Катар университетинин окутуучусу жана Атлантикалык кеңештин изилдөөчүсү Али Бакыр АКШнын президенти Дональд Трамптын Жакынкы Чыгыштагы сапарын жана анын мүмкүн болгон өнүгүү сценарийлерин талдаган макала даярдаган.
АКШнын президенти Дональд Трамп бүгүн Сауд Аравиясында өтө турган Перс булуңундагы араб мамлекеттеринин кызматташтык кеңешинин (ССАГПЗ) саммитине катышуу менен Жакынкы Чыгыштагы турнесин баштайт. Андан кийин ал Катарга, соңунда Бириккен Араб Эмираттарына (БАЭ) барат. Аны менен кошо Ак үйдүн жогорку кызматкерлери, министрлер, жогорку даражалуу чиновниктер жана бизнес өкүлдөрүнөн турган чоң делегация сапарга чыгат.
Инвестиция, экономикалык кызматташтык, соода жана эки тараптуу мамилелер Сауд Аравиясы, Катар жана БАЭ сыяктуу бай жана таасирдүү өлкөлөрдө боло турган бул визиттин негизги темалары болот. Трамптын администрациясы Перс булуңундагы өлкөлөрдүн фонддорунан АКШга жүздөгөн миллиард долларлык инвестиция тартууну көздөөдө.
Сүйлөшүүлөрдө көтөрүлүшү мүмкүн болгон башка маселелер:
– Израилдин Газага жасаган чабуулдары,
– Палестинанын мамлекеттүүлүк макамы,
– Ирандын өзөктүк программасы боюнча сүйлөшүүлөр,
– Йемендеги «Ансаруллах» (хуситтер) менен ок атышпоо тууралуу келишим.
Ошондой эле Сирия жана Ливан маселелери да күн тартибине чыгышы мүмкүн. Күтүлүп жаткандай, Сириянын президенти Ахмед аш-Шараа Трамп менен жолугушууну суранып, санкцияларды алып салуу жана АКШнын Сириянын экономикасын жана мунай секторун калыбына келтирүүгө катышуусун талкуулайт.
Бул турне Трамптын образын ийгиликтүү лидер катары көрсөтүүгө багытталган. Анда жүздөгөн миллиард долларлык инвестициялар жана келишимдер тууралуу убада берилет, саясий жана коопсуздук байланыштары бекемделет. Келишимдер төмөнкү тармактарды камтышы мүмкүн:
– Жасалма интеллект,
– Транспорт,
– Кен өнөр жайы,
– Энергетика,
– Инфраструктура,
– Авиация,
– Коргонуу,
– Мүмкүн болсо жарым өткөргүчтөр жана өзөктүк энергетика.
Аброй маселеси
Бул сапар өзгөчө мааниге ээ, анткени Дональд Трамп азырынча ички да, тышкы саясатта да олуттуу ийгиликке жетише элек. Ал кездешип жаткан кыйынчылыктарга төмөнкүлөр кирет:
– Соода согушу,
– Израилдин Газага чабуулу,
– Ирандын өзөктүк келишимине байланыштуу белгисиздик,
– Россия-Украина жаңжалынан чыга албаган кырдаал,
– Канада менен Гренландиянын ортосундагы чыңалуу,
– Кытай менен мамиленин курчушу.
Ушундай шартта Жакынкы Чыгыштагы бул дипломатиялык сапар жана мультимиллиарддык келишимдерге жетишкен лидердин образы Трамптын саясий ийгиликсиздиктерин көмүскөдө калтыра алат. Бул жагдайды Перс булуңундагы өлкөлөр да түшүнүп, Трампты шаан-шөкөт менен тосуп алып, кең пейилдүүлүгүн көрсөтүшөт. Мындай мамиле анын жеке «эгоcун» ыраазы кылуу менен эле чектелбестен, анын АКШ ичиндеги жана дүйнөлүк аренадагы аброюн да көтөрүшү мүмкүн. Трампка «чоң жеңиш» дагы эле керек. Бул жагдайда эки тарап тең утушта болушу ыктымал. Бирок убада кылынган иштердин баары эле ишке ашпай калышы мүмкүн: айрым демилгелер ишке ашса, башкалары жөн гана шоу катары кала берет.
Биринчи президенттик мөөнөтүндө Трамп Израилге да барган, бирок бул ирет ал маршруттан чыгарылган. Бул абдан символикалык кадам. Азыркы Нетаньяхунун өкмөтү Трампка эч кандай баалуу сунуш бере албайт, тескерисинче, жаңы көйгөйлөрдү жаратат жана Трамптын беделине көө жабат. Бул Трамптын Газада ок атышууну токтото албай жатканын ачык көрсөтөт — бул көп жагынан Нетаньяхунун каршылыгына байланыштуу.
2020-жылдын аягында Байден шайлангандан кийин берген интервьюсунда Трамп палестиндиктер менен тынчтык орнотуу аракетинин ийгиликсиз болушуна Нетаньяхуну күнөөлөгөн: «Нетаньяху тынчтыкты эч качан каалаган эмес» деген. Сауд Аравия Израилди таанууга кызыкдар экенин билдирсе да, ал алгач палестин мамлекеттүүлүгүнө байланыштуу реалдуу кадамдарды көрүүнү кааларын айткан — бул шартты Израиль аткара элек. Reuters агенттиги билдиргендей, АКШнын стратегиясы өзгөрдү: эми Вашингтон Сауд Аравиядан Израил менен мамиле түзүүнү жарандык өзөктүк энергетика тармагындагы программаларды илгерилетүүнүн баштапкы шарты катары талап кылбайт.
Трамп – ортомчу катары
Башка ийгиликтерге карабастан, бул сапар АКШнын негизги союздаштары менен жөн гана дипломатиялык байланыш болбостон, геосаясий демилгени кайра өзүнө кайтарууга жана күчүн көрсөтүүгө багытталган стратегиялык кадам. Экономикалык кызматташтыкка, коргонуу келишимдерине жана стратегиялык инвестицияларга басым жасоо менен Вашингтон Перс булуңунун каржылык жана саясий мүмкүнчүлүктөрүн колдонуп, Трампты ортомчу катары көрсөтүүнү көздөөдө. Бирок бул тышкы жаркыраган көрүнүштөрдүн артында аткарыла элек убада жана чечилбеген кыйынчылыктар турат.
Сауд Аравия, Катар жана БАЭ Трамптын символдук жеңишке болгон муктаждыгын түшүнүшөт, бирок палестин мамлекеттүүлүгү боюнча коркунучтуу саясий кадамдардан баш тартууда. Натыйжада, бул визит кыска мөөнөттө Трамптын лидерлик имиджин бекемдеши мүмкүн, бирок узак мөөнөттүү келечекте бардык сүйлөшүүлөр конкреттүү милдеттенмелерге айланабы же дүйнөлүк саясий күн тартибинин көлөкөсүндө калабы – бул негизги маселе болуп калат.


















