Eurasiatoday
Бейшемби, 19-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Кытай жарандарына жасалган чабуулдун артында ким турат?

  • ТОП жаңылыктар, Эксперттин пикири
  • 04.12.2025 12:30

Loading

Акыркы жумада Тажикстан–Афганистан чек арасында ал жерде иштеп жаткан кытай жарандарына кол салуу окуялары катталып,  беш кытай жараны курман болду. 26-ноябрда «Шохин СМ» тоо-кен ишканасынын үч кызматкери дрон соккусунан каза болгон. 30-ноябрда China Road and Bridge Corporation компаниясынын эки кызматкери афган аймагынан аткылоонун натыйжасында өлтүрүлгөн. Мындай чагымчылдык аракеттердин артында ким турат? Бул куралдуу  окуялардын себеби жана артында ким тургандыгы тууралуу саясый эксперт  Косим Бекмухаммад “Евразия Тудей” агенттигине төмөнкүдөй эксклюзивдүү маалымат берди:

– Өткөн аптада Тажикстандын чек ара райондорунда Афганистандан эки куралдуу кол салуу болду. Натыйжада беш кытай жараны каза таап, дагы бешөө жаракат алышты. Бул окуялар Душанбе менен Бээжиндин Афганистандын түндүгүндө активдешкен террористтик топтор тууралуу тынчсыздануусун күчөтүп, жаңы коопсуздук чараларын көрүүгө жана дипломатиялык байланыштарды активдештирүүгө түрткү болду.

Кытайдын Тажикстандагы элчилиги чек арага жакын аймактарда иштеген бардык кытай компанияларын жана жарандарын бул аймактарды таштап чыгууга чакырды. Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон өлкөнүн күч түзүмдөрүнүн жетекчилери менен жыйын өткөрүп, Афганистан жарандарынын чек арадагы мыйзамсыз жана провокациялык аракеттерин кескин айыптап, мындай окуялардын кайталанышына жол бербөө үчүн натыйжалуу чараларды көрүүнү тапшырды.

Тема боюнча

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026

Мындан тышкары, талибдер бийликке кайтып келгенден кийинки төрт жыл ичинде биринчи жолу Тажикстан менен Талибан тышкы иштер министрлери телефон аркылуу сүйлөшүүсүн өткөрүп, чек арадагы коопсуздук жана региондогу туруктуулук маселелерин талкуулашты.

Ошол эле учурда Reuters агенттиги Тажикстан Россия аскерлерин Тажикстан–Афганистан чек арасын биргелешип кайтаруу тууралуу ЖККУ менен сүйлөшүп жатканын билдирди. Бирок Тажикстандын ТИМи бул маалыматты четке какты. Алардын билдирүүсүндө Reuters «эл аралык коомчулукка туура эмес маалымат берди» деп айтылып, чек арадагы кырдаал туруктуу жана өлкөнүн компетенттүү органдарынын толук көзөмөлүндө экени белгиленди.

Афганистандын түндүгү — террористтик топтордун башпаанеги

Бадахшан, Тахар, Кундуз жана Баглан сыяктуу түндүк провинцияларында талибдер толук көзөмөлдөй албай турган көп сандаган террористтик топтор бар. Бул аймактардагы туруктуулуктун жоктугу дал ушул топторго пайдалуу. Ошондуктан Душанбе менен Кабулдун ортосунда дипломатиялык байланыштар түзүлө баштаган учурлар дал ушул топтор үчүн ыңгайлуу мезгил болуп саналат.

Мындай чабуулдар аркылуу алар талибдердин Афганистан аймагын толук көзөмөлдөөгө алы жетпей жатканын көрсөтүүнү, ошондой эле Тажикстанга чек аранын коопсуздугу боюнча Кабулга ишенүү мүмкүн эместей көрүнүш жаратууну көздөйт.

Кытай жарандарына кол салуулар да кокустук эмес. Кытай Борбор Азияда жана Афганистанда инфратүзүмдү өнүктүрүүдө маанилүү роль ойнойт. Айрыкча «Вилаят Хорасан» сыяктуу террористтик топтор Кытайды «уйгур мусулмандарын кысымга алууда» деген шылтоо менен идеологиялык душман катары карашат жана анын региондогу позициясына нааразы болушат.

Ошондуктан бул чабуулдар эл аралык реакцияны күчөтүү, Кытайдын инвестицияларынын азайышына шарт түзүү жана анын Борбор Азиядагы таасирин солгундатып коюу максатын көздөйт.

Андан тышкары, Кытай Афганистанда, айрыкча кен байлыктарды казып алуу тармагында, эң ири чет элдик инвестор болуп саналат. Демек, кытайларга кол салуу — талибдердин позициясына да сокку урууну билдирет. Бул жагдайды Кабул жетекчилиги да түшүнүп турат, ошондуктан талибдер Афганистандын түндүгүндөгү топторду көзөмөлдөөгө көбүрөөк аракет кылышы мүмкүн.

Кол салуунун артында кайсы топтор турушу мүмкүн?

Талибдер бул чабуулдарды айыптап, алар «региондогу өлкөлөрдүн ортосуна ишенимсиздик жаратууну көздөгөн күчтөр тарабынан жасалган» деп билдиришти, бирок конкреттүү аттарды аташкан жок.

Эң ыктымал аткаруучулар төмөнкү топтор болушу мүмкүн:

«Вилаят Хорасан» — акыркы жылдары Афганистанда жана Пакистанда кытай жарандарына жана объектилерине көптөгөн кол салууларды жасаган. Бул топтун Тажикстан чек арасындагы чабуулу талибдердин аброюна шек келтирүүнү көздөйт.

«Ансаруллах» — Тажикстан–Афганистан чек арасын дестабилизациялоону максат кылган.

«Исламдык Түркстан партиясы» — Кытайга каршы идеологиялык мотивдери күчтүү.

Мындан тышкары, айрым талиб командирлери да, өзгөчө контрабанда жана кен казуу сыяктуу кирешелерден ажырап калгандар, бул топтор менен кызматташкан болушу мүмкүн.

Сырткы оюнчулардын кызыкчылыктары

Афганистан – Борбор Азия чек арасындагы туруксуздук айрым өлкөлөрдүн кыска мөөнөттүү геосаясий кызыкчылыктарына туура келиши мүмкүн, бирок жалпы алганда көпчүлүк үчүн олуттуу коркунучтарды жаратат.

Россия үчүн Борбор Азия — тарыхый, геосаясий жана экономикалык кызыкчылыктардын аймагы. ЖККУ мүчөлөрүнө сырттан келген террористтик коркунуч Москвага региондогу аскерий катышуусун күчөтүүгө укуктук негиз берет.

АКШ үчүн Борбор Азиядагы туруксуздук азыркы шартта пайдалуу эмес, анткени жаңы келишимдер, инвестициялар жана ресурстарды өздөштүрүү боюнча пландар жүрүүдө. Ошентсе да бул сыяктуу чабуулдар Вашингтонго чалгындоо жана антитеррордук кызматташтыкты кеңейтүү үчүн жүйө болушу мүмкүн.

Пакистан Кытайдын стратегиялык өнөктөшү болгондуктан, кытай жарандарына кол салууга катышуусу дээрлик мүмкүн эмес. Бул Исламабаддын негизги кызыкчылыктарына каршы келет.

Кытай болсо дипломатияны активдештирип, Борбор Азия өлкөлөрү, айрыкча Афганистан менен эң узун чек араны бөлүшкөн Тажикстан менен коопсуздук кызматташуусун күчөтүшү күтүлүүдө.

Жыйынтык

Тажикстандын чек ара райондорунда кытай жарандарына каршы жасалган акыркы чабуулдар Афганистандын түндүгүндө активдешкен террористтик топтордон чыккан коркунуч күчөгөнүн көрсөттү. Мындай шартта Борбор Азия өлкөлөрүнүн коопсуздук жаатындагы өз ара аракеттенүүлөрү, ошондой эле ЖККУ жана ШКУнун ролу буга чейин болуп көрбөгөндөй маанилүү болууга тийиш.

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: Афганистандагы билимБорбор АзияЖККУтажик-ооган чек арасыТажикстан
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Евразиянын түштүк дарбазасы: Борбор Азия Оман аркылуу Перс булуңуна транзиттик жолду кантип ачып жатат?

Евразиянын түштүк дарбазасы: Борбор Азия Оман аркылуу Перс булуңуна транзиттик жолду кантип ачып жатат?

19.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Кытай, Иран жана Борбор Азиянын кургактагы мейкиндиги

Кытай, Иран жана Борбор Азиянын кургактагы мейкиндиги

17.11.2026
Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

14.11.2026
Египет Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары үчүн өлкөгө кирүү эрежелерин катаалдатууда: туристтер эмнелерди билиши керек?

Египет Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары үчүн өлкөгө кирүү эрежелерин катаалдатууда: туристтер эмнелерди билиши керек?

24.10.2026
ЖККУнун башкы катчысы Ирандын элчиси менен жолугушту: тараптар эмнелерди талкуулашты?

ЖККУнун башкы катчысы Ирандын элчиси менен жолугушту: тараптар эмнелерди талкуулашты?

23.10.2026
Согушка карабастан, Иран менен Тажикстандын ортосундагы соода жүгүртүү 50 пайызга өстү

Согушка карабастан, Иран менен Тажикстандын ортосундагы соода жүгүртүү 50 пайызга өстү

21.10.2026
Тажикстан менен АӨБ Рогун ГЭСин курууга 500 млн доллар бөлүү маселесин талкуулашты

Тажикстан менен АӨБ Рогун ГЭСин курууга 500 млн доллар бөлүү маселесин талкуулашты

19.10.2026
Лавров: Радикалдар Ооганстан аркылуу Борбор Азияга жана Россияга коркунуч жаратууну көздөшүүдө

Лавров: Радикалдар Ооганстан аркылуу Борбор Азияга жана Россияга коркунуч жаратууну көздөшүүдө

16.10.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Карануска

МАГАТЭнин Иран жана Израилге карата кош стандарттары: Иран ТИМинин өкүлү Гроссиге жооп берди

19.11.2026
Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

18.11.2026
Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

18.11.2026
АКШ Иранга каршы согушта мөөнөтү өтүп кеткен ок-дарыларды колдонгонун моюндады

АКШ Иранга каршы согушта мөөнөтү өтүп кеткен ок-дарыларды колдонгонун моюндады

18.11.2026
Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

Ирандын ТИМ башчысы Омандын султаны менен жолугушту

17.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

18.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
216 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.