Ирандын Шанхай кызматташтык уюмуна (ШКУ) мүчө болушу — бул өлкө үчүн геосаясий жана экономикалык мааниси чоң кадам болуп, жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачты.
Тегеранда өткөн Диалог форумунун алкагында IRNA агенттигине берген маегинде ШКУнун башкы катчысы Нурлан Ермекбаев Ирандын аймак жана уюм үчүн маанисине токтолду.
Анын айтымында, Тегеран учурда региондук түзүлүштүн жөн гана катышуучусу эмес, анын өзөгүн түзгөн системалуу элементтеринин бири катары каралып жатат.
Иран байланыш көпүрөсү катары: географиялык артыкчылык
Ермекбаевдин айтымында, Иран жаратылыш ресурстары бай өлкө болуу менен гана чектелбестен, анын географиялык жайгашуусу да чоң мааниге ээ.
Түндүк–Түштүк эл аралык транспорт коридорунун кесилишинде жайгашканы менен Иран Борбор Азияны, Кавказды, Перс булуңун жана Инд океанын бириктирген логистикалык түйүнгө айланууда.
Башкы катчы Ирандын бул артыкчылыгы Тажикстан жана Кыргызстан сыяктуу деңизге чыга албаган мамлекеттер үчүн соода, инвестиция жана энергетика боюнча аймактык хаб катары чоң мүмкүнчүлүк түзөрүн белгиледи.
ШКУ жана региондун экономикалык трансформациясы
«Шанхай кызматташтык уюмунун негизги өнүгүү багыттарынын бири — товарлардын, кызмат көрсөтүүлөрдүн жана капиталдын эркин жүрүшүнө өтүү», — деди Ермекбаев.
Анын айтымында, бул интеграциялык багыт уюмга мүчө мамлекеттердин Батыш институттарына жана санкциялык структураларга көз карандылыктан арылуу умтулуусун чагылдырат.
Ушул контекстте Иран санкциялык кысымдарга каршы тажрыйбасы жана ички өндүрүшү менен альтернативдүү соода маршруттарын жана энергетикалык базарларды түзүүдө табигый өнөктөшкө айланып жатат.
Ирандын ШКУдагы демилгелери: идеядан ишке

Иран ШКУда байкоочу макамда турганда эле төмөнкү демилгелерди сунуштаган:
-
регионалдык энергетикалык борбор түзүү;
-
электр энергиясынын чек ара аралык соодасы боюнча система киргизүү;
-
аба мейкиндигин коопсуздук менен камсыз кылуу түзүмүн куруу;
-
энергетика тармагында технология алмашуу платформасын түзүү.
Бүгүн бул сунуштар уюм ичинде каралып, макулдашуу этабында. Бул болсо Ирандын идеялык жана технологиялык интеграциядагы ролу таанылып жатканын далилдейт.
Инвестициялар үчүн жаңы горизонттор
Ермекбаевдин пикиринде, «айрым санкциялардын алынышы жана ШКУга мүчөлүк Иранга Кытай, Россия жана Индия сыяктуу өлкөлөрдүн инвестицияларына жол ачат».
ШКУга мүчө мамлекеттер транспорт, энергетика жана инфраструктура тармагында өнүгүүгө кызыкдар. Иран бул багытта «Бир алкак — бир жол» демилгеси аркылуу ири долбоорлор үчүн аянтча боло алат.
Жыйынтык
Иран Ислам Республикасы мурдагыдай обочолонгон аймактык оюнчу болуудан чыгып, Евразия мейкиндигинде соода, энергетика жана интеграция үчүн көпүрөгө, ошондой эле өнөктөштүктүн борборуна айланууда.
Тегеран өзүнүн географиялык артыкчылыгын институционалдык лидерликке айланта алса, ШКУдагы кызматташуунун келечеги мындан да кеңейет, деп жыйынтыктады ШКУнун башкы катчысы.

















