Нооруз – Иран жана түрк элдеринин улуттук майрамы, адамзат тарыхындагы эң байыркы майрамдардын бири. “Нооруз” сөзү перс тилинен которгондо «нав» – жаңы жана «руз» – күн деген эки түшүнүктөн туруп, «жаңы күн» дегенди билдирип, күн календары боюнча жаңы жылдын башталышын билдирет.
Ирандагы жаңы жыл майрамы өзүнчө кызыктуу. Ноорузга даярдыктар бул өлкөдө алдын ала көрүлүп, майрам алды бир катар жөрөлгөлөр жасалат.
Алардын бири аяктап жаткан эски жылдын акыркы шаршемби күнү белгиленүүчү байыркы майрам «Чахаршанбе Сури» деп аталат. Анын өзгөчө тарыхы жана үрп-адаттары бар. Бул майрамдын эң маанилүү элементи от болуп саналат.
Бул күн өзгөчө жөрөлгөлөр менен өткөрүлөт. Айрым окумуштуулар “Сур” сөзүн “майрам” деп чечмелешсе, башкалары “Сурик” деген сөз пехлеви сөзүнөн “кызыл” дегенди билдирет дешет. Бул майрам Ирандын бардык аймактарында жана ошол эле аймактын өзгөчө каада-салттары менен ар бир аймакта ар башкача өткөрүлөт. Ирандын салттуу майрамдарынын бири болуп саналган бул майрам шейшембиден шаршембиге караган түнү Нооруз майрамынын алдында белгиленет. Салт боюнча, майрам кечинде башталып, от жагылып, фейерверк атылат.
Бул майрамдын башка майрамдардан өзгөчөлөнүп туруучу үрп-адаттары жана салттары бар. Шаршемби күнү кечинде, кичүүлөр улуулардын үйүнө конокко барып, шаршемби күндү чогуу өткөрүшөт. Ирандыктар бул күнгө бир, эки күн калганда от жагуу үчүн отун чогулта башташат. Күн баткандан кийин элдер көчөлөргө чыгып от жагып, отту тегеректеп, андан секирип: “Сорхи-е то аз ман, зарди-е ман аз то” (“Сенин кызыл отуң меники, менин дартым сеники”) деп ыр айтышат.
Бул от менен тазалануу ырым-жырымы. Анын мааниси отко кубарууну, ооруну жана көйгөйлөрдү өткөрүп берип, өз кезегинде оттон кызаруу, жылуулук жана энергия алуу дегенди билдирет. Жагылган от күн баткандан таң аткыча күйөт. Бул майрамда диний чектөөлөр жок – аны перстер, перс еврейлери, мусулмандар, азербайжандар, күрддөр жана зороастрлар майрамдашат.
Салт боюнча бул күнү аджил (жаңгак жана кургатылган жемиштердин аралашмасы) даярдашат. Бул майрамдын дагы бир каадасы – кашык. Бул салтанатта ар кандай курактагы адамдар шаар тургундарынын үйүнө барып, колундагы темир идиштеринин артына кашык менен уруп, үй ээсинен ар кандай тамактарды, анын ичинде таттууларды сурашат.
























Discussion about this post