Дал ушул күнү Күн жазгы күн-түн теңелүү чекитинде болот.
Быйыл Тажикстанда Нооруз 20-мартта саат 14:01:25те (Душанбе убактысы боюнча) башталат. Астрономиялык эсептөөлөргө ылайык, дал ушул учурда Күндүн борбору түштүк жарым шардан түндүк жарым шарга өтөт. Бул тууралуу «Азия-Плюс» агенттигине Тажикстандын Улуттук илимдер академиясынын Астрофизика институтунун директору Анвар Буризода билдирген.
Анын айтымында, бул учур салтта «тахвили сол» деп аталат — күн календары боюнча жаңы жылдын башталышы.
Астрономиялык көз караштан алганда, дал ушул учурда Күндүн дискинин борбору көрүнөө кыймылында асман сферасынын түштүк жарым шарынан түндүк жарым шарына өтөт.
Эклиптиканын (Күндүн көрүнөө жолу) асман экватору менен кесилишкен жери жазгы күн-түн теңелүү чекити деп аталат.
Ошентип, Нооруз башталган учурда Күн дал ушул жазгы күн-түн теңелүү чекитинде — асман экватору менен эклиптиканын кесилишинде жайгашат.
Stellarium программасы аркылуу түзүлгөн сүрөттө Нооруз башталган учурдагы Күндүн абалы көрсөтүлгөн — ал теңелүү чекитинде жайгашкан.

Нооруз — бул жөн гана жаздын келиши эмес, миңдеген жылдарга созулган тарыхы бар, терең символикага ээ байыркы майрам. Өнүп чыккан буудайдан тартып боёлгон жумурткага, күзгүдөн сүмөлөккө чейин — майрамдык дасторкондогу ар бир нерсенин өз мааниси бар.
Адатта майрам 21-мартка туура келет.
Эске салсак, өлкөдө учурда Рамазан айы уланууда жана ал 20-мартка чейин созулат. Эрежеге ылайык, орозо айт майрамы — Иди Рамазан — 21-мартта болушу керек, бирок анын расмий датасы азырынча жарыялана элек.
Нооруз: жаздын, оттун жана жаңы башталыштын майрамы
Нооруз — тажик элинин эң байыркы майрамдарынын бири. Тажик тилинен которгондо «Нооруз» «Жаңы күн» дегенди билдирет жана жазгы күн-түн теңелген күнгө туура келет.
Майрам ЮНЕСКОнун адамзаттын материалдык эмес маданий мурастарынын тизмесине киргизилген. Ал эми 2010-жылдын февралында Тажикстандын демилгеси менен БУУнун Башкы Ассамблеясынын 64-сессиясы 21-мартты Эл аралык Нооруз күнү деп жарыялаган.
Тажикстанда Нооруз өзгөчө кеңири белгиленип, ага алдын ала даярдыктар көрүлөт. Өлкөнүн бардык аймактарында керней, сурнай жана дутардын үндөрү жаңырып, майрамдык маанай жаратат.
Шаарларда Нооруздун белгиси — «Сабза», башкача айтканда өнүп чыккан жашыл буудай композициясы орнотулат. Ал жаңыланууну жана жаңы жашоонун башталышын символдойт.
Майрамдык дасторкондун көркү — жыпар жыттуу сүмөлөк. Мындан тышкары дасторкондо сөзсүз түрдө салттуу тамактар болот: көк чөп кошулган самбуса (алафин), куурулган тушбера, буудай шорпосу гандумкуча, ширелүү эт тамагы барабирён жана башка улуттук даамдар.
Өзгөчө орунду «хафтсин» салты ээлейт — дасторкондо аталышы «син» же «шин» тамгасы менен башталган жети тамак болушу керек.

От, каада-салттар жана жаңы үмүттөр
Бул күндөрү эл бири-бирине конокко барып, түркүн даамдар жана таттуулар менен бөлүшөт. Аялдар менен кыздар эң кооз улуттук кийимдерин кийишет — ар бир аймакта алардын өзгөчөлүктөрү бар. Эркектер да салттуу кийимдерин кийип, маданий мураска болгон урмат-сыйын көрсөтүшөт.
Тажиктерде Нооруздун маанилүү символдорунун бири — от
Ага байланышкан ар кандай каада-салттар жана ишенимдер бар. Ишеним боюнча, эгер отту айланып өтсөң, бардык жамандыктан тазаланып, жаңы жылды бекем ден соолук, береке жана жан дүйнө тынчтыгы менен тосуп аласың.
Нооруз үмүттүн жана жаңы башталыштардын мезгили деп да эсептелет. Салт боюнча, көптөгөн жаштар дал ушул күндөрү болочок келиндерди тандашат: кыздар өздөрүнүн ашпозчулук жөндөмүн жана үй тиричилигин көрсөтүшөт. Нооруз күндөрү куда түшүүдөн баш тартуу жаман жышаан деп эсептелет.



















