагы кырдаал боюнча бирдиктүү позицияны иштеп чыгуу жана АКШ менен Израилдин саясатын жана аракеттерин айыптоо, дейт РАНдын Дүйнөлүк экономика жана эл аралык мамилелер институтунун Борбордук Азия секторунун башчысы Станислав Притчин. Анын айтымында, ШКУ ушул кезге чейин өзүнүн толук кандуу мүчөсүнө каршы түздөн-түз агрессия болгонуна карабастан, бул маселе боюнча уюм катары расмий позициясын билдире элек.

Саммиттин жыйынтыктоочу документи — Бишкек декларациясынын тексти Орусия менен Кытайдын уюмдагы таасиринин көрсөткүчү болот деп эсептейт Владимир Евсеев. Тегеран АКШ менен Израилдин саясатын катуу айыптоону талап кылууда. Эгер Орусия менен Кытай буга каршы болбосо, ШКУнун башка мамлекеттери Батыштын кысымына сезимтал (Борбордук Азия өлкөлөрү, Индия). Ошондуктан алар тең салмактуулукту сактоого аргасыз болуп, Вашингтондун реакциясын жаратышы мүмкүн болгон формулировкаларды жумшартууга аракет кылышы мүмкүн.

ШКУнун өз төлөм системасын жана Өнүктүрүү банкын түзүүгө эмне тоскоол болууда?

Тяньцзинь декларациясында ШКУнун Өнүктүрүү банкын түзүү жана уюмдун көз карандысыз төлөм системасын калыптандыруу боюнча чечимдер камтылган. Өткөн бир жыл ичинде мүчө өлкөлөрдүн каржы министрлери бул демилгелер боюнча бир нече жолу консультация өткөрүштү. Бишкекте аларды ишке ашыруу боюнча конкреттүү кадамдар жөнүндө сөз болушу мүмкүн экенин Владимир Евсеев белгилейт.

Буга Батыштын ШКУ катышуучуларына жасаган кысымы, анын ичинде АКШ тарабынан санкциялар менен бир нече жолу түздөн-түз коркутуулар, ошондой эле техникалык маселелер тоскоол болууда, дейт Станислав Притчин. Маселен, рубль, юань же рупий сыяктуу улуттук валюталардын бирин негизги эсептешүү бирдиги катары тандоо кыйын, анткени алардын бири-бирине карата курсу өзгөрмөлүү. Мүмкүн болгон варианттардын бири катары ШКУнун шарттуу өз валютасын түзүү каралууда. Бул евро киргизилгенге чейин европалык өлкөлөрдүн эсептешүүлөрүндө колдонулган экюга окшош болушу мүмкүн.

Мындан тышкары, ШКУнун айрым катышуучулары, биринчи кезекте Индия, Кытайдын финансылык үстөмдүгүнөн кооптонушат. Өзүнчө бир техникалык маселе — көз карандысыз финансылык системаны бардык оюнчулардын кызыкчылыктарын эске алган чындап эле адилеттүү жана көп тараптуу система кылып түзүү, дейт Владимир Евсеев.

Өзүн үстөмдүк кылган платформа катары сунуштоого даяр Кытай менен бардык тараптардын кызыкчылыгын эске алган тең салмактуу шарттарды макулдашуу кыйын, дейт Станислав Притчин. Жалпысынан тараптар көп тараптуу чечим издөөгө умтулууда, бирок бул процесс, тилекке каршы, иштин ылдам жүрүшүнө өбөлгө түзбөйт.

Владимир Евсеев Батыштын бир тараптуу санкцияларына туш болгон мамлекеттердин долбоорлорун каржылабаган БРИКСтин Жаңы өнүктүрүү банкынын терс тажрыйбасын белгилейт. ШКУнун банкы ушундай эле жолго түшүп кетпеши маанилүү жана татаал милдет болуп саналат.

ШКУ кеңейүүнү улантабы?

Маанилүү өзгөрүүлөрдүн бири — ШКУга кошулуу жол-жобосунун иш жүзүндө жөнөкөйлөтүлүшү болду. 2025-жылдын 1-сентябрынан тартып «диалог боюнча өнөктөштөр» менен «байкоочулар» бирдиктүү «ШКУнун өнөктөштөрү» деген категорияга бириктирилди. Алар уюмга мүчөлүккө талапкер боло алышат. Мындай кадам биринчи кезекте АСЕАН өлкөлөрүнүн жана Жакынкы Чыгыш мамлекеттеринин эсебинен уюмдун мындан ары кеңейишине шарт түзүүгө багытталган.

Орусия, Кытай жана Борбордук Азиянын төрт мамлекети — Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан жана Өзбекстан — 2001-жылы ШКУну негиздешкен. Москва менен Бээжин үчүн уюм Евразиядагы өз позицияларын бекемдөөнүн жана тең салмактуу өнөктөштүктү өнүктүрүүнүн маанилүү мейкиндигине айланган. Ал эми Астана, Бишкек, Душанбе жана Ташкент үчүн бул Борбордук Азия үчүн эң маанилүү оюнчуларды — Орусияны, Кытайды, кийинчерээк Индияны — бириктирген дүйнөлүк аянтча болуп калды, деп белгилейт Станислав Притчин. Анын айтымында, ШКУ аркылуу Борбордук Азия алар менен болгон мамилелерин тереңдетип, институтташтырууда, бул аймактын көп багыттуу саясатынын эң маанилүү бөлүгү болуп саналат.

25 жыл ичинде уюм үч жолу кеңейди: 2017-жылы ага Индия менен Пакистан кошулган, 2023-жылы Иран, ал эми 2024-жылы Беларусь мүчө болгон. Индия үчүн ШКУга катышуу, анын ичинде Кытайдын таасирин тең салмактоонун маанилүү куралы. Пакистан менен Иран үчүн болсо бул Батыштын санкциялык кысымына жооп жана жаңы евразиялык соода багыттарына кошулуунун жолу болуп саналат.

Беларустун президенти Александр Лукашенко өз өлкөсү үчүн ШКУга катышуу «стратегиялык келечекти» ачарын, биринчи кезекте соода-экономикалык жана инвестициялык кызматташтыкты, транспорттук-логистикалык, маалыматтык-коммуникациялык жана башка инфраструктураны өнүктүрүүгө шарт түзөрүн билдирген.

Бүгүнкү күндө ШКУнун өнөктөш макамына ээ жана демек, уюмга кирүү мүмкүнчүлүгүнө ээ 17 мамлекет бар: Монголия (2004-жылдан), Шри-Ланка (2009), Афганистан жана Түркия (2012), Камбоджа (2015), Азербайжан, Армения жана Непал (2016), Египет, Катар жана Сауд Арабиясы (2022), Бахрейн, Кувейт, Мальдив аралдары, Мьянма жана БАЭ (2023), Лаос (2026).

Иш жүзүндө ШКУнун мындан аркы кеңейиши уюм ичиндеги өзгөрүүлөр аяктаганга чейин бир аз убакытка токтоп турушу мүмкүн, деп эсептейт Владимир Евсеев. Анын пикиринде, жакынкы келечекте ШКУнун өнөктөштөрүнүн саны көбөйүшү мүмкүн, бирок толук кандуу мүчөлөрдүн тизмеси кеңейбеши ыктымал.

Саясат таануучу Тегерандын Ормуз кысыгын бөгөттөө боюнча аракеттери ШКУнун өнөктөшү болгон Перс булуңундагы араб монархияларынын нааразычылыгын жаратып жатканын белгилейт. Ушул себептен БАЭ менен Бахрейндин өкүлдөрү саммитке катышпай жатышат. Жалпысынан Жакынкы Чыгышта жаңы өнөктөштөрдү тартуу процесси да кысымга туш болууда.

Бишкекте коопсуздуктун кайсы маселелери талкууланат?

Тяньцзинде ШКУнун төрт коопсуздук борборунан турган системаны түзүү жарыяланган: ШКУ мамлекеттеринин коопсуздугуна коркунучтарга жана чакырыктарга каршы аракеттенүү боюнча универсалдуу борбор, Маалыматтык коопсуздук борбору (экөө тең Ташкентте), Транс улуттук уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөшүү борбору (Бишкекте) жана Баңгизатка каршы борбор (Душанбеде). Бишкекте уюм өлкөлөрүнүн лидерлерине бул түзүмдөрдү ишке киргизүү боюнча алгачкы иштердин жыйынтыгы тууралуу маалымат берилет.

Ошондой эле Тяньцзинь декларациясында ШКУ өлкөлөрү биринчи жолу жасалма интеллект (ЖИ) тармагындагы тобокелдиктердин алдын алуу боюнча биргелешип иштөөгө расмий милдеттенме алышкан. Бишкекте жарандык жана аскердик ЖИ технологияларынын коопсуздугун көзөмөлдөөнүн практикалык механизмдерин талкуулоо пландаштырылууда.

Тарыхый жактан алганда, ШКУ Орусия, Кытай, Казакстан, Кыргызстан жана Тажикстандын ортосундагы чек араларда аскердик ишенимди бекемдөө жөнүндө келишимден келип чыккан. Бирок ал эч качан аскердик блок болгон эмес, деп түшүндүрөт Владимир Евсеев. Анын катышуучуларынын коопсуздук жаатындагы кызматташтыгы терроризмге, сепаратизмге жана экстремизмге каршы биргелешкен күрөшүүдөн турат. 2003-жылдан бери ШКУнун «Тынчтык миссиясы» машыгуулары дал ушул максатка багытталган. Бул тизмеге башка аскердик эмес коркунучтар да кошулат: эл аралык кылмыштуулук, курал-жарактын жана баңгизаттын мыйзамсыз жүгүртүлүшү, ошондой эле киберкоопсуздук жаатындагы чакырыктар.

Автор: Илья Арзуманов.

Булак: expert.ru

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Индияда көпүрө урап түштү

Индияда көпүрө урап түштү

19.11.2026
Кытайда Орусия, АКШ жана КЭР лидерлеринин үч тараптуу жолугушуусу өтүүдө

Кытайда Орусия, АКШ жана КЭР лидерлеринин үч тараптуу жолугушуусу өтүүдө

19.11.2026
ЖМК: Трамп Вэнстин Иран боюнча позициясынан улам ага нааразы болуп жатканы айтылууда

ЖМК: Трамп Вэнстин Иран боюнча позициясынан улам ага нааразы болуп жатканы айтылууда

19.11.2026
Ирандын абадан коргонуу күчтөрү Ормуз кысыгынын аймагында америкалык MQ-9 учкучсуз учуучу аппаратын атып түшүрдү

Ирандын абадан коргонуу күчтөрү Ормуз кысыгынын аймагында америкалык MQ-9 учкучсуз учуучу аппаратын атып түшүрдү

19.11.2026
Израиль парламентинин вице-спикери палестиналык кесиптештерин мазактаганы үчүн төрт депутатты жыйын залынан чыгарды

Израиль парламентинин вице-спикери палестиналык кесиптештерин мазактаганы үчүн төрт депутатты жыйын залынан чыгарды

19.11.2026
Монголиянын парламенти Ухнаагийн Хүрэлсүхтүн президенттик кызматтан кетүү өтүнүчүн канааттандырды

Монголиянын парламенти Ухнаагийн Хүрэлсүхтүн президенттик кызматтан кетүү өтүнүчүн канааттандырды

19.11.2026
Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Кытай Ирандын эгемендигин колдойт жана санкцияларды жоюуга чакырат

Кытай Ирандын эгемендигин колдойт жана санкцияларды жоюуга чакырат

19.11.2026
Ирандын чек аралары каршылаш тараптын кысымына карабастан толук корголгон

Ирандын чек аралары каршылаш тараптын кысымына карабастан толук корголгон

19.11.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Карануска

МАГАТЭнин Иран жана Израилге карата кош стандарттары: Иран ТИМинин өкүлү Гроссиге жооп берди

19.11.2026
Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

18.11.2026
Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

18.11.2026
АКШ Иранга каршы согушта мөөнөтү өтүп кеткен ок-дарыларды колдонгонун моюндады

АКШ Иранга каршы согушта мөөнөтү өтүп кеткен ок-дарыларды колдонгонун моюндады

18.11.2026
Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

17.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

18.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
216 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.