Eurasiatoday
Жума, 20-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Кыргыз-тажик чек арасынын чечилиши дүйнөлүк үлгү катары бааланды

  • Аналитика, Кыргызстан, Тажикстан
  • 20.03.2025 16:20

Loading

Сүрөт: mediahub.kg

Кыргызстан менен Тажикстандын ортосундагы чек ара маселесинин тынчтык жолу менен чечилиши – эки коңшу эл үчүн эле эмес, жалпы Борбор Азия аймагы үчүн да зор мааниге ээ болду. Эки мамлекеттин чечимин дүйнөлүк коомчулук да кызуу колдошуп, бул – жөн гана саясий келишим эмес, чек ара маселелерин сүйлөшүү жолу менен чечүүнүн үлгүсү катары кабыл алышты.

2025-жылдын 19-мартында Жогорку Кеңеш Кыргызстандын жана Тажикстандын ортосундагы мамлекеттик чек ара боюнча келишимди үч окууда жактырып, тарыхый чечим кабыл алды.

Ага чейин, 18-мартта, Тажикстандын парламенти да чек араны тактоо боюнча макулдашууну ратификациялаган.

Тема боюнча

Кыргызстан менен Иран инновациялар жана жогорку технологиялар чөйрөсүндөгү кызматташтыкты кеңейтүүнү талкуулады

Кыргызстан менен Иран инновациялар жана жогорку технологиялар чөйрөсүндөгү кызматташтыкты кеңейтүүнү талкуулады

22.10.2026

Келишимдин негизги пункттары

2025-жылдын 19-мартында Жогорку Кеңештин жыйынында депутаттар Кыргызстан менен Тажикстандын мамлекеттик чек арасынын такталышы боюнча келишимди ратификациялоо жөнүндө мыйзам долбоорун үч окууда жактырды. Добуш берүүгө катышкан 85 депутаттын 84ү “макул” деп, бирөө гана “каршы” деген добушун берди. Алар:

– Кыргыз Республикасы менен Тажикстан Республикасынын ортосундагы мамлекеттик чек араны делимитациялоо жана демаркациялоо боюнча келишим;

– Кыргыз-Тажик чек арасындагы автомобиль жолдорун куруу жана пайдалануу, жол кесилиштерин жабдуу боюнча макулдашуу;

– Эки өлкөнүн суу жана энергетика объектилерине жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу маселелери боюнча макулдашуу боюнча мыйзам долбоорлору болчу.

 

Бул чечим эки өлкө ортосундагы чек ара маселесин расмий түрдө жөнгө салууга багытталган. Ошентип, мыйзам долбоорунун кабыл алынышы менен чек араны делимитациялоо жана демаркациялоо жараяны юридикалык күчкө ээ болду. Жыйындын жүрүшүндө депутаттар чек ара маселесинин тарыхый маанисин, анын коопсуздук жана эки тараптуу кызматташтык үчүн олуттуу экенин белгилешти.

Кыргызстан менен Тажикстандын ортосундагы чек ара узак жылдар бою талаштуу болуп келген. Аймактагы соңку окуялардан кийин расмий Бишкек менен Дүйшөмбү чек араны тактоо жана туруктуулукту камсыздоо багытында активдүү сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп келишкен.

Келишимдин негизинде эки тарап буга чейин макулдашылган чек ара сызыктарын тааныйт жана аймактык бүтүндүктү урматтоо боюнча милдеттенме алат. Ошондой эле, чек ара аймагында жашаган жарандардын коопсуздугун камсыз кылуу, чек ара кызматташтыгын күчөтүү жана эки өлкөнүн мамилесин бекемдөө маселелери да каралган.

Кыргыз-тажик чек арасынын толук такталышы көп жылдар бою уланып келген талаш-тартыштарга чекит койду. Ошентип Жогорку Кеңештин чечими – кыргыз тараптын чек ара маселесин мыйзам чегинде жөнгө салууга жасаган маанилүү кадамы катары бааланды.

ЖКнын жалпы жыйынында дээрлик 2 сааттай маалымат берген УКМКнын төрагасы Камчыбек Ташиевдин айтуусуна караганда, чек араларды тактоонун алкагында, Кыргызстанга жалпысынан 2365 гектар, ал эми Тажикстанга 1570 гектар жер өттү. Башкача айтканда, Кыргызстан өз аймагын 795 гектарга көбөйтүүгө жетишти. Анын кошумчалаганына ылайык, бул – чек ара маселесин биротоло чечип, эки элдин ынтымагын бекемдөөгө шарт түзөт.

Буларга кошумчалап, чек араны тактоодо эч ким утпай турганын, азыркы кабыл алынган чечимдер эки өлкөнүн ынтымагы үчүн аткарылып жатканын белгиледи.

“Бирок мен ачык айтып коюшум керек, чек араны караганда: “биз утуп алдык, биз жеңип алдык”,-деген сөздөн алысыраак бололу, туугандар. Эки элдин ортосундагы, Кыргыз Республикасы менен Тажик Республикасынын ортосундагы достукту чыңдоо үчүн чек аралар такталып бүттү. Мындан ары биздин мамлекеттерибиз чыныгы достукта, тууганчылыкта, бири-бирине болгон жакшылыкта гана жүрсүн деген ойдобуз. Мындан ары биздин Лейлек, Баткен райондорубуз, Тажикстандын Согди облусу менен өтө тыгыз катташат дагы, экономикалык байланыштарыбыз күчөйт, достугубуз күчөйт. Уруш-талаш болбойт. Бул сеники, бул меники деп эми ар бирибиз өз чек арабызды билебиз. Эч ким өз чек арасынан өтүп, башка нерсе кылбайт”,-деди Ташиев.

Эл аралык реакция…

Ушул жылдын 13-мартында Бишкекте Кыргызстан менен Тажикстандын мамлекеттик чек арасы жөнүндөгү келишимге эки өлкөнүн президенттери – Садыр Жапаров менен Эмомали Рахмон кол койгондон кийин дүйнөдөгү дээрлик көпчүлүк эл аралык уюмдар жана мамлекеттер бул чечимди колдоого алышты. Аны жөн гана саясий келишим эмес, чек ара маселелерин сүйлөшүү жолу менен чечүүнүн үлгүсү катары кабыл алышты.

Мисалы: БУУ, Европа Биримдиги, Түрк Мамлекеттер Уюму, ЖККУ, ШКУ, КМШ сыяктуу дүйнөлүк уюмдар чек ара келишимин кубатташты. Бул уюмдар дээрлик 5 миллиард адамдын кызыкчылыгын коргогон дүйнөлүк негизги институттар болуп саналат жана алардын чек ара маселесинин тынч жол менен чечилишин кубаттоосу Кыргызстан үчүн глобалдык жеңиш деп сыпатталууда.

Ал эми, Түркия, Франция, Кытай, АКШ, Орусия, Иран, БАЭ, Кувейт, Сауд Аравия, Катар, Азербайжан, Пакистан, Бахрейн, Иордания сыяктуу мамлекеттер эң алгачкылардан болуп кубатташты.

Жапаровдун Борбор Азиядагы аймактык кызматташтык боюнча жаңы сунушу

Кыргызстан менен Тажикстан чек араларын тактагандан кийин, Президент Садыр Жапаров Борбор Азия мамлекеттери үчүн жаңы интеграциялык демилге көтөрдү. Ал аймактын ичинде визасыз каттоо режимине өтүүнү жана үчүнчү мамлекеттер үчүн Шенген визасына окшош жалпы Борбор Азия визасын киргизүүнү сунуштады.

“Аймактык кызматташтыкты жаңы деңгээлге чыгарып, Борбор Азияны инвестиция жана туризм үчүн жагымдуу аймакка айлантуунун убактысы келди”, – деди Жапаров.

Бул сунуш 31-мартта Тажикстандын Кожент шаарында өтө турган Кыргызстан, Тажикстан жана Өзбекстандын мамлекет башчыларынын жолугушуусунда да талкууланышы мүмкүн. Ал эми, апрель айында Самаркандда өтө турган “Борбор Азия – Европа Биримдиги” саммитинде да бул маселе күн тартибине коюлса ашыкча болбойт.

Президенттин бул сунушун колдоого алган тарых илимдеринин кандидаты Жумали Адилбаев буга чоң үмүт байлаганын биздин редакцияга билдирген.

“Негизи буга менин чоң үмүтүм бар. Анткен себеби, Борбор Азиядагы мамлекеттер тээтиги Октябрь революциясына чейин эле, байыртадан келе жаткан өз ара мамилелери, жакындыгы бар. Ал убакта эч кандай мамлекеттик чек ара жок эле да. Бирок кийин, адегенде Орусиянын аймагындай аймак болуп, кийин Түркстан АССРи болуп, анан кийин улуттук мамлекеттерге бөлүнүп, анан чек ара дегендей азыркы шарттар пайда болгон. Өздөрүнүн өз ара элдеринин ортосундагы мамиле – бул, тарыхий процесс болуп келген. Ошондуктан бул демилге ишке ашса, Борбор Азиядагы бардык элдер утут деп айтат элем. Андыктан, бул процесс акыры Шенген келишими сыяктуу Борбор Азияга да зарыл нерсе. Менин оюмча болот болуш керек”,-деген ал.

Чек ара такталышынын практикалык таасири

Чек аранын расмий бекитилиши менен 2021-жылдан бери жабык турган эки өткөрмө бекет кайра ачылып, 14-марттан тарта Бишкек – Дүйшөмбү жана Бишкек – Худжанд авиакаттамдары калыбына келди. Бул чечим эки өлкөнүн экономикалык байланыштарын өнүктүрүүгө, соода алакаларын жандандырууга чоң өбөлгө түзөөрүнө үмүт артылууда.

Ошондой эле, бул макулдашуу чек ара аймактарында коопсуздукту камсыздоого жардам берет. Мурда жер, суу, жайыт жана жол талаштан улам чыккан кагылышуулар эми тарыхта калууга тийиш. Ошентип чек ара маселеси жөнгө салынып, жарандардын эркин жүрүүсүнө жана соода-сатыктын өнүгүшүнө шарт түзүлдү.

Жергиликтүү тургундар үчүн да бул келишимдин мааниси чоң. Анткени чек араларды тактоо менен айыл чарба иштеринде, мал жаюуда жана суу пайдаланууда так эрежелер орнотулду. Баткен жана Лейлек райондорунда жашаган кыргыз жарандары, ошондой эле Тажикстандын Согди облусунун тургундары мындан ары чек ара маселесинен улам келип чыккан чыр-чатактардан алыс болушат.

Ынтымак аркылуу өнүгүүгө карай…

Кыргызстан менен Тажикстандын чек ара маселесинин биротоло чечилиши – тарыхый окуя болду. Бул жаңылык аймактагы стабилдүүлүктү бекемдеп, эки элдин ортосундагы мамилелерди жаңы деңгээлге чыгарууга чоң мүмкүнчүлүк түздү. Жогорку Кеңеште бул маселеге биримдик менен добуш берилгени да кыргыз коомчулугунун бул чечимди колдоорун далилдеди. Эл аралык коомчулуктун да макулдашууну колдошу, эки өлкө ортосундагы тынчтыкты жана кызматташтыкты бекемдөө үчүн жасалган чоң кадам катары бааланышы жөн эмес.

Кыргызстан жана Тажикстан үчүн бул келишим жаңы өнүгүү доорунун башталышы болууга тийиш. Эки өлкө тең саясий жана экономикалык байланышты чыңдап, региондо туруктуулукту сактоо үчүн кызматташтыкты күчөтүү максатында алдыга кадам таштоодо. Ошентип бул макулдашуу Борбор Азияда чек ара маселелерин тынчтык жолу менен чечүүнүн үлгүсү катары тарыхта калды.

Даярдаган: А.Белеков

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: КыргызстанТажикстанЧек ара
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Ирандын чек аралары каршылаш тараптын кысымына карабастан толук корголгон

Ирандын чек аралары каршылаш тараптын кысымына карабастан толук корголгон

19.11.2026
Кыргызстан менен Иран инновациялар жана жогорку технологиялар чөйрөсүндөгү кызматташтыкты кеңейтүүнү талкуулады

Кыргызстан менен Иран инновациялар жана жогорку технологиялар чөйрөсүндөгү кызматташтыкты кеңейтүүнү талкуулады

22.10.2026
Согушка карабастан, Иран менен Тажикстандын ортосундагы соода жүгүртүү 50 пайызга өстү

Согушка карабастан, Иран менен Тажикстандын ортосундагы соода жүгүртүү 50 пайызга өстү

21.10.2026
Ж. Кулубаев АКШнын мамкатчысы менен санкция жана визалык чектөөлөр маселелерин талкуулады

Ж. Кулубаев АКШнын мамкатчысы менен санкция жана визалык чектөөлөр маселелерин талкуулады

20.10.2026
Тажикстан менен АӨБ Рогун ГЭСин курууга 500 млн доллар бөлүү маселесин талкуулашты

Тажикстан менен АӨБ Рогун ГЭСин курууга 500 млн доллар бөлүү маселесин талкуулашты

19.10.2026
Садыр Жапаров Никол Пашинян менен кыргыз-армян кызматташтыгын талкуулады

Садыр Жапаров Никол Пашинян менен кыргыз-армян кызматташтыгын талкуулады

17.10.2026
«Хафиз Ширазинин поэзиясы — адамзаттын руханий казынасы»: Бишкекте улуу перс акынын эскерүү иш-чарасы өттү. Сүрөт

«Хафиз Ширазинин поэзиясы — адамзаттын руханий казынасы»: Бишкекте улуу перс акынын эскерүү иш-чарасы өттү. Сүрөт

14.10.2026
Садыр Жапаров менен Сердар Бердымухамедов кыргыз-түркмөн мамилелерин өнүктүрүүнүн келечегин талкуулашты

Садыр Жапаров менен Сердар Бердымухамедов кыргыз-түркмөн мамилелерин өнүктүрүүнүн келечегин талкуулашты

09.10.2026
Бишкекте Палестина элине колдоо максатында «Halal Bazaar» жарманкеси өттү. Сүрөт

Бишкекте Палестина элине колдоо максатында «Halal Bazaar» жарманкеси өттү. Сүрөт

08.10.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Иран АКШнын химиялык жана биологиялык курал тууралуу дооматтарын четке какты

Иран АКШнын химиялык жана биологиялык курал тууралуу дооматтарын четке какты

20.11.2026
Сомали БАЭнин элчисин өлкөдөн чыгарып, өз элчисин Абу-Дабиден чакыртып жатат

Сомали БАЭнин элчисин өлкөдөн чыгарып, өз элчисин Абу-Дабиден чакыртып жатат

20.11.2026
Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Карануска

МАГАТЭнин Иран жана Израилге карата кош стандарттары: Иран ТИМинин өкүлү Гроссиге жооп берди

19.11.2026
Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

18.11.2026
Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

18.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

18.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
214 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.