Дональд Трамптын Касым-Жомарт Токаевди Тынчтык кеңешине чакыруусу — Астананын дүйнөлүк системада ар түрдүү күч борборлору менен диалог жүргүзө аларын айгинелеген белги.
Eurasia Today агенттигинин маалыматына ылайык, саясат таануучу, эл аралык мамилелер боюнча адис, PhD Мурат Шамилов Казакстандын Президенти Касым-Жомарт Токаевдин Дональд Трамптын бейрасмий тынчтык кеңешине алгачкылардан болуп чакырылышын Астананын дүйнөлүк системада ар кандай күч борборлору менен сүйлөшө алган, алардын ортосунда көпүрө боло алган данакер мамлекет катары ордун тастыктаган көрүнүш деп атады.
Мурат Шамилов бул тууралуу “Eurasia Today” агенттигинин казак тилдүү сайтынын кабарчысынын «АКШнын президенти Дональд Трамп Мамлекет башчысын Тынчтык кеңешине эмне үчүн алгачкылардан болуп чакырды?» деген суроосуна жооп берип жатып билдирди.
Мурат Шамиловдун айтымында, Президент Касым-Жомарт Токаев жакында өткөн V Улуттук курултайда сүйлөгөн сөзүндө эл аралык укуктун «эрозияга» учурап жатканын, ишеним кризиси байкалып жатканын жана дүйнөдө тышкы саясат менен дипломатиянын ролу өсүп бара жатканын белгилеген.
Азыркы глобалдык чакырыктар шартында көп тараптуу дипломатиянын жаңы форматтары жана платформалары өзгөчө мааниге ээ болууда.
Казакстандын Президенти Касым-Жомарт Токаевдин Дональд Трамптын бейрасмий тынчтык кеңешине алгачкылардан болуп чакырылышы — Президенттин тынчтык орнотуу жана дипломатия жаатындагы демилгелери алкагында жөн гана кокустук же сыпайылык эмес. Бул — Астананын дүйнөлүк системада ар кандай күч борборлору менен диалог жүргүзө алган жана алардын ортосунда көпүрө боло алган данакер мамлекет катары ордун көрсөтөт. Бул жагынан алганда, мындай чакырууну Казакстан Президентинин зор дипломатиялык тажрыйбасын таануу катары кабыл алуу керек.
Токаевдин жакында Улуттук курултайдын V жыйынында айткан ойлору өзгөчө мааниге ээ. Анда ал ачык түрдө жөн гана тынчсызданууну эмес, эл аралык системадагы түпкү структуралык өзгөрүүлөрдү да белгиледи. Президент «эл аралык укуктун эрозиясы» жана эл аралык аренадагы ишеним кризиси күчөп жатканын, ошондой эле адилет дүйнөлүк системаны түзүүгө тоскоол болуп жаткан аскердик чыгымдардын кескин өсүшүн түздөн-түз айтты. Мындай риторикалык бурулуш заманбап дипломатиянын негизги дилеммасын моюнга алуу болуп саналат.
Принциптерге жана нормаларга негизделген эл аралык мамилелерди жөнгө салуунун салттуу механизмдери иштебей калууда. Ири оюнчулар укук логикасы менен эмес, күч логикасы менен аракет кылган кырдаал түзүлдү. Дал ушул шартта Токаев Казакстандын тышкы саясаты тең салмактуу, прагматикалык жана мамлекеттин стратегиялык кызыкчылыктарына багытталган болушу керектигин баса белгиледи.
Ошондуктан бейрасмий эл аралык форматтарга чакырууну кабыл алуу да, Токаев дипломатиялык инновация жана Жакынкы Чыгыштагы тынчтыкка таасир эте турган курал деп атаган «Авраам келишимдерине» кошулуу да классикалык механизмдер алсырап калган учурда дипломатиянын жаңы мейкиндиктерин пайдаланууга умтулуудан келип чыгууда.
Мунун бир нече негизги мааниси бар. Казакстан үчүн артыкчылыктар ачык: өлкө өз эгемендүүлүгүн жоготпостон, бардык тараптар менен сүйлөшө алган «орто оюнчу» макамын бекемдейт. Бул геосаясий туруксуздук шартында алсыздыкты азайтып, улуттук кызыкчылыктарды илгерилетүүгө кошумча мүмкүнчүлүк берет. Ошондой эле эл аралык укук эрозияга учураган дүйнөдө сүйлөшүүлөрдү жүргүзө билүү же конструктивдүү диалогдун тарабы боло алуу — ишенимдин өзүнчө ресурсу болуп саналат.
Акырында, бейрасмий дипломатиялык форматтарга катышуу ийкемдүүлүк катуу милдеттенмелерден маанилүүрөөк болгон «жумшак келишимдердин» архитектурасын түзүүгө мүмкүндүк берет. Бул ишеним кризиси доорунда өзгөчө актуалдуу.
Казакстан аскердик блоктордун мүчөсү эмес жана куралдуу жаңжалдарга түздөн-түз катышпайт, бирок Батыш менен да, Чыгыш менен да туруктуу байланыш каналдарына ээ. Классикалык дипломатия солгундаган учурда дал ушундай мамлекеттерге суроо-талап өсөт.
Ошондой эле, Токаев курултайда белгилегендей, дипломатия — бул эң оболу тиреш эмес, макулдашуу жана компромисстин куралы. Муну менен ал улуттук стратегияны эл аралык системанын кризисин тереңдетип жаткан тышкы басым моделдерине каршы коёт. Тышкы саясий прагматизм менен улуттук кызыкчылыктардын бекемдиги, жаңы форматтардагы активдүүлүк менен салттуу институттардагы этияттуулук ортосундагы мындай тең салмак Казакстанды жагымдуу өнөктөш кылат, бирок ошол эле учурда анын алдына татаал стратегиялык тандоолорду коёт.
Астана бул макамды жөн гана символикалык эмес, дүйнөлүк процесстерге таасир этүүнүн реалдуу куралы катары пайдалана алабы — муну алдыдагы тышкы саясий стратегия жана эл аралык укуктун эрозиясы шартындагы анын институционалдык ишке ашырылышы көрсөтөт.



















